• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • anumānacintāmaṇi


    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)

    p. 37, col. 1.
    anu-māna—khaṇḍa, n. or anu-māna—cintāmaṇi, m. or anu-māna—prakāśa, m. works on anumāna.

    Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch

    vol. 5, p. 989.
    anumānacintāmaṇi (a° + ci°) m. Titel einer Schrift Verz. d. Oxf. H. 241,a, No. 587. 242,b, No. 598. 246,b, No. 621. °dīdhiti ebend.

    Vācaspatyam

    p. 181, col. 2.
    anumānacintāmaṇi pu0 gaṅgeśopādhyāyakṛte nyāyaśāstra-
    syānumānatattvajñāpake prakaraṇabhede . tatra ca ādau anu-
    mitisvarūpādinirūpaṇaṃ tatastatkāraṇavyāptijñānārthaṃ vyā-
    ptinirūpaṇam tatovyāptigrahopāyanirūpaṇam tato vyāpti-
    grahānukūlatarkanirūpaṇam, uktāsu bahvīṣu vyāptiṣu kathaṅkāraṃ
    tāsāmanugamastannirūpaṇam tataḥ vyāptijñānopāyatayā
    sāmānyalakṣaṇānirūpaṇam tato hetoḥ pariśuḍvijñānārtha-
    mupādhinirūpaṇam . tato'numityaṅgapakṣatānirūpaṇam parā-
    rthānumānasya pañcāvayavanyāyasādhyatayā tannirūpaṇam . anu-
    mitau parāmarśasya (sādhyavyāptimaddhetuviśiṣṭajñānātmakasya)
    svarūpādinirūpaṇam .. tatohetutraividhyasya (kevalānvayi
    kevalavyatirekyanvayavyatirekitvarūpasya) nirūpaṇam tato
    varjjanīyatayā hetordoṣāṇāṃ (hetvābhāsānām) nirū-
    paṇam tatrādau sāsānyatohetvābhāsalakṣaṇam tataḥ savya-
    bhicārasya, sādhāraṇasya, asādhāraṇasya, anurūpasaṃhāriṇaḥ,
    asiddheśca kramaśaḥ, tato bādhasya nirūpaṇam ityetatparyyantaṃ
    saparikaramanumānaṃ heyatayā taddoṣāṃśca nirūpya tādṛśānumānena
    īśvarasya siddhirdarśitā tasyārādhanasahakṛtena ṣoḍaśapadārtha
    tattvajñānenātyantikaduḥkhanivṛttirūpāpavargasiddhirityete padā-
    rthāḥ tatratyā avadheyāḥ .