• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • anubandhaḥ

    See also anubandha, anubaṃdhaḥ.


    Apte Enlarged Practical Sanskrit-English Dictionary

    vol. 1, p. 100.
    anubandhaḥ 1 Binding or fastening on, connection, attachment, tie (lit. & fig.); yasyāṃ manaścakṣuṣoranubandhastasyā- mṛddhiḥ Māl.2; etasyedṛśena darśanena kīdṛśo me hṛdayānubandhaḥ iti na jānāsi U.3 state of feeling; K.257. -2 Uninterrupted succession, unbroken sequence, continuous flow, continuity; series, chain; bāṣpaṃ kusu sthiratayā viratānubandham Ś.4.15; maraṇa˚ K.236 following up death, desire for dying; anubandhādviramedvā K.280; yadā nātyākṣīdevānubandham 309 (persistence in) following me, 317; vaira˚, matsara˚, Dk.63,161; mucyatāṃ devi śokānubandhaḥ K.63 continuous sorrow; durlabhajana- prārthanā˚ Ratn.1; virama virama vahne muñca dhūmānubandham 4.16; sānubandhāḥ kathaṃ na syuḥ saṃpado me nirāpadaḥ R.1.64 continuous, uninterrupted; parivṛddharīgamanubandhasevayā R.9.69 continuous enjoyment; ayaṃ so'rtho'narthānubandhaḥ saṃvṛttaḥ V.5 giving rise to a chain of evils. -3 Descendants, posterity; sānubandhā hatā hyasi Rām. relation, bhūmeḥ sutāṃ bhūmibhṛto'nubandhāt Viś. Guṇā.475. -4 Consequence, result (good or bad); ātmadoṣānubandhena K.319 in consequence of; yadagre cānubandhe ca sukham Bg.18.39,25; anubandhamajānantaḥ karmaṇāmavicakṣaṇāḥ Rām.3.51.26; nārthānāṃ prakṛtiṃ vetsi nānubandhamavekṣase Mb.4.49.1. -5 Intention; design, motive, cause; anubandhānapekṣeta sānu- bandheṣu karmasu Mb.5.34.8. anubandhaṃ parijñāya deśakālau ca tattvataḥ | sārāparādhau cālokya daṇḍa daṇḍayeṣu pātayet Ms.8.126; pāpa˚ of evil designs. -6 An adjunct of a thing, a secondary member (mukhyānuyāyi, apradhānam); (ulkā) dṛśyate sānubandhā ca Rām.5.1.63. a secondary symptom, symptomatic affection, attendant on the principal disease (vātapittādi- doṣāṇāmaprādhānyam); mūrchānubandhā viṣamajvarāḥ Suśr. -7 Connecting link or adjunct of a subject or topic; theme, matter of discussion; introductory reasons; (viṣayaprayojanādhikāri- saṃbandhaḥ anubandhaḥ) (an indispensable element of the Vedānta). -8 (Gram.) An indicatory syllable or letter intended to denote some peculiarity in the inflection, accent &c. of the word to which it is attached; as the lṛ in gamlṛ, in iṇ; ripurāpa parābhavāya madhyaṃ prakṛti- pratyayayorivānubandhaḥ Ki.13.19. -9 Offence, fault. -10 An obstacle, impediment; also the clog or encumbrance of a family; domestic ties or attachment. -11 A child or pupil who follows the example set by his parent or teacher (mukhyānuyāyī śiśuḥ). -12 Beginning, commencement. -13 Repeated application or devotion (paunaḥpunyena abhiniveśaḥ). -14 Course, pursuit. -15 A small bit or part, a trifle. -16 The junction of a fraction (with an integer), as bhāgānubandhapūrṇāṅkaḥ. -17 Base, stem (prakṛti). cf. anubandhaḥ prakṛtyādau doṣotpāde vinaśvare | mukhyānuyāyini śiśau prakṛtasyānuvartane | anubandhe'pi hikkāyāṃ bhraṣṭāyāmapi kathyate | Nm. -dhī [anubadhyate atiśvāsena vyāpriyate anayā] 1 Thirst. -2 Hickup. anubandhī tu hikkāyāṃ tṛṣṇāyāmapi yoṣiti-Medinī.

    Śabdakalpadruma

    vol. 1, p. 50.
    anubandhaḥ , puṃ, (anu + bandh + yathāsambhavaṃ bhāvādau
    ghañ .) doṣotpattiḥ . prakṛtyādiḥ . ādiśabdena
    pratyayāgamādeśāḥ . vinaśvaraḥ . uccaritapradhvaṃsī
    itsaṃjñako varṇaḥ .. mukhyānuyāyiśiśuḥ . vivāhā-
    mantraṇayātrādiṣu mukhyaṃ pitrādikamanuyāti yaḥ .
    mukhyānuyāyī śiśuśceti dvayaṃ svatantramiti svāmī .
    prakṛtasyānuvarttanaṃ . prakrāntasya anivarttanaṃ . itya-
    marabharatau .. doṣotpāde yathā,
    anubandhaṃ buddhvāsya daṇḍo vidhīyatāmiti .
    vinaśvare yathā . auṭ ṭakārānubandhe lopaḥ ..
    prakṛtasyānuvarttane yathā . bhoktumanubandhaḥ kṛtaḥ .
    śiśau yathā . bālakānubandhena yātrābhaṅgo
    mābhūt . ityamaraṭīkāsārasundarī .. * .. bandhaḥ .
    iti medinī .. ārambhaḥ . iti śabdaratnāvalī ..
    leśaḥ . iti trikāṇḍaśeṣaḥ .. * .. vedāntamate
    adhikāriviṣayasambandhaprayojanāni . vaidyakamate
    vātādidoṣāṇāmaprādhānyaṃ ..