• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • antyeṣṭiḥ

    See also antyeṣṭi.


    Śabdakalpadruma

    vol. 1, p. 55.
    antyeṣṭiḥ , strī, (antyā ante bhavā iṣṭiḥ, karmma-
    dhārayaḥ .) caramasaṃskāraḥ . sa tu śavadāhādi-
    rūpaḥ . yathā,
    sapiṇḍādibhidāśaucasaṃkṣepo'ntyeṣṭipaddhatiḥ .
    iti śuddhitattvapratijñāyāṃ smārttabhaṭṭācāryyaḥ .. tat-
    prayogo dāhaśabde draṣṭavyaḥ .. tadanantaraṃ pūrakapiṇḍa-
    pramāṇaṃ piṇḍaśabde draṣṭavyaṃ .. tasya prayogo'tra
    likhyate . tataḥ piṇḍadānaṃ tatra kramaḥ . taṇḍula-
    prasṛtidvayaṃ dviḥ prakṣālya aiśānyāṃ diśi sukhinnaṃ
    pacet . tataḥ pavitrapāṇiḥ prācīnāvītī pātita-
    vāmajānurdakṣiṇāmukho hastapramāṇāṃ caturaṅgulo-
    cchrāyāṃ dakṣiṇaplavāṃ piṇḍikāṃ kṛtvā tadupari
    rekhāṃ kṛtvā darbhānāstīryya tilān prakṣipya .
    om̐ amukagotrapretāmukadevaśarmmannavanenikṣva ityā-
    stīrṇakuśopari satilajalenāvanejayet . tata-
    stilamadhughṛtādimiśraṃ taptapiṇḍaṃ gṛhītvā adyā-
    mukagotrasya pretasyāmukadevaśarmmaṇaḥ etat prathama-
    piṇḍaṃ pūrakaṃ ityavane janasthāne dadyāt . tataḥ
    piṇḍapātrakṣālanajalena punaravanejayet . om̐ amuka-
    gotrapretāmukadevaśarmmannetatte ūrṇātantumayaṃ vāsaḥ .
    tataḥ āmamṛṇmayapātre jalāñjaliṃ piṇḍasamīpe
    sthāpayet . gandhaṃ mālyañca yathāśakti dadyāt .
    vāṣpaparyyantaṃ piṇḍaṃ paśyaṃstiṣṭhet . tataḥ piṇḍā-
    dikaṃ jale kṣipet . kāle'pyakṛtacūḍopanayanānāṃ
    anūḍhakanyānāñca kuśāstaraṇaṃ vineti śeṣaḥ . evaṃ
    kṛtacūḍānāmupanayanakālāt prāk darbhopari piṇḍa-
    dānaṃ . upanayanakāle āgate tvakṛtopanayanānāṃ
    darmopari piṇḍadānaṃ . evaṃ aṣṭavarṣavivāhakāle
    āgate ūḍhastrīṇāṃ darbhopari piṇḍadānaṃ . rātrā-
    vācamya dakṣiṇāmukhaḥ prācīnāvītī pātitavāma-
    jānuḥ trikāṣṭhikopari mṛṇmayapātre udakaṃ tathā
    pātrāntare kṣīraṃ nidhāya pretātra snāhi piba
    cedaṃ kṣīramiti brūyāt . tadekarātramāvaśyakaṃ
    daśarātraṃ phalabhūyastvārthamiti . dvitīyapiṇḍādiṣu
    dvitīyaṃ piṇḍaṃ pūrakaṃ ityādiviśeṣaḥ . dvitīya-
    piṇḍe mṛṇmayapātradvaye jalāñjalidvayaṃ . tṛtīyādi-
    piṇḍe pātrādivṛddhiḥ . yena pañcapañcāśat pā-
    trāṇyañjalayaśca tāvanti . tryahāśaucaprathamadine
    piṇḍānāṃ trayaṃ . dvitīyadine catuṣṭayaṃ . tṛtīye
    trayaṃ . prathamamekaṃ dvitīye catuṣṭayaṃ . tṛtīye pañcamaṃ
    vā kalpaḥ . caturahāśauce prathamacaturthayordvau dvau .
    dvitīyatṛtīyayostrayastrayaḥ . pañcāhāśauce tu pra-
    thamapañcamadinayorekaikaśaḥ piṇḍaḥ . dvitīyacatu-
    rthayordvau dvau . tṛtīye catvāraḥ . ṣaḍahāśauce dvi-
    tīyacaturthadinayostrayastrayaḥ . śeṣeṣvekaikaḥ . saptā-
    hāśauce tṛtīyacaturthapañcamadineṣu dvau dvau . śeṣe-
    ṣvekaikaḥ . aṣṭāhāśauce caturthapañcamadinayordvau
    dvau . śeṣeṣvekaikaḥ . navāhāśauce tu pañcamadine
    dvau . śeṣeṣvekaikaḥ . pakṣiṇīdvyahāśaucayosta
    ādyadvitīyadinayoḥ pañca pañca piṇḍāḥ . dvādaśā-
    hādyaśauce navadineṣu navapiṇḍāḥ . śeṣadine daśamaḥ .
    sadyaḥ śaucaikāhayorekāha eva daśapiṇḍāḥ . aśau-
    cāntamadhye piṇḍo deyaḥ rātrāvapi .. * .. gaṅgāmbhasyasthiprakṣepaprayogastu . tataḥ snātvā-
    camya udaṅmukhaḥ kuśatrayajalānyādāya om̐ tatsadityu-
    ccāryya adyāmuketyādi amukasya etadasthisama-
    saṃkhyakavarṣasahasrāvacchinnasvargādhikaraṇakamahīya-
    mānatvakāmo'mukasyaitānyasthikhaṇḍāni gaṅgāyāṃ pra-
    kṣipāmīti saṅkalpyāpasavyaṃ kṛtvāsthīni pañcagavyena
    siktvā hiraṇyamadhyājyatilaiḥ saṃyojya mṛttikāpuṭe
    sthāpayitvā dakṣiṇahastena tatpuṭakamādāya dakṣiṇāṃ
    diśaṃ paśyan om̐ namo'stu dharmmarājāyeti vadan
    jalaṃ praviśya sa me prīto bhavatvityuktvāsthi prakṣi-
    pet . tato majjanaṃ kṛtvotthāya sūryyaṃ dṛṣṭvā dakṣi-
    ṇāmutsṛjet . iti śuddhitattvaṃ .. * .. kiñca śātātapaḥ .
    jalamekāhamākāśe sthāpyaṃ kṣīrañca mṛṇmaye .
    pāraskaraḥ . mṛṇmaye tāṃ rātriṃ kṣīrodake vihā-
    yasi nidadhyuḥ . pretātra snāhītyudakaṃ piba cedaṃ
    kṣīraṃ . idaṃ rātrāviti gauḍāḥ . gāruḍe tu .
    apakve mṛṇmaye pātre dugdhaṃ dadyāt dinatrayam .
    ityuktaṃ . hemādrau pādme tu daśāhamuktaṃ .
    tasmānnidheyamākāśe daśarātraṃ payo jalaṃ .
    sarvvatāpopaśāntyarthamadhvaśramavināśanaṃ ..
    devajānīye kārikāyāṃ .
    tatra pretopakṛtaye daśarātramakhaṇḍitaṃ .
    kuryyāt pradīpaṃ tailena vāripātrañca mārttikaṃ ..
    bhojyāt bhojanakāle tu bhaktamuṣṭiñca nirvvapet .
    nābhagotreṇa sambudhya dharitryāṃ pitṛyajñavat ..
    iti nirṇayasindhau 5 paricchedaḥ ..