antyeṣṭiḥ
See also
antyeṣṭi.
Śabdakalpadruma
☞
vol. 1,
p. 55.
antyeṣṭiḥ , strī, (antyā ante bhavā iṣṭiḥ, karmma-
dhārayaḥ .) caramasaṃskāraḥ . sa tu śavadāhādi-
rūpaḥ . yathā, —
“sapiṇḍādibhidāśaucasaṃkṣepo'ntyeṣṭipaddhatiḥ” .
iti śuddhitattvapratijñāyāṃ smārttabhaṭṭācāryyaḥ .. tat-
prayogo dāhaśabde draṣṭavyaḥ .. tadanantaraṃ pūrakapiṇḍa-
pramāṇaṃ piṇḍaśabde draṣṭavyaṃ .. tasya prayogo'tra
likhyate . tataḥ piṇḍadānaṃ tatra kramaḥ . taṇḍula-
prasṛtidvayaṃ dviḥ prakṣālya aiśānyāṃ diśi sukhinnaṃ
pacet . tataḥ pavitrapāṇiḥ prācīnāvītī pātita-
vāmajānurdakṣiṇāmukho hastapramāṇāṃ caturaṅgulo-
cchrāyāṃ dakṣiṇaplavāṃ piṇḍikāṃ kṛtvā tadupari
rekhāṃ kṛtvā darbhānāstīryya tilān prakṣipya .
om̐ amukagotrapretāmukadevaśarmmannavanenikṣva ityā-
stīrṇakuśopari satilajalenāvanejayet . tata-
stilamadhughṛtādimiśraṃ taptapiṇḍaṃ gṛhītvā adyā-
mukagotrasya pretasyāmukadevaśarmmaṇaḥ etat prathama-
piṇḍaṃ pūrakaṃ ityavane janasthāne dadyāt . tataḥ
piṇḍapātrakṣālanajalena punaravanejayet . om̐ amuka-
gotrapretāmukadevaśarmmannetatte ūrṇātantumayaṃ vāsaḥ .
tataḥ āmamṛṇmayapātre jalāñjaliṃ piṇḍasamīpe
sthāpayet . gandhaṃ mālyañca yathāśakti dadyāt .
vāṣpaparyyantaṃ piṇḍaṃ paśyaṃstiṣṭhet . tataḥ piṇḍā-
dikaṃ jale kṣipet . kāle'pyakṛtacūḍopanayanānāṃ
anūḍhakanyānāñca kuśāstaraṇaṃ vineti śeṣaḥ . evaṃ
kṛtacūḍānāmupanayanakālāt prāk darbhopari piṇḍa-
dānaṃ . upanayanakāle āgate tvakṛtopanayanānāṃ
darmopari piṇḍadānaṃ . evaṃ aṣṭavarṣavivāhakāle
āgate ūḍhastrīṇāṃ darbhopari piṇḍadānaṃ . rātrā-
vācamya dakṣiṇāmukhaḥ prācīnāvītī pātitavāma-
jānuḥ trikāṣṭhikopari mṛṇmayapātre udakaṃ tathā
pātrāntare kṣīraṃ nidhāya pretātra snāhi piba
cedaṃ kṣīramiti brūyāt . tadekarātramāvaśyakaṃ
daśarātraṃ phalabhūyastvārthamiti . dvitīyapiṇḍādiṣu
dvitīyaṃ piṇḍaṃ pūrakaṃ ityādiviśeṣaḥ . dvitīya-
piṇḍe mṛṇmayapātradvaye jalāñjalidvayaṃ . tṛtīyādi-
piṇḍe pātrādivṛddhiḥ . yena pañcapañcāśat pā-
trāṇyañjalayaśca tāvanti . tryahāśaucaprathamadine
piṇḍānāṃ trayaṃ . dvitīyadine catuṣṭayaṃ . tṛtīye
trayaṃ . prathamamekaṃ dvitīye catuṣṭayaṃ . tṛtīye pañcamaṃ
vā kalpaḥ . caturahāśauce prathamacaturthayordvau dvau .
dvitīyatṛtīyayostrayastrayaḥ . pañcāhāśauce tu pra-
thamapañcamadinayorekaikaśaḥ piṇḍaḥ . dvitīyacatu-
rthayordvau dvau . tṛtīye catvāraḥ . ṣaḍahāśauce dvi-
tīyacaturthadinayostrayastrayaḥ . śeṣeṣvekaikaḥ . saptā-
hāśauce tṛtīyacaturthapañcamadineṣu dvau dvau . śeṣe-
ṣvekaikaḥ . aṣṭāhāśauce caturthapañcamadinayordvau
dvau . śeṣeṣvekaikaḥ . navāhāśauce tu pañcamadine
dvau . śeṣeṣvekaikaḥ . pakṣiṇīdvyahāśaucayosta
ādyadvitīyadinayoḥ pañca pañca piṇḍāḥ . dvādaśā-
hādyaśauce navadineṣu navapiṇḍāḥ . śeṣadine daśamaḥ .
sadyaḥ śaucaikāhayorekāha eva daśapiṇḍāḥ . aśau-
cāntamadhye piṇḍo deyaḥ rātrāvapi .. * .. gaṅgāmbhasyasthiprakṣepaprayogastu . tataḥ snātvā-
camya udaṅmukhaḥ kuśatrayajalānyādāya om̐ tatsadityu-
ccāryya adyāmuketyādi amukasya etadasthisama-
saṃkhyakavarṣasahasrāvacchinnasvargādhikaraṇakamahīya-
mānatvakāmo'mukasyaitānyasthikhaṇḍāni gaṅgāyāṃ pra-
kṣipāmīti saṅkalpyāpasavyaṃ kṛtvāsthīni pañcagavyena
siktvā hiraṇyamadhyājyatilaiḥ saṃyojya mṛttikāpuṭe
sthāpayitvā dakṣiṇahastena tatpuṭakamādāya dakṣiṇāṃ
diśaṃ paśyan om̐ namo'stu dharmmarājāyeti vadan
jalaṃ praviśya sa me prīto bhavatvityuktvāsthi prakṣi-
pet . tato majjanaṃ kṛtvotthāya sūryyaṃ dṛṣṭvā dakṣi-
ṇāmutsṛjet . iti śuddhitattvaṃ .. * .. kiñca śātātapaḥ .
“jalamekāhamākāśe sthāpyaṃ kṣīrañca mṛṇmaye” .
pāraskaraḥ . mṛṇmaye tāṃ rātriṃ kṣīrodake vihā-
yasi nidadhyuḥ . pretātra snāhītyudakaṃ piba cedaṃ
kṣīraṃ . idaṃ rātrāviti gauḍāḥ . gāruḍe tu .
“apakve mṛṇmaye pātre dugdhaṃ dadyāt dinatrayam” .
ityuktaṃ . hemādrau pādme tu daśāhamuktaṃ .
“tasmānnidheyamākāśe daśarātraṃ payo jalaṃ .
sarvvatāpopaśāntyarthamadhvaśramavināśanaṃ” ..
devajānīye kārikāyāṃ .
“tatra pretopakṛtaye daśarātramakhaṇḍitaṃ .
kuryyāt pradīpaṃ tailena vāripātrañca mārttikaṃ ..
bhojyāt bhojanakāle tu bhaktamuṣṭiñca nirvvapet .
nābhagotreṇa sambudhya dharitryāṃ pitṛyajñavat” ..
iti nirṇayasindhau 5 paricchedaḥ ..