• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • antaḥpurādhyakṣa

    See also antaḥpurādhyakṣaḥ.


    Goldstücker Sanskrit-English Dictionary

    p. 116, col. 1.
    antaḥpurādhyakṣa Tatpur. m. (-kṣaḥ) The overseer of a gynæ-

    ceum. E. antaḥpura and adhyakṣa.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)

    p. 43, col. 1.
    antaḥ—pura-rakṣaka or antaḥ—pura-vartin or antaḥ—purādhyakṣa, m. superintendent of the women's apartments, chamberlain.

    Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch

    vol. 1, p. 237.
    antaḥpurādhyakṣa (antaḥpura + adhyakṣa) m. Aufseher des königlichen Gynaeceums H. 726.

    Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung

    vol. 1, p. 61, col. 1.
    *antaḥpurādhyakṣa m. Aufseher des Harems.

    Vācaspatyam

    p. 196, col. 2.
    antaḥpurādhyakṣa pu0 6 ta0 . vṛddhaḥ kulodgataḥ śaktaḥ pitṛ-
    paitāmahaḥ śuciḥ . rājñāmantaḥpurādhyakṣo vinītaśca tatheṣyate
    iti narapatyuktalakṣaṇe'ntaḥpurādhivṛte . anye'pi pañca tathā,
    pañcāpare vāmanako jaghanyaḥ kubjo'paro maṇḍalako'tha
    sāmī . pūrvvoktabhūpānucarā bhavanti saṅkīrṇasaṃjñāḥ śṛṇulakṣaṇai-
    stān .. sampūrṇāṅgo vāmano (1) bhagnapṛṣṭhaḥ kiñciccoru-
    rmadhyakakṣāntareṣu . khyāto rājño hyeṣa bhadrānujīvī sphīto
    dātā vāsudevasya bhaktaḥ .. mālavyasevī tu jaghanyanāmā
    khaṇḍendutulyaśravaṇaḥ susandhiḥ . śukreṇa sāraḥ piśunaḥ
    kaviśca rūkṣacchaviḥ sthūlakarāṅgulīkaḥ .. krūro dhanī sthūla-
    matiḥ pratītastāmracchaviḥ syāt parihāsaśīlaḥ . uro'ṃhri-
    hasteṣvasiśaktipāśaparaśvadhāṅkaśca jaghanthanāmā (2) .. kubjo (3)
    nāmnāyaḥ sa śuddho hyadhastāt kṣīṇaḥ kiñcitpūrvakāye nataśca .
    haṃsāsevī nāstiko'rthairupeto vidvān śūraḥ sūcakaḥ syāt
    kṛtajñaḥ .. kalāsvabhijñaḥ kalahapriyaśca prabhūtabhṛtaḥ pramadā-
    jitaśca . sampūjya lokaṃ prajahātyakasmāt kubjo'yamuktaḥ
    satatodyataśca .. maṇḍalakanāmadheyo 4 rucakānucaro'bhicāra-
    vit kuśalaḥ . kṛtyāvaitālādiṣu karmasu vidyāsu cānurataḥ ..
    vṛddhākāraḥ khararūkṣamūrdhajaḥ śatrunāśane kuśalaḥ . dvijadeva-
    yajñayogaprasaktadhīḥ strījito matimān .. sāmīti (5) yaḥ
    so'tivirūpadehaḥ śaśānugāmī khalu durbhagaśca . dātā mahā-
    rambhasamāptakāryo guṇaiḥ śaśasyaiva bhavet samānaḥ vṛhat-
    saṃhitoktalakṣaṇādibhedapañcakāt .

    The Purāṇa Index

    vol. 1, p. 65.
    Antaḥpurādhyakṣa — Superintendent of the harem and

    his qualification.

    M. 215. 42; 216. 9.

    Indian Epigraphical Glossary

    p. 22.
    Antaḥpur-ādhyakṣa (IE 8-3; EI 13; SII 11-2), superinten-

    dent of the royal harem; same as Āntaḥpurika, Stryadhyakṣa, etc.,

    and Sanskrit-Kannaḍa Antaḥpura-vĕrgaḍĕ (IE 8-3); sometimes

    also called Mahāpradhāna, Mahāpasāyita, Hĕri-Lāḻa-Kannaḍa-

    sandhivigrahin, Manĕ-vĕrgaḍĕ, etc., additionally.