antaḥpurādhyakṣa
See also
antaḥpurādhyakṣaḥ.
Goldstücker Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 116, col. 1.
antaḥpurādhyakṣa Tatpur. m. (
-kṣaḥ) The overseer of a gynæ-
ceum. E. antaḥpura and adhyakṣa.
Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)
☞
p. 43, col. 1.
antaḥ—pura-rakṣaka or antaḥ—pura-vartin or antaḥ—purādhyakṣa, m. superintendent of the women's apartments, chamberlain.
Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch
☞
vol. 1,
p. 237.
antaḥpurādhyakṣa (
antaḥpura + adhyakṣa) m.
Aufseher des königlichen Gynaeceums H. 726.
Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung
☞
vol. 1,
p. 61, col. 1.
*antaḥpurādhyakṣa m. Aufseher des Harems.
Vācaspatyam
☞
p. 196, col. 2.
antaḥpurādhyakṣa pu0 6 ta0 . “vṛddhaḥ kulodgataḥ śaktaḥ pitṛ-
paitāmahaḥ śuciḥ . rājñāmantaḥpurādhyakṣo vinītaśca tatheṣyate”
iti narapatyuktalakṣaṇe'ntaḥpurādhivṛte . anye'pi pañca tathā,
“pañcāpare vāmanako jaghanyaḥ kubjo'paro maṇḍalako'tha
sāmī . pūrvvoktabhūpānucarā bhavanti saṅkīrṇasaṃjñāḥ śṛṇulakṣaṇai-
stān .. sampūrṇāṅgo vāmano (1) bhagnapṛṣṭhaḥ kiñciccoru-
rmadhyakakṣāntareṣu . khyāto rājño hyeṣa bhadrānujīvī sphīto
dātā vāsudevasya bhaktaḥ .. mālavyasevī tu jaghanyanāmā
khaṇḍendutulyaśravaṇaḥ susandhiḥ . śukreṇa sāraḥ piśunaḥ
kaviśca rūkṣacchaviḥ sthūlakarāṅgulīkaḥ .. krūro dhanī sthūla-
matiḥ pratītastāmracchaviḥ syāt parihāsaśīlaḥ . uro'ṃhri-
hasteṣvasiśaktipāśaparaśvadhāṅkaśca jaghanthanāmā (2) .. kubjo (3)
nāmnāyaḥ sa śuddho hyadhastāt kṣīṇaḥ kiñcitpūrvakāye nataśca .
haṃsāsevī nāstiko'rthairupeto vidvān śūraḥ sūcakaḥ syāt
kṛtajñaḥ .. kalāsvabhijñaḥ kalahapriyaśca prabhūtabhṛtaḥ pramadā-
jitaśca . sampūjya lokaṃ prajahātyakasmāt kubjo'yamuktaḥ
satatodyataśca .. maṇḍalakanāmadheyo 4 rucakānucaro'bhicāra-
vit kuśalaḥ . kṛtyāvaitālādiṣu karmasu vidyāsu cānurataḥ ..
vṛddhākāraḥ khararūkṣamūrdhajaḥ śatrunāśane kuśalaḥ . dvijadeva-
yajñayogaprasaktadhīḥ strījito matimān .. sāmīti (5) yaḥ
so'tivirūpadehaḥ śaśānugāmī khalu durbhagaśca . dātā mahā-
rambhasamāptakāryo guṇaiḥ śaśasyaiva bhavet samānaḥ” vṛhat-
saṃhitoktalakṣaṇādibhedapañcakāt .
The Purāṇa Index
☞
vol. 1,
p. 65.
Antaḥpurādhyakṣa — Superintendent of the harem and
his qualification.
M. 215. 42; 216. 9.
Indian Epigraphical Glossary
☞
p. 22.
Antaḥpur-ādhyakṣa (IE 8-3; EI 13; SII 11-2), superinten-
dent of the royal harem; same as Āntaḥpurika, Stryadhyakṣa, etc.,
and Sanskrit-Kannaḍa Antaḥpura-vĕrgaḍĕ (IE 8-3); sometimes
also called Mahāpradhāna, Mahāpasāyita, Hĕri-Lāḻa-Kannaḍa-
sandhivigrahin, Manĕ-vĕrgaḍĕ, etc., additionally.