• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • antaḥkaraṇaṃ


    Śabdakalpadruma

    ☞ vol. 1, p. 53.
    antaḥkaraṇaṃ , klī, (antarmadhyavartti karaṇaṃ jñānasādhanaṃ,
    karmmadhārayaḥ, kṛ + karaṇe lyuṭ .) antarindriyaṃ .
    dhīndriyaṃ . tatparyyāyaḥ . manaḥ 2 niguḥ 2 . iti
    trikāṇḍaśeṣaḥ .. asya kāryyabhedānnāmacatuṣṭayaṃ,
    yathā, —
    “mano buddhirahaṅkāraścittaṃ karaṇamāntaraṃ .
    saṃśayo niścayo garvvaḥ smaraṇaṃ viṣayā amī” ..
    iti vedāntaḥ .. (asyotpattiryathā, — “militaistu
    taiḥ antaḥkaraṇamekaṃ syāt” iti . taiḥ pañcabhūtastha-
    sattvāṃśairmilitaiḥ antaḥkaraṇaṃ bhavatītyarthaḥ .
    “dhanurbhṛto'pyasya dayārdrabhāva-
    mākhyātamantaḥkaraṇairviśaṅkaiḥ” .
    iti raghuvaṃśe .)