• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • annaprāśanaṃ


    Śabdakalpadruma

    vol. 1, p. 60.
    annaprāśanaṃ , klī, (annasya prāśanaṃ bhojanaṃ yasmin
    tat . anna + pra + aśa + bhāve lyuṭ .) ṣaṣṭhe
    māsi aṣṭame vā bālakasya pañcame māsi saptame
    vā bālikāyāḥ prathamānnabhakṣaṇarūpasaṃskāraḥ . iti
    smṛtiḥ .. tasya kramaḥ . śobhanadine kṛtasnānaḥ kṛta-
    vṛddhiśrāddhaḥ pitā śucināmānamagniṃ saṃsthāpyaṃ
    virūpākṣajapāntāṃ kuśaṇḍikāṃ samāpya prakṛta-
    karmmārambhe prādeśapramāṇāṃ dhṛtāktāṃ samidhaṃ tūṣṇī-
    magnau hutvā mahāvyāhṛtihomaṃ kuryyāt . tataḥ
    ājyena tattanmantraiḥ pañcāhutīrjuhuyāt . tataḥ
    pañcaprāṇānāṃ homaḥ . tato mahāvyāhṛtihomaṃ
    kṛtvā prādeśapramāṇāṃ ghṛtāktāṃ samidhaṃ tūṣṇīmagnau
    hutvā prakṛtaṃ karmma samāpya udīcyaṃ śāṭyāyana-
    homādivāmadevyagānāntaṃ karmma nirvvartya mantreṇa
    kumārasya mukhe annaṃ dadyāt . tataḥ karmmakāra-
    yitṛbrāhmaṇāya dakṣiṇāṃ dadyāt . iti bhavadeva-
    bhaṭṭaḥ .. tasya vihitadinādi yathā,
    tato'nnaprāśanaṃ ṣaṣṭhe māsi kāryyaṃ yathāvidhi .
    aṣṭame vātha karttavyaṃ yadveṣṭaṃ maṅgalaṃ kule ..
    ṣaṣṭha iti mukhyaḥ kalpaḥ prāguktanyāyāt . kṛtya-
    cintāmaṇau .
    annasya prāśanaṃ kāryyaṃ māsi ṣaṣṭhe'ṣṭame budhaiḥ .
    strīṇāntu pañcame māsi saptame prajagau muniḥ ..
    dvādaśīsaptamīnandāriktāsu pañcaparbbasu .
    balamāyuryaśo hanyāt śiśūnāmannabhakṣaṇaṃ ..
    bhujabalabhīme .
    ṣaṣṭhe māsi niśākare śubhakare riktetare vā tithau
    saumyādityasitendujīvadivase pakṣe ca kṛṣṇetare .
    prājeśāditi pauṣṇavaiṣṇavayugairhastādiṣaṭkottarai-
    rāgneyāppatipitryabhaiśca nitarāmannādibhakṣaṃ śubhaṃ ..
    yugairiti prājeśādau pratyekaṃ sambadhyate . tathā-
    trāpi tithyādividdhamṛkṣaṃ vivarjjayet .
    ṣṭaṣadvandvadhanurmmīnakanyālagne'nnabhakṣaṇaṃ .
    trikoṇāṣṭakayūkāntyagrahā yadvattathāphalaṃ ..
    duṣṭaḥ śaśadharo lagnāt ṣaṣṭhāṣṭastho'nnabhakṣaṇe .
    mārkaṇḍeyaḥ .
    devatā puratastasya pituraṅkagatasya ca .
    alaṅkṛtasya dātavyamannaṃ pātre ca kāñcane ..
    madhvājyakanakopetaṃ prāśayet pāyasaṃ tataḥ .
    kṛtaprāśanamutsaṅge māturbbālantu taṃ nyaset ..
    devāgrato'tha vinyasya śilpabhāṇḍāni sarvvaśaḥ .
    śāstrāṇi caiva śastrāṇi tataḥ paśyettu lakṣaṇaṃ ..
    prathamaṃ yat spṛśedbālaḥ śilpabhāṇḍaṃ svayaṃ tathā .
    jīvikā tasya bālasya tenaiva tu bhaviṣyati ..
    iti jyotistattvaṃ ..