• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • anitya

    See also anityaḥ.


    Wilson Sanskrit-English Dictionary

    p. 29.
    anitya mfn. (-tyaḥ-tyā-tyaṃ)

    1 Transient, not everlasting.

    2 Occasional, incidental.

    3 Irregular, unusual.

    E. a neg. nitya constant.

    Yates Sanskrit-English Dictionary

    p. 24, col. 2.
    a-nitya (tyaḥ-tyā-tyaṃ) a. Transient;
    occasional, irregular.

    Goldstücker Sanskrit-English Dictionary

    p. 79, col. 2.
    anitya Tatpur. m. f. n. (-tyaḥ-tyā-tyam) 1 Transient, not ever-

    lasting (as the body, or in the Sāṅkhya philosophy the

    discrete principles mahat, ahaṅkāra &c. or in the Nyāya

    the sound &c. 2 Occasional, not peremptory, not obligatory

    as a rule &c. (see also kāmya; as in the Jyotiṣṭoma the six

    samsthās: atyagniṣṭoma, ukthya, ṣoḍaśin, atirātra, aptoryāma

    and vājapeya &c.). 3 Not necessary, not immutable. See

    anityasamāsa. 4 Unstable, inconstant. 5 Unusual, irregular.

    (anityam not always.) E. a neg. and nitya.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1st ed.)

    p. 30, col. 1.
    anitya a-nitya, as, ā, am, not everlasting,

    transient; occasional, incidental; irregular, unusual;

    unstable; uncertain; (am), ind. occasionally. —Ani-

    tya-karman, a, n. or anitya-kriyā, f. an occasional

    act of worship, sacrifice for a special purpose. —Ani-

    tya-tā, f. or anitya-tva, am, n. transient or limited

    existence. —Anitya-datta or anitya-dattaka or ani-

    tya-datrima, as, m. a son surrendered by his parents

    to another for temporary or preliminary adoption.

    —Anitya-pratyavekṣā, f. (Buddhist) consciousness

    that all is passing away. —Anitya-bhāva, as, m.

    transitoriness. —Anitya-sama, as, ā, m. f. sophism,

    consisting in generalizing what is exceptional (as perish-

    ableness). —Anitya-sama-prakaraṇa, am, n. a sec-

    tion in the Nyāya discussing that sophism. —Anitya-

    samāsa, as, m. a compound, the sense of which may

    be equally expressed by resolving it into its constituent

    parts.

    Apte Practical Sanskrit-English Dictionary

    p. 63, col. 3.
    anitya a.

    1 Not eternal or everlasting, transient, non-eternal, (pb) perishable (naśvara) (opp. nitya); gaṃdhavatī pṛthvī sā dvividhā nityā'nityā ca T. S. 9 (anityā = kāryarūpā); See nitya; yadi nityamanityena nirmalaṃ malavāhinā . yaśaḥ kāyena labhyeta tanna labdhaṃ bhavennu kiṃ .. H. 1. 48; Ms. 6. 77; dharmo'nityaḥ sukhaduḥkhepyanitye jīvo'nityo heturasyāpyanityaḥ Mb.

    2 Occasional, temporary, casual; not peremptory or obligatory as a rule &c., special.

    3 Unusual, extraordinary; varṇe cānitye P. V. 4. 30 (lohitakaḥ kopena anyathā tu śvetavarṇa iti bhāvaḥ); ānāyyo'nitye III. 1. 127 (sa hi gārhapatyādānīyate'nityaśca satatamaprajvalanāt Sk.) See VI. 1. 147.

    4 Unsteady, fickle, not permanent; anityaṃ yauvanaṃ rūpaṃ H. 4. 68; °hṛdayā hitāḥ Rām.

    5 Uncertain, doubtful; anityo vijayo yasmāddṛśyate yudhyamānayoḥ Ms. 7. 199; vijayasya hyanityatvāt Pt. 3. 22.

    tyaṃ adv. Occasionally, not permanently, incidentally, casually; anityaṃ hi sthito yasmāt Ms. 3. 102.

    Comp.

    karmankriyā an occasional act, such as a sacrifice for a special purpose, a voluntary and occasional act.

    dattaḥ, dattakaḥ, -datrimaḥ a son given by his parents to another temporarily (for temporary or preliminary adoption).

    pratyavekṣā (with Buddhists) the consciousness that every thing is perishable and is passing away.

    bhāvaḥ transitoriness, transient state, limited nature or existence; so anityatā-tvaṃ frailty, instability.

    samaḥ a sophism or fallacious reasoning which generalizes what is exceptional (as anityatvaṃ).

    samāsaḥ a compound which it is not obligatory to form in every case (the sense of which may be equally expressed by resolving it into its constituent members.).

    Cappeller Sanskrit-English Dictionary

    p. 18.
    anitya a. not everlasting, perishable, transient, inconstant; abstr. °tā f., °tva n.

    Macdonell Sanskrit-English Dictionary

    p. 14, col. 2.
    anitya a-nitya, a. transient; temporary;
    uncertain; inconstant; -tā, f., -tva, n. transitoriness.
    uncertainty, instability.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)

    p. 29, col. 2.
    a-nitya mfn. not everlasting, transient, occasional, incidental
    p. 29, col. 2.
    irregular, unusual
    p. 29, col. 2.
    unstable
    p. 29, col. 2.
    uncertain

    Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary

    p. 25, col. 1.
    anitya

    mfn. (-tyaḥ-tyā-tyaṃ)

    1. Transient, not everlasting.

    2. Occasional,
    incidental.

    3. Irregular, unusual.

    E. a neg. nitya constant.

    Apte Enlarged Practical Sanskrit-English Dictionary

    vol. 1, p. 85.
    anitya a. 1 Not eternal or everlasting, transient, non-eternal, perishable (naśvara) (opp. nitya); gandhavatī pṛthvī sā dvividhā nityā'nityā ca T. S.9 (anityā = kāryarūpā); See nitya; yadi nityamanityena nirmalaṃ malavāhinā | yaśaḥ kāyena labhyeta tanna labdhaṃ bhaventu kim || H.1.45. rajasvalamanityaṃ ca bhūtāvāsamimaṃ tyajet Ms.6.77; dharmo'nityaḥ sukhaduḥkhe'pyanitye jīvo'nityo heturasyā- pyanityaḥ Mb. -2 Occasional, temporary, casual; not peremptory or obligatory as a rule &c., special. -3 Unusual, extraordinary; varṇe cānitye P.V.4.31 (lohitakaḥ kopena, anyathā tu śvetavarṇa iti bhāvaḥ); ānāyyo'nitye III.1.127 (sa hi gārhapatyādānīyate'nityaśca satatamaprajvalanāt Sk.) See VI.1.147. -4 Unsteady, fickle, not permanent; anityaṃ yauvanaṃ rūpam H.4.68; ˚hṛdayā hi tāḥ Rām. -5 Uncertain, doubtful; anityo vijayo yasmād dṛśyate yudhyamānayoḥ Ms.7.199; vijayasya hyanityatvāt Pt.3.22. -6 (in grammar) A rule or operation which is not invariable or compulsory; optional. -tyam adv. Occasionally, not permanently, incidentally, casually; anityaṃ hi sthito yasmāt Ms.3.102. -Comp. -karman, -kriyā an occasional act, such as a sacrifice for a special purpose, a voluntary and occasional act. -dattaḥ, -dattakaḥ, -datrimaḥ a son given by his parents to another temporarily (for temporary or preliminary adoption). -pratyavekṣā (with Buddhists) the consciousness that everything is perishable and is passing away. -bhāvaḥ transitoriness, transient state, limited nature or existence; so anityatā-tvam frailty, instability. -samaḥ a sophism or fallacious reasoning which generalizes what it is exceptional (as anityatvam). -samāsaḥ a compound which it is not obligatory to form in every case (the sense of which may be equally expressed by resolving it into its constituent members.).

    Burnouf Dictionnaire Sanscrit-Français

    p. 21, col. 2.
    anitya anitya a. non perpétuel; non éternel.

    Stchoupak Dictionnaire Sanscrit-Français

    p. 31, col. 2.
    a-nitya- a. non éternel, périssable; éphémère ; indécis; dont l'issue est indéterminable ; -am de temps en temps; -tā- f. impermanence ; -tva- nt. id.; incertitude; indécision .

    Renou Terminologie grammaticale du Sanskrit

    vol. 1, p. 22.

    Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch

    vol. 1, p. 189.
    anitya (3. a + nitya) adj.

    1) nicht ewig dauernd, vergänglich: yadi nityamanityena nirmalaṃ malavāhinā . yaśaḥ kāyena labhyeta tadā labhyaṃ bhavenna kim .. HIT. I, 42. der Körper M. 6, 77. dharmo 'nityaḥ sukhaduḥkhe apyanitye . jīvo 'nityo heturasyāpyanityaḥ .. MBH. im ŚKDR.

    — 2) nicht beständig, vorübergehend, zufällig oder gelegentlich zur Erscheinung kommend: anityo vijayo yasmāddṛśyate yudhyamānayoḥ . parājayaśca saṃgrāme tasmādyuddhaṃ vivarjayet .. M. 7, 199. von einer nur momentan erscheinenden Farbe (z. B. der Röthe auf dem Gesicht in Folge eines Aergers) P. 5, 4, 31. nityaṃ hi dravyamanityā guṇāḥ SUŚR. 1, 147, 5. Eine Zusammensetzung heisst anitya, wenn sie, ohne dass der Begriff zerstört würde, durch die einzelnen Bestandtheile umschrieben werden kann, P. 2, 1, 3, Sch. ungewöhnlich, extraordinär P. 3, 1, 127. 6, 1, 147.

    — 3) unbeständig, wankelmüthig: anityahṛdayā hi tāḥ (striyaḥ) R. 2, 39, 23. cittaṃ manuṣyāṇām 4, 26.

    — 4) dessen Ausgang sich nicht bestimmen lässt: anityāni ca yuddhāni saṃśayo me na rocate . kaśca niḥsaṃśaye kārye kuryātkāryaṃ sasaṃśayam .. R. 5, 29, 31.

    Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung

    vol. 1, p. 47, col. 3.
    anitya

    — 1) Adj.

    — a) nicht ewig dauernd , vergänglich 163,23. 183,17. 255,23.

    — b) nicht beständig , vorübergehend , zufällig oder gelegentlich zur Erscheinung kommend.

    — c) ungewöhnlich , extraordinär.

    — d) unbeständig , wankelmüthig.

    — e) dessen Ausgang sich nicht bestimmen lässt.

    — 2) °m Adv. nicht beständig , nur dann und wann.

    Cappeller Sanskrit Wörterbuch

    p. 13, col. 1.
    anitya unbeständig, vergänglich. Abstr. °tā f., °tva n.

    Vācaspatyam

    p. 161, col. 2.
    anitya tri0 na nityaḥ . naśvare, janye ca . nityā'nityā ca
    ca sā dvedhā nityā syādaṇulakṣaṇā . anityā tu tadanyā-
    syāditi bhāṣā0 . yadi nityamanityena nirmalaṃ malavā-
    hinā . yaśaḥ kāyena labhyeteti hito0 rajasvalamanityañca
    bhūtāvāsamimaṃ tyajediti manuḥ . asthire anityovijayo
    yasmāt dṛśyate yudhyamānayoḥ . parājayaśca saṃgrāme tasmādyuddhaṃ
    vivarjayediti manuḥ . kṛtākṛtaprasaṅgi nityaṃ virodhe na0 ta0 .
    kṛtākṛtaprasaṅgaśūnyevaikalpike, samāsāntavidheranityatvamiti
    pā0 bhā0 . yāvadāśrayamavasthānāyogye, varṇe cānitye iti
    pā0 . avyavasthite, (yāvadāśrayamadanavasthite) iha khalu
    dravyaṃ vyavasthitaṃ na rasādayaḥ, yathā āme phale, ye rasādayaste
    pakve na santi, nityatvācca nityaṃ dravyam anityā guṇā
    yathā kalkādipravibhāgaḥ, saeva samprannarasagandho vyāpa-
    nnarasagandho vā bhavatīti suśrutam ataeva satve nivi-
    śate'paiti pṛthagjātiṣu dṛśyate . ādheyaścākriyājaśca-
    so'satvaprakṛtirguṇa iti guṇalakṣaṇe guṇānāmutpyada-
    vināśoktiḥ . sadātanabhinne kāle ca . anityaṃ hi sthiti
    ryasmāttasmādatithirucyate iti manuḥ . anityamityatra
    vyāptau, kālādhikaraṇe vā dvitīyā na māntāvyayatvamasya tathātve
    pramāṇābhāvāt . sadākālavṛttiparatve'pi dhātūpasthāpyasādhya-
    kriyāviśeṣaṇatvena sañcāroratimandirāvadhītyādivat dvitī-
    yeti bodhyam . nityam māntamavyayam na0 ta0 . kecit .