• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • anirukta


    Yates Sanskrit-English Dictionary

    p. 911, col. 2.
    anirukta (ktaḥ-ktā-ktaṃ) a. Unspeakable.

    Goldstücker Sanskrit-English Dictionary

    p. 81, col. 1.
    anirukta Tatpur. m. f. n. (-ktaḥ-ktā-ktam) 1 Not spoken out,

    not declared. 2 Not explained, not defined (e. g. the di-

    vinity, if spoken of in general terms, or Brahma (n.) that

    is without qualities, or an invocation, not containing the

    special name of the god addressed, one addressed to the

    gods in general &c.). 3 Obscure, incomprehensible, literally

    and metaphorically; e. g. Prajāpati, Brahman (n.) or a

    hymn uttered inaudibly, so as not being comprehensible to

    the by-standers. E. a neg. and nirukta.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1st ed.)

    p. 30, col. 2.
    anirukta a-nirukta, as, ā, am, unuttered,

    not articulated, not clearly explained, unspeakable,

    not plain, vague. —Anirukta-gāna, am, n. indistinct

    singing; humming (of hymns), a particular mode of

    chanting the Sāma-veda.

    Apte Practical Sanskrit-English Dictionary

    p. 64, col. 3.
    anirukta a.

    1 Not articulated or clearly spoken.

    2 Not clearly stated or explained, vague, not plain or well-defined; °ktaprātaḥsavanaḥ prathamaḥ Kāty.; etasminnadṛśye'nātmye'nirukte Ait. Br.

    Comp.

    gānaṃ indistinct singing or humming, a particular mode of chanting the sāmaveda.

    Cappeller Sanskrit-English Dictionary

    p. 19.
    anirukta a. not spoken out, unexplained, undefined, obscure.

    Macdonell Sanskrit-English Dictionary

    p. 14, col. 3.
    anirukta á-nir-ukta, pp. unexpressed; implicit:
    said of verses in which the deity is not
    expressly named..

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)

    p. 29, col. 3.
    á-nirukta mfn. unuttered, not articulated
    p. 29, col. 3.
    not explained (because of being clear by itself)
    p. 30, col. 1.
    unspeakable, TUp.

    Apte Enlarged Practical Sanskrit-English Dictionary

    vol. 1, p. 86.
    anirukta a. 1 Not articulated or clearly spoken. -2 Not clearly stated or explained, vague, not plain or well-defined; ˚ktaprātaḥsavanaḥ prathamaḥ Kāty.; etāsminnadṛśye'- nātmye'nirukte Ait. Br. -Comp. -gānam indistinct singing or humming, a particular mode of chanting the sāmaveda.

    Stchoupak Dictionnaire Sanscrit-Français

    p. 32, col. 1.
    a-nirukta- a. v. non défini, indistinct.

    Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch

    vol. 1, p. 192.
    anirukta (3. a + nirukta) adj.

    1) nicht ausgesprochen, nicht deutlich: riphite 'nirukte wenn der Riphita (das organische ra einer Endung) nicht ausgesprochen wird, also erschlossen werden muss, VS. PRĀT. 4, 193. aniruktaṃ vā upāṃśu ŚAT. BR. 1, 3, 5, 10. 6, 2, 2, 20. aniruktaṃ hi mano 'niruktaṃ hyetadyattūṣṇīm 2, 4, 4, 5. aniruktagāna eine besondere Art den Sāmaveda zu singen COLEBR. Misc. Ess. I, 81.

    — 2) nicht ausdrücklich genannt. So heissen in der theologischen Kunstsprache diejenigen Stellen des heiligen Textes, in welchen eine bestimmte Gottheit u. s. w. nicht speciell genannt, sondern nur mittelbar zu erkennen ist: etābhiraniruktābhirvyāhṛtibhiranirukto vai prajāpatiḥ ŚAT. BR. 1, 1, 1, 13. aniruktena yajuṣā 2, 1, 22. saiṣāgneyī satyaniruktā 4, 1, 21. 26. u. s. w. te ete dhāyye anirukte prājāpatye śasyete abhita ārbhavam (nämlich ṚV. 1, 4, 1. 10, 123, 1.) AIT. BR. 3, 30. samudrādūrmirmadhumānudāraditi ( ṚV. 4, 58, 1.) saptamasyāhna ājyaṃ bhavatyaniruktaṃ 5, 16. 6, 20. ĀŚV. GṚHY. 1, 22. KĀTY. ŚR. 22, 5, 7. 8, 7. 24, 2, 18. Häufiges Beiwort Prajāpati's ŚAT. BR. 1, 1, 1, 13. 6, 1, 20. u. s. w. des Nabels und der unteren Theile, die man nicht ausdrücklich nennt 3, 8, 2, 6. 14, 3, 2, 75.

    — 3) nicht beschrieben, nicht definirt, nicht zu definiren TAITT. UP. 2, 7.

    Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung

    vol. 1, p. 48, col. 2.
    ánirukta Adj. nicht ausgesprochen , — unmittelbar verständlich , — von selbst sich ergebend , was oder worin Etwas erst zu erschliessen ist 38,16. AIT. BR. 6,27. TĀṆḌYA-BR. 17,1,8. VS. PRĀT. 4,192. aniruktagāna eine best. Art den Sāmaveda zu singen. °tva n. Nom.abstr. SĀY. zu ŚAT. BR. 1,3,5,10.

    Cappeller Sanskrit Wörterbuch

    p. 13, col. 1.
    ánirukta unausgesprochen, unvorgeschrieben, unbestimmt, geheimnisvoll.

    Schmidt Nachträge zum Sanskrit-Wörterbuch

    p. 34, col. 2.
    anirukta , streiche 1.

    Vācaspatyam

    p. 163, col. 1.
    anirukta tri0 niṣkrāntaṃ uktamavayavārthaṃ nirbaddhamuktamavayavārtho
    yena vā niruktaṃ nirvacanam na0 ta0 . viśeṣarūpeṇa nirva-
    canaśūnye etasminnadṛśye'nātmye'nirukte iti aita0 .
    nirvacanañca nirukte yāskena darśitaṃ yathā atha
    nirvacanam tadeṣu padeṣu svarasaṃskārau samarthau, prādeśikena
    guṇenānvitau syātāṃ, tathā tāni nirbrūyādathānanvite'rthe-
    'prādeśike vikāre'rthanityaḥ parīkṣyeta kenacidvṛttisāmā-
    nyenāvidyamāne sāmānye'pyakṣaravarṇasāmānyānnirbrūyāt
    natvena na nirbrūyānna saṃskāramādriyeta viṣayavatyo hi
    vṛttayo bhavanti . yathārthaṃ vibhaktīḥ saṃnamayetprattamavattamiti
    dhātvādī eva śiṣyete . athāpyasternivṛttisthāneṣvādilop
    bhavati staḥ santīti, athāpyantalopo bhavati gatvā gatamiti,
    athāpyupadhālopo bhavati jagmaturjagnuriti, athāpyupadhā-
    vikāro bhavati rājā daṇḍīti, athāpi varṇalopī bhavati
    tattvā yāmīti athāpi dvivarṇalopaḥ tṛca iti, atha
    pyādiviparyayo bhavati jyotirdhano vindurvādya iti athā-
    pyādyantaviparyayo bhavati stoko rajjuḥ sikatāstarku iti
    athāpyantavyāpattirbhavati iti .. tathā prakṛtipratyayānape-
    kṣayaiva samudāyena viśiṣṭārthabodhakamapi niruktaṃ yathoktam
    ṛ0 bhā0 mādhavena yathā prakṛtipratyayārthamanapekṣya
    viśiṣṭaikārthabodhakaṃ padaṃ niruktamiti . anirdiṣṭe ani-
    ruktaprātaḥsavanaḥ prathama iti kātyā0 22, 5, 7, ani-
    ruktaṃ prātaḥsavanaṃ yasyāsau prathama iti tadvyākhyā .

    Renou Vocabulaire du rituel védique

    p. 10.