anekavarṇasamīkaraṇa
Goldstücker Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 112, col. 2.
anekavarṇasamīkaraṇa Tatpur. n. (
-ṇam) (In Arithmetic.) Multi-
literal equation, equation involving several unknown quan-
tities, ‘where more than one unknown quantity represented
severally by colours (equivalent to our x, y, z &c.) being
premised, two sides are equated’. E. aneka-varṇa and samīkaraṇa.
Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch
☞
vol. 1,
p. 232.
anekavarṇasamīkaraṇa (
aneka - varṇa + samīkaraṇa) n.
eine Gleichung mit mehr als einer unbekannten Grösse (
varṇa Buchstab)
COLEBR. Alg. 186.
Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung
☞
vol. 1,
p. 60, col. 1.
anekavarṇasamīkaraṇa n. eine Gleichung mit mehr als einer unbekannten Grösse.
Vācaspatyam
☞
p. 192, col. 2.
anekavarṇasamīkaraṇa na0 anekavarṇāḥ ajñātaviśeṣasaṃkhyakā-
nekarāśayaḥ samīkriyante jñātasaṃkhyakasamatayā kriyante yatra .
vījabhede yathoktaṃ bhāskaravījagaṇite “athānekavarṇasamīkaraṇaṃ
vījam . tatra sūtraṃ sārddhavṛttatrayam .” “ādyaṃ varṇṇaṃ śodha-
yedanyapakṣādanyān rūpāṇyanyataścādyabhakte . pakṣe'nyasminnādya-
varṇonmitiḥ syādvarṇasyaikasyonmitīnāṃ bahutve .. samīkṛta-
cchedagame tu tābhyastadanyavarṇṇonmitayaḥ prasādhyāḥ . antyo-
nmitau kuṭṭavidherguṇāptī te bhājyatadbhājakavarṇṇamāne .. anye-
'pi bhājye yadi santi varṇṇāstanmānamiṣṭaṃ parikalpya
sādhyam . vilomalotthāpanato'nyavarṇṇamānāni bhinnaṃ yadi
mānamevam .. bhūyaḥ kāryyaḥ kuṭṭako 'trāntyavarṇṇaṃ tenotthāpyo-
tthāpayedvyastamānāt” . “idamanekavarṇṇasamīkaraṇaṃ vījaṃ yatro-
dāharaṇe dvitryādayo'vyaktarāśayo bhavanti teṣāṃ yāvattā-
vadādayo varṇṇāḥ māneṣu kalpyāstatra pūrvvācāryyaiḥ kalpitāḥ
yāvattāvat, kālaka, nīlaka, pītaka, lohitaka, śvetaka,
citraka, kapilaka, piṅgalaka, dhūmraka, pāṭalaka, śavalaka,
śyāmalaka, mecakā, ityādi . atha vā kādīnyakṣarāṇi
avyaktānāṃ saṃjñāḥ asaṅkarārthaṃ kalpyāḥ . ataḥ prāgvaduddeśa-
kālāpavadvighiṃ kurvatā gaṇakena pakṣau samau kāryyau pakṣā vā
samāḥ kāryyāḥ . tataḥ sūtrāvatāro'yaṃ tayoḥ samayoranekasmāt
pakṣāditarapakṣasyādyaṃ varṇṇaṃ śodhayettadanyavarṇān rūpāṇi ca
itarapakṣācchodhayettataḥ ādyavarṇṇaśeṣeṇetarapakṣe bhakte bhājaka-
varṇonmitiḥ . bahuṣu pakṣeṣu yayoryayoḥ sāgyamasti tayorevaṃ
kṛte sati anyā unmitayaḥ syuḥ . tatastāsūnmitiṣu ekavarṇṇo-
nmitayo yadyanekadhā bhavanti tatastāsāṃ madhye dvayordvayoḥ samī
kṛtacchedagamenādyaṃ varṇṇaṃ śodhayedityādinānyavarṇṇonmitayaḥ
syuḥ . evaṃ yāvatsambhavastato'ntyonmitau bhājyavarṇṇe yo'ṅkaḥ
sa bhājyarāśiḥ, yo bhājake sa bhājakaḥ, rūpāṇi kṣepaḥ,
ataḥ kuṭṭakavidhinā yo guṇa utpadyate tadbhājyavarṇṇamānaṃ, yā
labdhistadbhājakavarṇamānaṃ, tayormānayorddaḍhabhājakabhājyāviṣṭena
varṇena guṇitau kṣepakau kalpyau . tataḥ svasvamānena sakṣepeṇa
pūrvvavarṇonmitau varṇṇāvutthāpya svacchedena haraṇe yallabhyate tat
pūrvvavarṇasya mānam . evaṃ vilomakotthāpanato'nyavarṇamā-
nāni bhavanti . yadi tu anyonmitau dvyādayī varṇṇā
bhavanti tadā teṣāmiṣṭāni mānāni kṛtvā svasvamānai-
stānutthāpya rūpeṣu prakṣipya kuṭṭakaḥ kāryyaḥ . atha yadi vilo-
makotthāpane kriyamāṇe pūrvvavarṇṇonmitau tanmitirbhinnā
labhyate tadā kuṭṭakavidhinā yo guṇa utpadyate sa kṣepaḥ sa
bhājyavarṇamānaṃ tenānyavarṇamāneṣu taṃ varṇamutthāpya pūrvvonmi-
tiṣu vilomakotthāpanaprakāreṇānyavarṇamānāni sādhyāni .
iha yasya varṇasya yanmānamāgataṃ vyaktamavyaktaṃ, vyaktāvyaktaṃ
vā tasya mānasya vyaktāṅkena guṇane kṛte tadvarṇṇākṣarasya nira-
sanamutthāpanamucyate” tadvyākhyā . udāharaṇaṃ tatraiva dṛśyam .