• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • anekavarṇasamīkaraṇa


    Goldstücker Sanskrit-English Dictionary

    p. 112, col. 2.
    anekavarṇasamīkaraṇa Tatpur. n. (-ṇam) (In Arithmetic.) Multi-

    literal equation, equation involving several unknown quan-

    tities, ‘where more than one unknown quantity represented

    severally by colours (equivalent to our x, y, z &c.) being

    premised, two sides are equated’. E. aneka-varṇa and samīkaraṇa.

    Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch

    vol. 1, p. 232.
    anekavarṇasamīkaraṇa (aneka - varṇa + samīkaraṇa) n. eine Gleichung mit mehr als einer unbekannten Grösse (varṇa Buchstab) COLEBR. Alg. 186.

    Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung

    vol. 1, p. 60, col. 1.
    anekavarṇasamīkaraṇa n. eine Gleichung mit mehr als einer unbekannten Grösse.

    Vācaspatyam

    p. 192, col. 2.
    anekavarṇasamīkaraṇa na0 anekavarṇāḥ ajñātaviśeṣasaṃkhyakā-
    nekarāśayaḥ samīkriyante jñātasaṃkhyakasamatayā kriyante yatra .
    vījabhede yathoktaṃ bhāskaravījagaṇite athānekavarṇasamīkaraṇaṃ
    vījam . tatra sūtraṃ sārddhavṛttatrayam . ādyaṃ varṇṇaṃ śodha-
    yedanyapakṣādanyān rūpāṇyanyataścādyabhakte . pakṣe'nyasminnādya-
    varṇonmitiḥ syādvarṇasyaikasyonmitīnāṃ bahutve .. samīkṛta-
    cchedagame tu tābhyastadanyavarṇṇonmitayaḥ prasādhyāḥ . antyo-
    nmitau kuṭṭavidherguṇāptī te bhājyatadbhājakavarṇṇamāne .. anye-
    'pi bhājye yadi santi varṇṇāstanmānamiṣṭaṃ parikalpya
    sādhyam . vilomalotthāpanato'nyavarṇṇamānāni bhinnaṃ yadi
    mānamevam .. bhūyaḥ kāryyaḥ kuṭṭako 'trāntyavarṇṇaṃ tenotthāpyo-
    tthāpayedvyastamānāt . idamanekavarṇṇasamīkaraṇaṃ vījaṃ yatro-
    dāharaṇe dvitryādayo'vyaktarāśayo bhavanti teṣāṃ yāvattā-
    vadādayo varṇṇāḥ māneṣu kalpyāstatra pūrvvācāryyaiḥ kalpitāḥ
    yāvattāvat, kālaka, nīlaka, pītaka, lohitaka, śvetaka,
    citraka, kapilaka, piṅgalaka, dhūmraka, pāṭalaka, śavalaka,
    śyāmalaka, mecakā, ityādi . atha vā kādīnyakṣarāṇi
    avyaktānāṃ saṃjñāḥ asaṅkarārthaṃ kalpyāḥ . ataḥ prāgvaduddeśa-
    kālāpavadvighiṃ kurvatā gaṇakena pakṣau samau kāryyau pakṣā vā
    samāḥ kāryyāḥ . tataḥ sūtrāvatāro'yaṃ tayoḥ samayoranekasmāt
    pakṣāditarapakṣasyādyaṃ varṇṇaṃ śodhayettadanyavarṇān rūpāṇi ca
    itarapakṣācchodhayettataḥ ādyavarṇṇaśeṣeṇetarapakṣe bhakte bhājaka-
    varṇonmitiḥ . bahuṣu pakṣeṣu yayoryayoḥ sāgyamasti tayorevaṃ
    kṛte sati anyā unmitayaḥ syuḥ . tatastāsūnmitiṣu ekavarṇṇo-
    nmitayo yadyanekadhā bhavanti tatastāsāṃ madhye dvayordvayoḥ samī
    kṛtacchedagamenādyaṃ varṇṇaṃ śodhayedityādinānyavarṇṇonmitayaḥ
    syuḥ . evaṃ yāvatsambhavastato'ntyonmitau bhājyavarṇṇe yo'ṅkaḥ
    sa bhājyarāśiḥ, yo bhājake sa bhājakaḥ, rūpāṇi kṣepaḥ,
    ataḥ kuṭṭakavidhinā yo guṇa utpadyate tadbhājyavarṇṇamānaṃ, yā
    labdhistadbhājakavarṇamānaṃ, tayormānayorddaḍhabhājakabhājyāviṣṭena
    varṇena guṇitau kṣepakau kalpyau . tataḥ svasvamānena sakṣepeṇa
    pūrvvavarṇonmitau varṇṇāvutthāpya svacchedena haraṇe yallabhyate tat
    pūrvvavarṇasya mānam . evaṃ vilomakotthāpanato'nyavarṇamā-
    nāni bhavanti . yadi tu anyonmitau dvyādayī varṇṇā
    bhavanti tadā teṣāmiṣṭāni mānāni kṛtvā svasvamānai-
    stānutthāpya rūpeṣu prakṣipya kuṭṭakaḥ kāryyaḥ . atha yadi vilo-
    makotthāpane kriyamāṇe pūrvvavarṇṇonmitau tanmitirbhinnā
    labhyate tadā kuṭṭakavidhinā yo guṇa utpadyate sa kṣepaḥ sa
    bhājyavarṇamānaṃ tenānyavarṇamāneṣu taṃ varṇamutthāpya pūrvvonmi-
    tiṣu vilomakotthāpanaprakāreṇānyavarṇamānāni sādhyāni .
    iha yasya varṇasya yanmānamāgataṃ vyaktamavyaktaṃ, vyaktāvyaktaṃ
    vā tasya mānasya vyaktāṅkena guṇane kṛte tadvarṇṇākṣarasya nira-
    sanamutthāpanamucyate tadvyākhyā . udāharaṇaṃ tatraiva dṛśyam .