• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • anekārtha


    Goldstücker Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 112, col. 2.
    anekārtha I. Tatpur. m. (-rthaḥ) Multiplicity of objects, topics.

    II. Bahuvr. m. f. n. (-rthaḥ-rthā-rtham) 1 Having more than

    one object; e. g. anekārthābhiyoga. 2 Having more than one

    meaning (as a word). 3 Having the sense of the word aneka;

    e. g. nānā vinobhayānekārtheṣu ‘nānā has the sense of vinā,

    ubhaya and aneka. [The reading anekārtha in the present edition

    of Suśruta 2. 559. line 2 is clearly a misprint for anekānta;

    comp. ibid. 2. 556. line 7.] E. aneka and artha.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)

    ☞ p. 42, col. 2.
    anekārtha mfn. having more than one meaning (as a word).

    Renou Terminologie grammaticale du Sanskrit

    ☞ vol. 1, p. 36.

    Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch

    ☞ vol. 1, p. 232.
    anekārtha (aneka + artha) adj. mehr als eine Bedeutung habend (von Wörtern) NIR. 4, 1. kvacittathā kvacidanyathā yaḥ so 'nekārthaḥ SUŚR. 2, 559, 2.
    ☞ vol. 5, p. 995.
    anekārtha m.

    1) Mannichfaltigkeit, ein Verhältniss, wobei Freiheit der Wahl stattfindet (Gegens. ekānta Ausschliesslichkeit) SUŚR. 2, 559, 2.

    — 2) so v. a. haimānekārtha Verz. d. Oxf. H. 185,b,32.

    Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung

    ☞ vol. 1, p. 60, col. 2.
    anekārtha Adj. mehr als eine Bedeutung habend. Davon Nom.abstr. °tva n. Comm. zu TS. PRĀT. 1,1. 8,8. anekārthakośa m. (auch bloss anekārtha) , °tilaka n. , °dhvanimañjarī f. , °saṃcaya m. und °samuccaya m. Titel von Wörterbüchern.

    Vācaspatyam

    ☞ p. 193, col. 2.
    anekārtha tri0 aneke arthā abhidheyā yasya . nānārthe
    śabde . yathā gavādaya akṣādayaśca . “anekārthasya śabdasya
    saṃyogādyairniyantrite . ekatrārthe'nyadhīheturvyañjanā sābhidhā
    śrayeti” sā0 da0 . ayamāśayaḥ “saṃyogaśca vibhāgaśca sāha-
    caryyaṃ virodhitā . arthaḥ prakaraṇaṃ liṅgaṃ śabdasyānyasya
    sannidhiḥ . sāmarthyamaucitī deśaḥ kākvādyuktiḥ svavācakaḥ .
    śabdārthasyānavacchede viśeṣasmṛtihetava” iti haryyukteranekārtha-
    śabdānāṃ sarvatra śaktau samānāyāṃ satyāṃ, saṃyogādyairitarārtha-
    bodhapratirodhanena viśeṣārtha eva smāryyate . tadbhinnārthasya tu
    vyañjanayā bodhaḥ ityalaṅkārikāṇāṃ matam . tathāca saṃyo-
    gādayaḥ śaktyā anyārthopasthitau pratibandhakāḥ . vyañjanā
    vṛttyā tadupasthāpane tu na . “anekārthaśabdebhyaḥsarveṣāmarthānā-
    maviśeṣeṇopasthitau satyāmapi saṃyogādayaḥ anyaśakyaviṣaya-
    śābdabodhamātraṃ pratibadhnanti natu vyaṅgyaviṣayamiti” rasa-
    gaṅgādharaḥ . naiyāyikādayastu anekārthaśabdānāṃ śakyatāccheda-
    kalāghavalābhe tatraiva śaktiranyatra lakṣaṇā tatra saṃyogādayaḥ
    anyārthabodhanaṃ naiva prativaghnanti . tathā ca saṃyogādayaḥ sati
    tātparyye, tadviṣayībhūtārthaviṣayasmṛtiṃ tajjanyānvayabuddhiṃ vā na
    prativadhnanti kintu tātparyyamātronnāyakā ityalaṃ vyañjanā-
    vṛttyeti svīcakruriti bhedaḥ . aneke arthāḥ prayojanāni
    yatra yasya vā . anekaprayojanavati tri0 “anekārthābhi-
    yoge ca yāvatsaṃsādhayeddhanī” iti smṛtiḥ . karmma0 .
    vahuprayojane pu0 ba0 va0 .

    Aufrecht’s Catalogus Catalogorum

    ☞ vol. 1, p. 19, col. 1.
    anekārtha lex. Kāṭm. 10.