• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • anekārtha


    Goldstücker Sanskrit-English Dictionary

    p. 112, col. 2.
    anekārtha I. Tatpur. m. (-rthaḥ) Multiplicity of objects, topics.

    II. Bahuvr. m. f. n. (-rthaḥ-rthā-rtham) 1 Having more than

    one object; e. g. anekārthābhiyoga. 2 Having more than one

    meaning (as a word). 3 Having the sense of the word aneka;

    e. g. nānā vinobhayānekārtheṣu ‘nānā has the sense of vinā,

    ubhaya and aneka. [The reading anekārtha in the present edition

    of Suśruta 2. 559. line 2 is clearly a misprint for anekānta;

    comp. ibid. 2. 556. line 7.] E. aneka and artha.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)

    p. 42, col. 2.
    anekārtha mfn. having more than one meaning (as a word).

    Renou Terminologie grammaticale du Sanskrit

    vol. 1, p. 36.

    Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch

    vol. 1, p. 232.
    anekārtha (aneka + artha) adj. mehr als eine Bedeutung habend (von Wörtern) NIR. 4, 1. kvacittathā kvacidanyathā yaḥ so 'nekārthaḥ SUŚR. 2, 559, 2.
    vol. 5, p. 995.
    anekārtha m.

    1) Mannichfaltigkeit, ein Verhältniss, wobei Freiheit der Wahl stattfindet (Gegens. ekānta Ausschliesslichkeit) SUŚR. 2, 559, 2.

    — 2) so v. a. haimānekārtha Verz. d. Oxf. H. 185,b,32.

    Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung

    vol. 1, p. 60, col. 2.
    anekārtha Adj. mehr als eine Bedeutung habend. Davon Nom.abstr. °tva n. Comm. zu TS. PRĀT. 1,1. 8,8. anekārthakośa m. (auch bloss anekārtha) , °tilaka n. , °dhvanimañjarī f. , °saṃcaya m. und °samuccaya m. Titel von Wörterbüchern.

    Vācaspatyam

    p. 193, col. 2.
    anekārtha tri0 aneke arthā abhidheyā yasya . nānārthe
    śabde . yathā gavādaya akṣādayaśca . anekārthasya śabdasya
    saṃyogādyairniyantrite . ekatrārthe'nyadhīheturvyañjanā sābhidhā
    śrayeti sā0 da0 . ayamāśayaḥ saṃyogaśca vibhāgaśca sāha-
    caryyaṃ virodhitā . arthaḥ prakaraṇaṃ liṅgaṃ śabdasyānyasya
    sannidhiḥ . sāmarthyamaucitī deśaḥ kākvādyuktiḥ svavācakaḥ .
    śabdārthasyānavacchede viśeṣasmṛtihetava iti haryyukteranekārtha-
    śabdānāṃ sarvatra śaktau samānāyāṃ satyāṃ, saṃyogādyairitarārtha-
    bodhapratirodhanena viśeṣārtha eva smāryyate . tadbhinnārthasya tu
    vyañjanayā bodhaḥ ityalaṅkārikāṇāṃ matam . tathāca saṃyo-
    gādayaḥ śaktyā anyārthopasthitau pratibandhakāḥ . vyañjanā
    vṛttyā tadupasthāpane tu na . anekārthaśabdebhyaḥsarveṣāmarthānā-
    maviśeṣeṇopasthitau satyāmapi saṃyogādayaḥ anyaśakyaviṣaya-
    śābdabodhamātraṃ pratibadhnanti natu vyaṅgyaviṣayamiti rasa-
    gaṅgādharaḥ . naiyāyikādayastu anekārthaśabdānāṃ śakyatāccheda-
    kalāghavalābhe tatraiva śaktiranyatra lakṣaṇā tatra saṃyogādayaḥ
    anyārthabodhanaṃ naiva prativaghnanti . tathā ca saṃyogādayaḥ sati
    tātparyye, tadviṣayībhūtārthaviṣayasmṛtiṃ tajjanyānvayabuddhiṃ vā na
    prativadhnanti kintu tātparyyamātronnāyakā ityalaṃ vyañjanā-
    vṛttyeti svīcakruriti bhedaḥ . aneke arthāḥ prayojanāni
    yatra yasya vā . anekaprayojanavati tri0 anekārthābhi-
    yoge ca yāvatsaṃsādhayeddhanī iti smṛtiḥ . karmma0 .
    vahuprayojane pu0 ba0 va0 .

    Aufrecht’s Catalogus Catalogorum

    vol. 1, p. 19, col. 1.
    anekārtha lex. Kāṭm. 10.