• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • ambhas

    See also aṃbhas.


    Wilson Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 63.
    ambhas n. (-mbhaḥ) Water.

    E. ap water, before asuna Uṇādi affix; num is inserted, and pa becomes bha.

    Yates Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 49, col. 2.
    ambhas (mbhaḥ) 5. n. Water.

    Benfey Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 46, col. 1.
    ambhas ambhas, n. Water, Bhartṛ.

    2, 91; Śiś. 9, 31. — Comp. Ud-, adj

    abounding in water, Ragh. 4, 31.

    Gharma-, n. sweat, Śāk. d. 29. La-

    vaṇa-, n. the sea of salt water, Matsop. 40.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1st ed.)

    ☞ p. 78, col. 1.
    ambhas 1 . ambhas, n. also ind., power,

    splendor, fruitfulness; a philos. term = tuṣṭi: (the

    etymology is doubtful; perhaps connected with obs.

    rt. ap, or fr. bhā, ‘to shine,’ with prefix am.)
    ☞ p. 78, col. 1.
    ambhas 2 . ambhas, n. (said to be fr. rt. āp;

    perhaps connected with 1. ambhas or with ap, ab-

    bhra, ambu), water; the sky; the fourth sign of the

    zodiac; collective N. for gods, men, manes, and Asuras;

    mystical name of the letter v [cf. ὄμβρος imber].

    —Ambhaḥ-sāra, am, n. a pearl. —Ambhaḥ-sū, ūs,

    m. smoke; cloudiness. —Ambhaḥ-stha, as, ā, am,

    what holds or contains water; abiding in water.

    —Ambhasā-kṛta, as, ā, am, done by water.

    —Ambho-ja, as, ā, am, produced in water, water-

    born, aquatic; (as), m. the moon; the sārasa or

    Indian crane; (am), n. the lotus. —Ambhoja-

    khaṇḍa, am, n. a group of lotus flower. —Ambho-

    ja-janman, ā, m. or ambhoja-jani, is, m. or

    ambhoja-yoni, is, m. an epithet of Brahmā, being

    born secondarily from a lotus. —Ambhojinī, f. an

    assemblage of lotus flowers or a place where they

    abound. —Ambho-da, as, m. a cloud; the plant

    Cyperus Hexastychius Communis Nees. —Ambho-

    dhara, as, m. a cloud. —Ambho-dhi, is, m. (re-

    ceptacle of waters), the ocean. —Ambhodhi-vallabha,

    as, m. coral. —Ambho-nidhi or ambho-rāśi, is,

    m. a pool, the ocean. —Ambho-ruh, ṭ, n. or ambho-

    ruha, am, n. the lotus; (as), m. the Indian crane.

    Lanman’s Sanskrit Reader Vocabulary

    ☞ p. 120, col. 1.
    ámbhas, n. water. [see abhrá.]

    Cappeller Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 39.
    ámbhas n. water.

    Macdonell Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 26, col. 1.
    ambhas ámbhas, n. water; -tas, ad. out of the
    water.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)

    ☞ p. 84, col. 1.
    ámbhas n. (cf. abhrá, ámbu), water, RV. &c., the celestial waters, AitUp.
    ☞ p. 84, col. 1.
    power, fruitfulness, VS. & AV.
    ☞ p. 84, col. 1.
    (āṃsi), pl. collective N. for gods, men, Manes, and Asuras, TBr. & VP., (hence) (as) sg. the number ‘four’
    ☞ p. 84, col. 1.
    mystical N. of the letter v
    ☞ p. 84, col. 1.
    N. of a metre (consisting of 82 syllables), RPrāt., (asa), instr. in comp. for ambhas (e.g. ambhasākṛta ‘done by water’), Pāṇ. vi, 3, 3
    ☞ p. 84, col. 1.
    ábhasī, du. (asī) heaven and earth, Naigh. [Gk. ὄμβρος imber].

    Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 52, col. 2.
    ambhas

    n. (-mbhaḥ) Water.

    E. ap water, before asun Unādi affix; num is
    inserted, and pa becomes bha.

    Apte Enlarged Practical Sanskrit-English Dictionary

    ☞ vol. 1, p. 208.
    ambhas [By Uṇ.4.209 āp-asun; or ambh śabde asun] 1 water; kathamapyambhasāmantarāniṣpatteḥ pratīkṣate Ku.2.37; svedyamāmajvaraṃ prājñaḥ ko'mbhasā pariṣiñcati Śi.2.54; ambhasākṛtam done by water P.VI.3.3. -2 The sky. -3 The fourth sign of the zodiac. -4 Mystical name of the letter v. -5 A God. -6 A man. -7 The world of the Manes. -8 A Rākṣasa or Asura. -9 (In Phil.) tuṣṭhi or acquiescence of the soul. -10 Power; splendour; fruitfulness -(dual.) ambhasī Heaven and earth. -(pl.) Collective name for Gods, men, Manes, and demons. [cf. L. imber: Gr. ombpos.] -Comp. -ja a. produced in water, aquatic. (-jaḥ) 1 the moon. -2 the (Indian) crane or Sárasa. (-jam) a lotus; bāle tava mukhāmbhoje kathamindīvaradvayam S. Til.17; so pāda˚, netra˚; ˚khaṇḍaḥ a group of lotus flowers; kumudavanamapaśri śrīmadambhojakhaṇḍam Śi.9.11,64; ˚janman m., -janiḥ, -yoniḥ the lotus-born God, epithet of Brahmā. sadanamu- pagato'haṃ pūrvamambhojayoneḥ Prab. (-jā) Glycirrhiza glabra (Mar. jyeṣṭhamadha). -janman n. a lotus; ambhojanmajanistadantaragato Bhāg.10.13.15. -daḥ, -dhara 1 a cloud, nanāda so'mbhoda ivātapānte Mb.8.17.15. -2 the plant mustaka -dhiḥ, -nidhiḥ, -rāśiḥ 'receptacle of waters', the ocean; saṃbhūyāmbhodhimabhyeti mahānadyā nagāpagā Śi.2.100; yādavāmbhonidhīnrunddhe veleva bhavataḥ kṣamā 58; so ambhasāṃ nidhiḥ; śikhābhirāśliṣṭa ivāmbhasāṃ nidhiḥ Śi.1.20; ˚vallabhaḥ or pallavaḥ a coral. -ruh n. (ṭ), -ruham a lotus; hemāmbhoruhasasyānāṃ tadvāpyo dhāma sāṃpratam Ku.2.44. m. the (Indian) crane. -sāram a pearl. -sūḥ smoke; cloudiness (Mar. dhukeṃ). -stha a. living in water; what holds or contains water.

    Burnouf Dictionnaire Sanscrit-Français

    ☞ p. 45, col. 1.
    ambhas ambhas n. (ap nasalisé) eau.

    Gr. . Cf. ambu et abhra.

    ambhassū m. (sū) fumée, nuage.

    ambhoja m. (jan) lotus nelumbo, bot.

    ambhojajanman (jan) né du lotus, Brahmā.

    ambhojayoni m. (yoni) mms.

    ambhojinī f. réunion de lotus.

    ambhoda m. (dā) nuage.

    ambhodhara m. (dhṛ) nuage.

    ambhodhi m. (dhā) dépôt d'eau; mer.

    ambhonidhi m. (ni-dhā) dépôt d'eau; mer.

    ambhoruh et ambhoruha n. (ruh) lotus.

    Stchoupak Dictionnaire Sanscrit-Français

    ☞ p. 76, col. 2.
    ambhas- nt. eau; -tas hors de l'eau.

    ambhaḥ-stha- a. qui se tient dans l'eau.

    ambho-garbha- a. plein d'eau.

    °ja- m. lotus de jour; °janman- id.; °jinī- f. plante du lotus de jour; plantation de lotus.

    °da- m. nuage; °dhara- °muc- id.

    °dhi- m. océan; °nidhi- id.

    °ruha- nt. lotus.

    Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch

    ☞ vol. 1, p. 388.
    1. ámbhas (ambhar) n. Gewalt, Furchtbarkeit. VS. 18, 4. erscheinen paarweise: jyaiṣṭhyam und ādhipatyam, manyuḥ und bhāmaḥ, amaḥ u. ambhaḥ, jemā u. mahimā u. s. w. Aehnlich AV. 13, 4, 6, 5 : ambhò amò mahàḥ sahà iti tvopā̂smahe vàyam, während 2, 1. in den Worten kī̀rtiścà yaśàścāmbhâścà nabhâśca brāhmaṇavarcàsaṃ cānnâṃ cā̀nnādyâṃ ca das nabhaśca ungehörig eingeschoben ist (in Erinnerung an die Bedeutung von 2. ambhas) und die Paargliederung stört. In 6, 6. dagegen scheint ambhaḥ aus der vorangehenden Zeile irrthümlich hereingekommen zu sein: ambhô arùṇaṃ râjàtaṃ rajàḥ sahà itì tvopā̂smahe vàyam . Im gaṇa svarādi erscheinen ambhas und ambhar indecll. als v.l. von amnar .

    — Vgl. 1. ambhṛṇa .

    ☞ vol. 1, p. 388.
    2. ámbhas n.

    1) Wasser NAIGH. 1, 12. Uṇ. 4, 209. AK. 1, 2, 3, 4. H. 1069. kimāvârīvàḥ kuhà kasyà śarmànnambhàḥ kimā̂sī̀dgahânaṃ gabhī̀ram ṚV. 10, 129, 1. AIT. UP. 1, 2. M. 3, 179. 4, 190. 7, 33. 34. BHAG. 2, 67. R. 1, 49, 17. 3, 28, 2. 5, 74, 34. DAŚ. 1, 17. 36. VIŚV. 6, 5. HIT. I, 81. ŚĀK. 117. RAGH. 1, 89. MEGH. 22. 52. pl. : PAÑCAT. II, 157. HIT. I, 147. 187. v. l. zu ŚĀK. 14. VID. 4. AK. 1, 2, 3, 6. 28. 3, 4, 4, 28. varuṇaścāmbhasāṃ patiḥ R. 6, 102, 2. ambhasā (instr.) am Anf. eines comp. P. 6, 3, 3. ambhasī = dyāvāpṛthivyau NAIGH. 3, 3. Mit dem pl. ambhāṃsi werden im VP. (39, N. 14.) die Götter, Ungötter, Manen und Menschen bezeichnet.

    — 2) lagnāditaścaturtharāśiḥ . iti jyotiṣam . ŚKDR.

    — 3) mystische Bezeichnung des Buchstabens va Ind. St. 2, 316.

    — Vgl. abhra, ambu, ὄμβρος, imber.

    ☞ vol. 5, p. 1036.
    2. ambhas

    1) die Stelle im VP. (Z. 8. 9) geht auf folgende Worte des TBR. 2, 3, 8, 3 zurückt tānì vā ètānî càtvāryambhā̂ṃsi . dèvā mânùṣyā̂ḥ pìtaro 'sûrāḥ . teṣù sarvèṣvambhò nabhâ iva bhavati . ya èvaṃ vedâ . = jaladasadṛśa Comm.

    — 4) ein Metrum von 82 Silben ṚV. PRĀT. 17, 5. Ind. St. 8, 107. 111.

    Grassmann Wörterbuch zum Rig Veda

    ☞ p. 96.
    ámbhas, n., Wasser [Cu. 485]; es ist wahrscheinlich mit nábhas und also der Wurzel nabh verwandt, also ursprünglich das hervorquellende [vgl. aś und naś, akṣ und naks, añj und nij, nagna, gr. ὀμφαλό-ς und Nabel, nā́bhi]; auch die Begriffe Fruchtbarkeit, Macht, Gewalt (AV; VS) gehen wol durch allmähliche Entwickelung aus dem Begriffe Wasser, Feuchtigkeit hervor.

    -as {955,1}.

    Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung

    ☞ vol. 1, p. 100, col. 3.
    ámbhas

    — 1) Wasser.

    — 2) die Wasser oberhalb des Himmels AIT. UP. 1,2.

    — 3) Furchtbarkeit , Macht ,

    — 4) Pl. Bez. der Götter , Menschen , Manen und Ungötter TBR. VP. 1,5,28.

    — 5) *Dh. Himmel und Erde.

    — 6) Bez. der Zahl vier.

    — 7) ein Metrum von 82 Silben.

    — 8) mystische Bez. des Lautes va.

    Cappeller Sanskrit Wörterbuch

    ☞ p. 26, col. 2.
    ámbhas u. Wasser.

    Schmidt Nachträge zum Sanskrit-Wörterbuch

    ☞ p. 62, col. 2.
    ámbhas , vor 1. ist n. hinzuzufügen.
    ☞ p. 62, col. 2.
    ámbhas n. °die Zeit der Monate Śrāvaṇa und Bhādrapada, S I, 514, 1.

    Bopp Glossarium Sanscritum

    ☞ p. 17, col. 1.
    ambhas n. (r. ambh s. as) aqua. A. 6. 6. BH. 2. 67. (v.

    abhra).

    Abhidhānaratnamālā of Halāyudha

    ☞ p. 74.
    ambhas;
    āpastoyaṃ ghanarasapayaḥ puṣkaraṃ meghapuṣpaṃ,
    kaṃ pānīyaṃ salilamudakaṃ vāri vāḥ śambaraṃ ca .
    arṇaḥ pāthaḥ kuśajalavanaṃ kṣīramambho'mbu nīraṃ,
    proktaṃ prājñairbhuvanamamṛtaṃ jīvanīyaṃ dakaṃ ca .. 648 ..
    3.1.1.648
    ☞ p. 99.
    ambhas;
    irāśabdo budhairjñeyo bhuvi vācyaśane'mbhasi .
    5.1.1.869

    Vācaspatyam

    ☞ p. 332, col. 2.
    ambhas na0 āpyate āpa—asun “udake numbhau ceti”
    uṇā0 ambha—śabde asun vā . 1 jale “sevyamāmajvaraṃ
    prājñaḥ ko'mbhasā pariṣiñcati”? . “trisrotasaḥ santata-
    ghāramambhaḥ” iti ca māghaḥ . “pariśramāmbhaḥpulakena
    sarpatā” kirā0 . “kayamaṣyambhasāmantarā niṣpatteḥ pratokṣate”
    kumā0 “abhyarṇṇe'mbhaḥpatanasamaye” iti megha0 . 2 deve,
    jalahetutvāt tathātvam 3 pitṛloke, teṣāṃ jalamaya-
    candraloke sthitatvāt ammayadehatvācca tattvam . 4 manuṣye “vettha
    saumya! yathā pañcamyāmāhutāvāpaḥ puruṣavacaso bhavanti”
    chā0 u0 ukteḥ . puruṣāṇāṃ jalamayatvāt tathātvaṃ pañcāgnividyā-
    pabdeprapañcaḥ . 5 asure, yuddhe devasparddhayā śabdāyamānatvā-
    ttathā . “tāni ha vā etāni catvāryyambhāṃsi devā manuṣyāḥ
    pitaro'surā” iti śrutiḥ . 6 bālanāmoṣadhau . jyoti-
    ṣokte 7 lagnāccaturthasthāne . yogaśāstroktāsu navavidha-
    tuṣṭiṣu madhye prakṛtyākhyāyāṃ 8 ādhyātmikatuṣṭau ca . yathā
    “ādhyātmikyaścatasraḥ prakṛtyupādānakālabhāgyakhyāḥ . vāhyā
    viṣayoparamāt pañca, nava tuṣṭayo'bhimatāḥ sā0 kā0 . “prakṛ
    tivyatiriktaātmāstīti pratipadya tato'sya śravaṇamananā-
    dinā vivekasākṣātkārāya tvasadupadeśatuṣṭo yo na prayatate
    tasya catasra ādhyātmikyastuṣṭayobhavanti prakṛtivyatiriktātmā-
    namadhikṛtya yasmāttāstuṣṭayastasmādādhyātmikyaḥ, kāstāḥ,
    ityata āha prakṛtyupādānakālabhāgyākhyāḥ prakṛtyādirākhyā
    yāsāṃ tāstathoktāḥ . tatra prakṛtyākhyā tuṣṭiryathā kasyacidu-
    padeśaḥ “vivekasākṣātkārohi prakṛtipariṇāmabhedaḥ tañca
    prakṛtireva karītīti kṛtaṃ te dhyānābhyāsena, tasmādevamevā-
    sva vatseti” . seyamupadeṣṭavyasya śiṣyasya prakṛtau tuṣṭiḥ prakṛ-
    tyākhyā tuṣṭiḥ ambha ityucyate” ta0 kau0 . asya ambhaḥ-
    śabdavācyatve hetustadvyākhyāne darśito'smābhiḥ yathā
    “asyāśca tuṣṭerambhasa iva prasannatvāt upadeśarūpaśabdahetu-
    katvācca ambhastvam abhi—śabde iti ghātorasunnantasya
    śabdahetukarūpārthānugamāt” . dvyāvāpṛghivyoḥ dvi0 ba0
    niru0 .