Blog
Sanskrit
About
amarāvatī
Sanskrit-English
Sanskrit-French
Sanskrit-German
Sanskrit-Latin
Sanskrit-Sanskrit
Specialized Dictionaries
Wilson Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 60 .
amarāvatī f. (
-tī ) The capital of INDRA.
E. amara a deity, and matup aff.
Yates Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 47, col. 1 .
amarā_vatī (tī) 3. f. Indra's capi- tal; the heaven of the gods.
Benfey Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 44, col. 2 .
amarāvatī amarāvatī, i. e. amara + vant + ī. The capital of Indra, Rām. 3,
53, 37.
Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1st ed.)
☞
p. 75, col. 2 .
Amarā-vatī, f. the abode of the immortals, resi-
dence of Indra; N. of a town in Berar.
Apte Practical Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 150, col. 1 .
amarāvatī [
amara-vat, ra being changed to
rā by
P. VI. 3. 119]
1 Abode of the gods, residence of Indra (said to be above Meru or the sun's orb;
cf. Ki. 7. 2);
sasaṃbhrameṃdradrutapātitārgalā nimīlitākṣīva bhiyā'marāvatī K. P. 1.
2 N. of a modern town in Berar, Amraoti.
Cappeller Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 37 .
amarāvatī f.
N. of Indra's capital.
Macdonell Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 25, col. 1 .
amarāvatī amarā-vatī, f. city of the gods (Indra's abode ).
Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)
☞
p. 80, col. 3 .
amarā-vatī f. (
cf. Pāṇ. vi, 3, 119), ‘the abode of the immortals’, Indra's residence,
MBh. ;
Hariv. &c.
☞
p. 80, col. 3 .
Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 50, col. 1 .
amarāvatī f. (-tī ) The capital of INDRA.
E. amara a deity, and matup aff.
Apte Enlarged Practical Sanskrit-English Dictionary
☞
vol. 1,
p. 201 .
amarāvatī [amara-vat , ra being changed to rā by P. VI.3.119] 1 Abode of the gods, residence of Indra (said to be above Meru or the sun's orb; cf. Ki.7;2); sasaṃbhramendradrutapātitārgalā nimīlitākṣīva bhiyā'marāvatī K. P.1. -2 N. of a modern town in Berar, Amaravati.
Stchoupak Dictionnaire Sanscrit-Français
☞
p. 74, col. 1 .
amarāvatī- f. n. de la ville-résidence d'Indra; d'une ville du Berar, (mod. Amraoti).
Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch
☞
vol. 1,
p. 370 .
amarāvatī (von
amara , vgl.
P. 6, 3, 119.) f.
der Sitz der Unsterblichen :
1) Indra's Stadt AK. 1, 1, 1, 40. TRIK. 1, 1, 60. H. 178. an. 3, 513. MED. r. 104. ARJ. 4, 46. INDR. 1, 42. R. 1, 6, 5. 3, 53, 37. HARIV. 8942. 13895. u.s.w. PAÑCAT. 83, 16. VP. 71.
— 2) eine Stadt in Berar COLEBR. Misc. Ess. II, 453.
Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung
☞
vol. 1,
p. 95, col. 2 .
amarāvatī f.
— 1) die Götterstadt , Indra's Residenz.
— 2) N.pr. einer Stadt in Berar.
Bopp Glossarium Sanscritum
☞
p. 16, col. 2 .
amarāvatī f. (Indri sede praedita, a praec. s.
vat in
fem. ). Nomen Indri urbis, sedis, palatii. IN. 1. 42.
Abhidhānaratnamālā of Halāyudha
☞
p. 8 .
amarāvatī; amarāvatī ca nagarī nandanamudyānamindrasya .. 55 .. 1.1.1.55
Vācaspatyam
☞
p. 320, col. 1 .
amarāvatī strī amarāvidyante'syāṃ matup masya va dīrghaḥ . indranagaryyām . sā ca meruparvvatoparisthā “sadratnakāñcana- mayaṃ śikharatrayañca mero murārikapurāripurāṇi teṣu . teṣāmadhaḥ śatamakhajvalanāntakānāṃ rakṣo'mbupānilaśaśīśa- purāṇi cāṣṭau ” si0 śi0 . etadvarṇanaṃ bhā0 sa0 pa0 7 adhyāye kāśī0 kha0 10 adhyāye ca dṛśyam . “sasambhramendradruta- pātitārgalā nimīlātākṣīva bhiyā'marāvatī ” kā0 pra0 .
Śabdakalpadruma
☞
vol. 1,
p. 82 .
amarāvatī , strī, (amarā vidyante'syāṃ, amara + matup masthāne va dīrghaśca .) indranagarī . ityamaraḥ .. amarāḥ santi asyāmiti moṅmajhapāditi vatuḥ nāmnyastyarthe iti dīrghaḥ . iti bharataḥ .. tatpa- ryyāyaḥ . pūṣabhāsā 2 devapūḥ 3 . iti jaṭādharaḥ .. mahendranagarī 4 amarā 5 surapurī 6 . iti śabdaratnāvalī .. tadvarṇanaṃ yathā . śivaśarmmovāca . “ramayantī mano'tīva keyaṃ kasyeyamīśituḥ . nayanānandasandohadāyinī pūranuttamā ” .. gaṇāvūcatuḥ . “śivaśarmman mahābhāga sutīrthaphalitadruma . loko'tra ramate vipra sahasrākṣapurī tviyaṃ .. tapobalena mahatā nirmmitā viśvakarmmaṇā . divāpi kaumudī yasyāḥ saudhaśreṇīśriyaṃ śrayet .. yadā kalānidhiḥ kvāpi darśe'dṛśyatvamāvahet . tadā svapreyasīṃ jyotsnāṃ saudheṣveṣu nigūhayet .. yadacchabhittau vīkṣya svamanyayoṣidviśaṅkitā . mugdhānāśu viśeccitramapi svāṃ citraśālikāṃ .. harmyeṣu nīlamaṇibhirnnirmmiteṣvatra nirbhayaṃ . svanīlimānamādhāya tamo'haḥsvapi tiṣṭhati .. candrakāntaśilājālasrutamatrāmalaṃ jalaṃ . tatra cādāya kalasairnnecchantyanyajalaṃ janāḥ .. kuvindā na ca santyatra na ca te paśyato harāḥ celānyalaṅkṛtīratra yataḥ kalpadrumo'rpayet .. gaṇakā nātra vidyante cintāvidyāviśāradāḥ . yato jānāti sarvveṣāṃ cintāṃ cintāmaṇirdrutaṃ .. sūpakārā na santyatra rasakarmmavicakṣaṇāḥ . dugdhe sarvvarasānekā kāmadhenurato'niśaṃ .. kīrttiruccaiḥśravā yasya sarvvato vājirājiṣu . ratnamuccaiḥśravāścātra hayānāṃ pauruṣādhikaḥ .. airāvato dantirājaścaturddanto'tra rājate . dvitīya iva kailāso jaṅgamaḥ sphāṭikojjvalaḥ .. taruratnaṃ pārijātaḥ strīratnaṃ sorvvaśī tviha . nandanaṃ vanaratnañca ratnaṃ mandākinī hyapāṃ .. trayastriṃśat surāṇāṃ yā koṭiḥ śrutisamīritā . pratīkṣate sāvasaraṃ sevāyai pratyahaṃ tviha .. svargeṣvindrapadādanyannaviśiṣyeta kiñcana . yadyat trailokyamaiśvaryyaṃ na tattulyamanena hi .. aśvamedhasahasrasya labhyaṃ vinimayena yat . kintena tulyamanyat syāt pavitramathavā mahat .. arcciṣmatī saṃyamanī puṇyavatyamalāvatī . gandhavatyalakaiśī ca naitattulyā maharddhibhiḥ .. ayameva sahasrākṣastyayameva divaspatiḥ . śatamanyurayandevo nāmānyetāni nāmataḥ .. saptāpi lokapālā ye ta enaṃ samupāsate . nāradādyairmunivarairayamāśīrbhirīḍyate .. etatsthairyyeṇa sarvveṣāṃ lokānāṃ sthairyyamiṣyate . parājayānmahendrasya trailokyaṃ syāt parājitaṃ .. manujā danujā daityāstapasyantyugrasaṃyamāḥ . gandharvvayakṣarakṣāṃsi mahendrapadalipsavaḥ .. sagarādyā mahīpālā vājimedhavidhāyakāḥ . kṛtavanto mahāyatnaṃ śakraiśvaryyaṃ jighṛkṣavaḥ .. niṣpratyūhaṃ kratuśataṃ yaḥ kaścit kurute'vanau . jitendriyo'marāvatyāṃ sa prāpnoti pulomajāṃ .. asamāptakratuśatā vasantyatra mahībhujaḥ . jyotiṣṭomādibhiryāgairye yajantyapi te dvijāḥ .. tulāpuruṣadānādimahādānāni ṣoḍaśa . ye yacchantyamalātmānaste labhante'marāvatīṃ .. aklīvavādino dhīrāḥ saṃgrāmeṣvaparāṅmukhāḥ . vikrāntā vīraśayane te'tra tiṣṭhanti bhūbhujaḥ .. ityuddeśāt samākhyātā mahendranagarīsthitiḥ . yāyajūkā vasantyatra yajñavidyāviśāradāḥ .. etasyā dakṣiṇe bhāge yeyaṃ dṛśyeta pūḥ śubhā . imāmarcciṣmatīṃ vīkṣya vītihotrapurīṃ śubhāṃ ” .. iti skānde kāśīkhaṇḍe 10 adhyāyaḥ ..
Index to the Names in the Mahābhārata
☞
p. 30, col. 1 .
Amarāvatī , the city of Indra.—§ 225 (Vāsiṣṭha): I,
177 ,
6786 (Śakreṇevāmarāvatī ).—§ 262 (Sabhākriyāp.): II, 2 , 46
(yathā Śakro 'marāvatīṃ ).—§ 335 (Indralokābhig.): III, 42 ,
1755 (Śakrasya purīṃ ).—§ 336 (Indralokābh): III, 43 :
Amarāvatī was the resort of Siddhas and Cāraṇas, and the
Nandana garden of the troops of the Apsarases. The region
cannot be seen by those who have not gone through ascetic
austerities, etc.—§ 443 (Nivātakavacay.): III, 168 , 12036
(Śakrasya bhavanaṃ ).—§ 445 (do.): III, 173 , 12224
(°ī-saṅhāśaṃ Hiraṇyapuram ).—§ 564 (Mātalīyop.): V, 103 ,
3617 (devarājasya purī ).—§ 589 (Droṇābhiṣekap.): VII,
11 , 408.—§ 596 (Pratijñāp.): VII, 77 , 2724.—§ 736
(Vītahavyop.): XIII, 30 , 1957.—§ 745 (Cyavana-Kuśika-s.):
XIII, 54 , 2841.—§ 768 (Umā-Maheśvara-s.): XIII, 142 ,
6545 (by living with deer, etc., one attains to Amarāvatī).
The Purāṇa Index
☞
vol. 1,
p. 82 .
Amarāvatī — Heaven noted for the pleasure-park Nan-
dana. A description of the city, occupied for some time by
Bali.
1 Though it was really the capital of Indra, the latter
says that it belonged to Kṛṣṇa.
2 When it is midday here,
the sun rises at Samyamana.
3 [Footnote] 1) Bhā. VIII. 15. 11-22 and 33; Vā. 77. 26.
[Footnote] 2) Bhā. X. [67 (V)
26]; Vi. I. 9. 25.
[Footnote] 3) Br. II. 21. 37; III. 13. 26 and 30; M. 124. 27.
Puranic Encyclopedia
☞
p. 27, col. 2 .
AMARĀVATĪ . It is the city of Indra, the King of the
Devas. Its location is described in Devī Bhāgavata as
follows: “Brahmā's world extends over 10,000 yojanas
on the Mahāmeru mountain. There are eight cities—
each 2,500 square yojanas in extent—of the Aṣṭadik-
pālakas in eight parts of this Brahmapurī. Thus there are
nine cities on the top of the Mahā Meru. They are the
following:—
1. In the centre is Brahmā's city, Manovatī.
2. To the east of Manovatī, Indra's city, Amarāvatī.
3. In the south-east corner, Agni's city, Tejovatī.
4. On the southern side, Yama's city, Saṃyamanī.
5. In the south-west corner, Nirrti's city, Kṛṣṇāñjanā.
6. In the west, Varuṇa's city, Śraddhāvatī.
7. In the north-west corner, Vāyu's city, Gandhavatī.
8. In the north, Kubera's city Mahodaya.
9. In the north-east corner, Śiva's city, Yaśovatī.
(Devī Bhāgavata, Aṣṭama Skandha).
Mahābhārata Cultural Index
☞
p. 508, col. 1 .
Amarāvatī, Amarāvati (
m. c. 3. 170.
25) f.: Name of Indra's city.
A. City of Indra (śakrasya purīm
… amarāvatīm ) 3. 43. 38; (śakrasya dayi-
tāṃ purīm ) 3. 44. 7; 1. 168. 20; 13. 31.
18; (devarājasya … amarāvatī ) 5. 101. 1;
(śakrasya bhavanam … amarāvatīm ) 3. 164.
42; (mahendrabhavana ) 7. 10. 22; (puran-
darapura ) 3. 169. 27. B. Description:
Pleasing (ramyā ) 3. 44. 1; (purīṃ ram-
yām ) 3. 164. 51; excellent city (purī varyā )
5. 101. 1; adorned with jewels (ratnaiś ca
samalaṃkṛtām ) 3. 164. 42; beautified with
holy trees blossoming in all seasons (sarva-
rtukusumaiḥ puṇyaiḥ pādapair upaśobhi-
tām ) 3. 44. 1; adorned with celestial trees
giving the desired fruits (divyaiḥ kāma-
phalavṛkṣaiḥ … samalaṃkṛtām ) 3. 164. 42;
cold and holy winds carrying the fragrance
of flowers blew there (pāṇḍavaḥ/puṣpa-
gandhavahaiḥ puṇyair vāyubhiś cānuvījitaḥ )
3. 44. 9; (śītas tatra vavau vāyuḥ sugandho
jīvanaḥ śuciḥ ) 3. 164. 47; resorted to by
Siddhas and Cāraṇas (siddhacāraṇasevitā )
3. 44. 1; Gandharvas and Apsarases pre-
sent there 3. 44. 9; for the description of
Śakra's residence (śakrasya bhavanam ama-
rāvatīm, suraveśman ) see also 3. 164. 43-48.
C. Characteristics: (1) vimānas of gods,
moving at will, in very large numbers,
standing and going around (tatra deva-
vimānāni kāmagāni sahasraśaḥ/saṃsthitāny
abhiyātāni dadarśāyutaśas tadā ) 3. 44. 8;
(2) Not easy to obtain: Maheśvara told
Umā that a Dīkṣita who, while living in
the company of deer, lives only on grass
that falls down from the mouth of deer,
will go to Amarāvatī (śaṣpaṃ mṛgamu-
khotsṛṣṭaṃ yo mṛgaiḥ saha sevate/dīkṣito
vai mudā yuktaḥ sa gacchaty amarā-
vatīm// ) 13. 130. 40; also see section
G below. D. Epic events: (1)
Arjuna saw Amarāvatī in the Devaloka 3.
43. 14; 3. 164. 42. (2) Arjuna, when
he saw the town of the Nivātakavacas,
found it to be superior to the city of the
gods and also to the city of Indra (viśiṣṭaṃ
devanagarāt ) 3. 169. 26; (purandarapurād
dhīdaṃ viśiṣṭam iti lakṣaye ) 3. 169. 27;
he asked Mātali why the gods did not live
in that city 3. 169. 26-27. E. Past event:
Kṛṣṇa, mounted on Vainateya (Garuḍa),
frightened (the denizens of) Amarāvatī
(trāsayitvāmarāvatīm ) and brought Pārijāta
from Indra's residence (mahendrabhavanāt )
7. 10. 22. F. Similes: (1) When king
Saudāsa returned to the city of Ayodhyā it
shone like Amarāvatī with Indra (śakreṇe-
vāmarāvatī ) 1. 168. 20; (2) Divodāsa
built Vārāṇasī like Amarāvatī of Śakra 13.
31. 18; (3) Hiraṇyapura of the Kālakeya
demons, which could move at will, was
like Amarāvatī (amarāvatisaṃkāśaṃ puraṃ
kāmagamaṃ tu tat ) 3. 170. 25; (4) The
town Bhogavatī of Vāsuki was like Amarā-
vatī of Indra (yādṛśī devarājasya purī
yaryāmarāvatī ) 5. 101. 1. G. Mode of
expression: (1) To express great wonder:
King Kuśika, seeing many wonderful things
in the forest, wondered whether he had
reached Uttara Kurus or Amarāvatī 13. 54.
16; (2) To express unattainability: Kṛṣṇa
told Subhadrā that Jayadratha, even if he
entered Amarāvatī, would not get away
from Arjuna 7. 54. 19.