amaṅgala
See also
amaṅgalaḥ.
Wilson Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 59.
amaṅgala mfn. (
-laḥ-lā-laṃ) Inauspicious, unlucky, evil. n. (
-laṃ) Inauspiciousness, ill luck. m. (
-laḥ) The castor oil plant.
E. a neg. and maṅgala auspicious: the wood has no sap, and is useless.
Yates Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 46, col. 1.
a-maṅgala (laṃ) n. Inauspiciousness.
a. inauspicious. 1. m. Castor-
oil tree.
Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1st ed.)
☞
p. 74, col. 3.
amaṅgala a-maṅgala or
a-maṅgalya, as, ā, am, inauspicious, unlucky, evil;
(las), m. the castor
oil tree, Ricinus Communis; (
am), n. inauspicious-
ness, ill-luck.
Cappeller Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 37.
amaṅgala a. inauspicious, unlucky.
Macdonell Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 24, col. 3.
amaṅgala a-maṅgala, °lya -lya, a. baneful; n.
mischief.
Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)
☞
p. 80, col. 1.
a-maṅgala mfn. inauspicious, unlucky, evil,
Ragh. xii, 43, &c.
☞
p. 80, col. 1.
a-maṅgala m. the castor oil tree, Ricinus Communis,
L.
☞
p. 80, col. 1.
a-maṅgala n. inauspiciousness, ill-luck,
Kum.;
Veṇīs.
Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 49, col. 1.
amaṅgala mfn. (-laḥ-lā-laṃ) Inauspicious, unlucky, civil.
n. (-laṃ) Inauspicious-
ness, ill luck.
m. (-laḥ) The castor oil plant.
E. a neg. and maṅgala
auspicious: the wood has no sap, and is useless.
Apte Enlarged Practical Sanskrit-English Dictionary
☞
vol. 1,
p. 199.
amaṅgala, amaṅgalya a. 1 Inauspicious, evil, ill; R.12.43; ˚abhyāsaratim Ku.5.65; amaṅgalyaṃ śīlaṃ tava bhavatu nāmaikamakhilam Puṣpadanta. -2 Unlucky, unfortune. -laḥ The castor-oil tree (eraṇḍa). -lam Inauspiciousness, ill-luck; evil; oft. used in dramatic literature; śāntaṃ pāpaṃ pratihatama- maṅgalam; cf. God forbid.
Stchoupak Dictionnaire Sanscrit-Français
☞
p. 73, col. 2.
a-maṅgala- nt. malheur;
a. de mauvais augure;
-ika- a. id.
Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch
☞
vol. 1,
p. 367.
amaṅgala (3.
a + ma°)
1) adj. unheilbringend RAGH. 12, 43.
— 2) m. Ricinus communis L. ŚABDAC. im ŚKDR.; s. eraṇḍa .
— 3) n. Unheil KUMĀRAS. 5, 65.
Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung
☞
vol. 1,
p. 94, col. 2.
amaṅgala — 1) Adj. unheilbringend.
— 2) *m. Ricinus_communis L.
— 3) n. Unheil VEṆĪS. 5,6. 8.
Cappeller Sanskrit Wörterbuch
☞
p. 25, col. 1.
amaṅgala u. °lya unheilbringend; n. Unheil.
Vācaspatyam
☞
p. 316, col. 1.
amaṅgala pu0 nāsti maṅgalaṃ prayojanaṃ yataḥ . eraṇḍavṛkṣe . 6 va0 .
kaśalaśūnye tri0 . na0 ta0 . maṅgalabhinne . amaṅgalañca
maṅgalavirodhivastu . maṅgalañca abhipretārthasiddhirmaṅgalamityukta
lakṣaṇaṃ tadvirodhi anabhipretārthasiddhiḥ . tathā ca aniṣṭa
duḥsvāvāptiramaṅgalaṃ maṅgalasya hetorvināyakastavapāṭhāderma-
ṅgalatvavat aniṣṭaprāptisādhanasyāpyamaṅgalatvam . amaṅgala
sādhanaṃ ca dvividhaṃ laukikamalaukikañca . laukikamiṣṭa-
viyogādi . alaukikantu aniṣṭasūcakatvāt aniṣṭa-
sādhanam na tu kārakam “gocare vā vilagne vā ye
grahāriṣṭasūcakāḥ ityukteḥ “utpātena jñāpite ceti
vārttikokteśca . alaukikamapi trividhaṃ bhaumaṃ divyamānta-
rikṣañca . tāni ca utpātaśabde vakṣyante . amaṅgalasūca-
kāni liṅgāni ca kānicit sādhāraṇāni kāniciccā-
sādhāraṇāni netraspandādīni tatra sādhāraṇāni katicit
saṃgṛhya darśyante yathā bhā0 bhī0 pa0 . “tathemāni ni-
mittāni bhayāyādyopalakṣaye .. śyenā gṛdhrāśca kākāśca
kaṅkāśca sahitā vakaiḥ . saṃpatanti nagāgreṣu samavāyāṃśca
kurvvate .. abhyagrañca prapaśyanti yuddhamānandino dvijāḥ .
kravyādā bhakṣayiṣyanti māṃsāni gajavājinām ..
nirddayañcābhivāśanto bhairavā bhayavedinaḥ . kaṅkāḥ
prayānti madhyena dakṣiṇāmabhito diśam .. ubhe pūrvā-
pare sadhye nityaṃ paśyāmi bhārata! . udayāstamane sūryyaṃ
kabandhaiḥ parivāritam .. śvetalohitaparyantāḥ kṛṣṇagrīvāḥ
savidyutaḥ . trivarṇṇāḥ parighāḥ sandhau bhānumantamavārayan ..
jvalitārkendunakṣatraṃ nirvviśeṣadinakṣayam . ahorātraṃ
mayā dṛṣṭaṃ tadbhayāya bhaviṣyati .. alakṣyaḥ prabhayā hīnaḥ
paurṇṇamāsīñca kārttikīm . candro'bhūdagnivarṇaśca padmavarṇṇe
nabhastale .. svapsyanti nihatā vīrā bhūmimāvṛtya pārthivāḥ .
rājāno rājaputtrāśca śūrāḥ parighabāhavaḥ .. antarīkṣe
varāhasya vṛṣadaṃśasya cobhayoḥ . praṇādaṃ yudhyato rātrau raudraṃ
nityaṃ pralakṣaye .. devatāpratimāścaiva prakampante hasanti ca .
vamanti rudhirañcāsyaiḥ svidyanti prapatanti ca .. anāhatā
dundubhayaḥ praṇadanti viśāmpate . ayuktāśca pravarttante kṣattri-
yāṇāṃ mahārathāḥ .. kokilāḥ śataputtrāśca cāṣāṃ bhāṣāḥ
śukāstathā . sārasāśca mayūrāśca vāco muñcanti dāruṇāḥ ..
gṛhītaśastrāḥ krośanti varmmiṇo vājipṛṣṭhagāḥ . aruṇodaye
pradṛśyante śataśaḥ śalabhavrajāḥ .. ubhe sandhye prakāśete
diśāṃ dāhasamanvite . parjjanyaḥ pāṃśuvarṣī ca māṃsavarṣī ca
bhārata! .. yā caiṣā viśrutā rājaṃstrailokye sādhusammatā
arundhatī tayāpyeṣa vaśiṣṭhaḥ pṛṣṭhataḥ kṛtaḥ .. rohiṇīṃ pīḍa-
yanneṣa sthito rājan! śanaiścaraḥ . vyāvṛttaṃ lakṣma somasya
bhaviṣyati mahadbhayam .. anavbhre ca mahāghoraḥ stanitaḥ
śrūyate svanaḥ . vāhanānāñca rudatāṃ nipatantyaśruvindavaḥ ..
kharā gopu prajāyante ramante mātṛbhiḥ sutāḥ . anā-
ttevaṃ puṣpaphalaṃ darśayanti vanadrumāḥ .. garbhiṇyo rāja-
putrāṃśca janayanti vibhīṣaṇān . kravyādāḥ pakṣiṇaścāpi
sahāśranti parasparam .. triviṣāṇāścaturnetrāḥ pañcapādā
dvimehanāḥ . dviśīrṣāśca dvipucchāśca daṃṣṭriṇaḥ paśavo'-
śivāḥ .. jāyante vivṛtāsyāśca vyāharanto'śivā giraḥ .
tripadāḥ śikhinastārkṣyāścaturddaṃṣṭrā viṣāṇinaḥ .. tathaivānyāśca
dṛśyante striyo vai brahmavādinām . vainateyān mayūrāṃśca
janayantyaḥ pure tava .. govatsaṃ baḍavā sūte śvā śṛgālaṃ
mahopate! . kukkuṭān karabhāṃścaiva śukāṃścāśubhavādinaḥ ..
striyaḥ kāścit prajāyante catasraḥ pañca kanyakāḥ . jāta-
mātrāśca nṛtyanti gāyanti prasahanti ca .. pṛthagjanasya sarvasya
kṣudrakāḥ prahasanti ca . nṛtyanti parigāyanti vedayanto
mahadbhayam . pratimāścālikhantyete saśastrāḥ kālacoditāḥ
anyonyamabhidhāvanti śiśavo daṇḍapāṇayaḥ . anyonyamava-
mṛdnanti nagarāṇi yuyutsavaḥ .. padmotpalāni vṛkṣeṣu jāyante
kumudāni ca . viṣvagvātāśca vāntyugrā rajo nāpyupaśāmyati .
abhīkṣṇaṃ kampate bhṛmirarkaṃ rāhurupaiti ca . śveto graha-
stathā citrāṃ samatikramya tiṣṭhati . abhāvaṃ hi viśeṣeṇa
kurūṇāṃ tatra paśyati .. dhūmaketurmmahāghoraḥ puṣyañcākramya
tiṣṭhati . senayoraśivaṃ ghoraṃ kariṣyati mahāgrahaḥ .. maghā-
svaṅgārako vakraḥ śravaṇe ca vṛhaspatiḥ . bhāgyaṃ(maghām)nakṣa-
tramākramya sūryaputreṇa pīḍyate .. śukraḥ prauṣṭhapade pūrvve samā-
ruhya virocate . uttare tu parikramyasahitaḥ samudīkṣyate ..
śveto grahaḥ prajvalitaḥ sadhūma iva pāvakaḥ . aindraṃ tejasvi
nakṣatraṃ jjeṣṭhāmākramya tiṣṭhati .. dhruvaṃ prajvalitaṃ ghoramapasavyaṃ
pravarttate . rohiṇīṃ ca pīḍayata ubhau ca śaśibhāskarau ..
citrāsvātyantare caiva dhiṣṭhitaḥ paruṣo grahaḥ . vakrānuvakraṃ
kṛtvā ca śravaṇaṃ pāvakaprabhaḥ . brahmarāśiṃ samāvṛtya lohi-
tāṅgo vyavasthitaḥ .. sarvvasasyaparicchannā pṛthivī sasyaśā-
linī . pañcaśīrṣā yavāścāpi śataśīrṣāśca śālayaḥ ..
pradhānāḥ sarvvalokasya yāsvāyattamidaṃ jagat . tā gāvaḥ
prasnutā vatsaiḥ śoṇitaṃ prakṣarantyuta .. niścerurarciṣaścāpāt
khaḍgācca jvalino bhṛṇam . vyaktaṃ paśyanti śastrāṇi saṃ-
grāma samupasthitam .. agnivarṇṇā yathā bhāsaḥ śastrāṇā-
mudakasya ca . kavacānāṃ dhvajānāñca bhaviṣyati mahān
kṣayaḥ .. pṛthavī śoṇitāvarttā dhvajoḍupasamākulā . kurūṇāṃ
vaiśase rājan! pāṇḍavaiḥ saha bhārata! .. dikṣu prajvalitā-
syāśca vyāharanti mṛgadvijāḥ . atyāhitaṃ darśayanto vedayanti
mahadbhayam .. ekapakṣākṣicaraṇaḥ śakuniḥ khacaro niśi .
raudraṃ nadati saṃravdhaḥ śoṇitaṃ charddayanniva .. śastrāṇi caiva
rājendra! prajvalantīva saṃprati . saptarṣīṇāmudārāṇāṃ sama-
vacchādyate prabhā .. saṃvatsarasthāyinau ca grahau prajvali-
tāvubhau . viśākhāyāḥ samīpasthau vṛspatiśanaiścarau .. candrā-
dityāvubhau grastāvekapakṣe trayodaśīm . aparvvaṇi grahaṃ
yātau prajāsakṣayamicchataḥ .. aśobhitā diśaḥ sarvvāḥ pāṃ-
śuvarṣaiḥ samantataḥ . utpātameghā raudrāśca rātrau varṣanti
śoṇitam .. kṛttikā pīḍyate tīkṣṇairnakṣatraṃ pṛthivīpate! ..
abhīkṣṇaṃ vātā vāyante dhūmaketumavasthitāḥ . viṣamaṃ jana-
yantyeta ākrandajananaṃ mahat .. viṣu chatreṣu sarvveṣu nakṣa-
treṣu viśāmpate! gṛghraḥ saṃpatate dīrghaḥ janayan bhayamuttamam ..
caturddaśīṃ pañcadaśīṃ bhūtapūrvvāṃ ca ṣoḍaśīm . imāntu
nābhijānāmi bhūtapūrvvāṃ trayīdaśīm .. candrasūryyāvubhau
grastāvekamāse trayodaśīm . aparvvaṇi grahāvetau prajāḥ
saṃkṣayayiṣyataḥ . śoṇitairvvaktasampūrṇṇā atṛptāstatra rākṣasāḥ .
pratisrotovahā nadyaḥ saritaḥ śoṇitodakāḥ . phenāya-
mānāḥ kūpāśca kūrddanti pṛṣabhā iva .. patantyulkāḥ sani-
rghātāḥ śakrāśanisamaprabhāḥ . adya caiva niśāṃ vyuṣṭāmu-
daye bhānurāharat .. jjvalantībhiśca vahvībhirulkābhiḥ
sarvvatodiśam . anyonyamavamṛṣyadbhistatra coktaṃ maharṣibhiḥ .
bhūmipālasahasrāṇāṃ bhūmiḥ pāsyati śoṇitam .. kailāsa-
mandarābhyāntu tathā himavato gireḥ . sahasraśo mahāśabdāḥ
śikharāṇi patanti ca .. mahābhūtā bhūmikampe catvāraḥ
sāgarāḥ pṛthak . velāmudvartta yantīva kṣobhayanto vasundharām .
vṛkṣānunmathya vāntyugrā vātāḥ śarkarakarṣiṇaḥ .. abhagmāḥ
sumahāvātairaśanībhiḥ samāhatāḥ . vṛkṣāḥ patanti caityāśca
grāmeṣu nagareṣu ca . nīlalohitapītaśca bhavatyagnirhuto
dvijaiḥ . vāmārcirduṣṭagandhaśca muñcan vai dāruṇaṃ svanam ..
sparśā gandhā rasāścaiva viparītā mahīpate! . dhūmaṃ dhvajāḥ
pramuñcanti kampamānā muhurmuhuḥ .. muñcantyaṅgāravarṣañca bheryaśca
paṭahāstathā .. śikharāṇāṃ samṛddhāmāmupariṣṭāt samantataḥ .
vāyasāśca ruvantyugraṃ vāmaṃ maṇḍalamāśritāḥ . pakvāpakveti
subhṛśaṃ vāvāśyante vayāṃsi ca .. nilīyante dhvajāgreṣu kṣa-
yāya pṛthivīkṣitām .. dhmāyantaḥ prakirantaśca vyālā vepa-
yusaṃyutāḥ . dīnāsturaṅgamāḥ sarvevāraṇāḥ salilāśrayāḥ” iti
asādhāraṇāṇi amaṅgalāni ca darśitāni yadhā “muktakeśīṃ
chinnanāsāṃ rudatīñca digambarām . kṛṣṇavastraparīdhānā-
maparāṃ vidhavāmapi . mukhaduṣṭāṃ yoniduṣṭāṃ vyādhitāñcaiva
kuṭṭinīm . patiputtravihīnāñca ḍākinīṃ puṃścalīmaho .
kumbhakāraṃ tailakāraṃ vyādhaṃ sarpopajīvinam . kucelamatirukṣā
ṅgaṃ nagnaṃ kāṣāyavāsinam . aṅgavikrayiṇañcaiva kanyāvikra
yiṇaṃ tathā . citāṃ dagdhaśavaṃ bhasma nirvvāṇāṅgārameva ca .
sarpakṣatanaraṃ sarpaṃ godhāñca śaśakaṃ viṣam . śrāddhapātrañca
piṇḍañca moṭakaṃ vānaraṃ tathā . devalaṃ vṛṣavāhañca śūdra-
śrāddhānnabhojinam . śūdrānnapācakaṃ śūdrayājakaṃ grāma-
yājakam . kuśaputtalikāñcaiva śavadāhanakāriṇam .
śūnyakumbhaṃ bhagnakumbhaṃ tailaṃ lavaṇamasthi ca . kārpāsaṃ kacchapaṃ
cūrṇaṃ kukkuraṃ śabdakāriṇam . dakṣiṇena śṛgālañca kurvantaṃ
bhairavaṃ ravam . kaparddakañca kṣaurañca chinnakeśaṃ nakhaṃ malam .
kalahañca vilāpañca vilāpakāriṇaṃ janam . amaṅgalaṃ vadantañca
rudantaṃ śokakāriṇam . mithyāsākṣipradātāraṃ caurañca nara-
ghātinam . puṃścalopatiputtrañca puṃścalyodanabhojinam .
devatāguruviprāṇāṃ vastuvittāpahāriṇam . dattāpahāriṇaṃ
dasyuṃ hiṃsakaṃ sūcakaṃ khalam . pitṛmātṛviraktañca dvijā-
śvatthavighātinam . satyaghnañca kṛtaghnañca sthāpyāpahāriṇaṃ
janam . vipradrohaṃ mitradrohaṃ kṣataṃ viśvāsaghātakam . guru-
devadvijānāñca nindakaṃ svāṅgaghātakam . jīvānāṃ ghātaka-
ñcaiva svāṅgahīnañca nirddayam . vratopavāsahīnañca dīkṣāhīnaṃ
napuṃsakam . galitavyāghigātrañca kāṇaṃ badhirameva ca .
pukkasaṃ chinnaliṅgañca surāmattaṃ surāṃ tathā . kṣiptaṃ vamantaṃ
rudhiraṃ mahiṣaṃ garddabhaṃ tathā . mūtraṃ purīṣaṃ śleṣmāṇaṃ kanthi-
naṃ nṛkapālinam . jhañjhāvātaṃ raktadṛṣṭiṃ vātyāñca vṛkṣa-
pātanam . vṛkañca śūkaraṃ gṛdhraṃ śyenaṃ kaṅkañca bhallukam .
pāśañca śuṣkakāṣṭhañca vāyasaṃ gandhakaṃ tathā . agradānibrāhma
ṇañca tantramantropajīvinam . vaidañca raktapuṣpañcaivauṣadhaṃ tuṣa-
meva ca . kuvārttāṃ mṛtavārttāñca vipraśāpañca dāruṇam .
durgandhavātaṃ duḥśabde rājā saṃprāpa vartmani . manaśca kutsitaṃ
prāṇaḥ kṣubhitaśca nirantaram . vāmāṅgaspandanaṃ dehajyaro rājño
babhūva ha . tathāpi rājā niḥśaṅkaṃ darśaṃdarśamamaṅgalam” iti
brahma0 pu0 ni0 nievamanyānyapi sādhāraṇāsāghāraṇāni nimi-
ttānānyunneyāni “amaṅgalābhyāsaratiṃ vicintya tam” kumā0