• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • amaṅgala

    See also amaṅgalaḥ.


    Wilson Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 59.
    amaṅgala mfn. (-laḥ-lā-laṃ) Inauspicious, unlucky, evil. n. (-laṃ) Inauspiciousness, ill luck. m. (-laḥ) The castor oil plant.

    E. a neg. and maṅgala auspicious: the wood has no sap, and is useless.

    Yates Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 46, col. 1.
    a-maṅgala (laṃ) n. Inauspiciousness.
    a. inauspicious. 1. m. Castor-
    oil tree.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1st ed.)

    ☞ p. 74, col. 3.
    amaṅgala a-maṅgala or a-maṅgalya, as, ā,

    am, inauspicious, unlucky, evil; (las), m. the castor

    oil tree, Ricinus Communis; (am), n. inauspicious-

    ness, ill-luck.

    Cappeller Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 37.
    amaṅgala a. inauspicious, unlucky.

    Macdonell Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 24, col. 3.
    amaṅgala a-maṅgala, °lya -lya, a. baneful; n.
    mischief.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)

    ☞ p. 80, col. 1.
    a-maṅgala mfn. inauspicious, unlucky, evil, Ragh. xii, 43, &c.
    ☞ p. 80, col. 1.
    a-maṅgala m. the castor oil tree, Ricinus Communis, L.
    ☞ p. 80, col. 1.
    a-maṅgala n. inauspiciousness, ill-luck, Kum.; Veṇīs.

    Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 49, col. 1.
    amaṅgala

    mfn. (-laḥ-lā-laṃ) Inauspicious, unlucky, civil.

    n. (-laṃ) Inauspicious-
    ness, ill luck.

    m. (-laḥ) The castor oil plant.

    E. a neg. and maṅgala
    auspicious: the wood has no sap, and is useless.

    Apte Enlarged Practical Sanskrit-English Dictionary

    ☞ vol. 1, p. 199.
    amaṅgala, amaṅgalya a. 1 Inauspicious, evil, ill; R.12.43; ˚abhyāsaratim Ku.5.65; amaṅgalyaṃ śīlaṃ tava bhavatu nāmaikamakhilam Puṣpadanta. -2 Unlucky, unfortune. -laḥ The castor-oil tree (eraṇḍa). -lam Inauspiciousness, ill-luck; evil; oft. used in dramatic literature; śāntaṃ pāpaṃ pratihatama- maṅgalam; cf. God forbid.

    Stchoupak Dictionnaire Sanscrit-Français

    ☞ p. 73, col. 2.
    a-maṅgala- nt. malheur; a. de mauvais augure; -ika- a. id.

    Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch

    ☞ vol. 1, p. 367.
    amaṅgala (3. a + ma°)

    1) adj. unheilbringend RAGH. 12, 43.

    — 2) m. Ricinus communis L. ŚABDAC. im ŚKDR.; s. eraṇḍa .

    — 3) n. Unheil KUMĀRAS. 5, 65.

    Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung

    ☞ vol. 1, p. 94, col. 2.
    amaṅgala

    — 1) Adj. unheilbringend.

    — 2) *m. Ricinus_communis L.

    — 3) n. Unheil VEṆĪS. 5,6. 8.

    Cappeller Sanskrit Wörterbuch

    ☞ p. 25, col. 1.
    amaṅgala u. °lya unheilbringend; n. Unheil.

    Vācaspatyam

    ☞ p. 316, col. 1.
    amaṅgala pu0 nāsti maṅgalaṃ prayojanaṃ yataḥ . eraṇḍavṛkṣe . 6 va0 .
    kaśalaśūnye tri0 . na0 ta0 . maṅgalabhinne . amaṅgalañca
    maṅgalavirodhivastu . maṅgalañca abhipretārthasiddhirmaṅgalamityukta
    lakṣaṇaṃ tadvirodhi anabhipretārthasiddhiḥ . tathā ca aniṣṭa
    duḥsvāvāptiramaṅgalaṃ maṅgalasya hetorvināyakastavapāṭhāderma-
    ṅgalatvavat aniṣṭaprāptisādhanasyāpyamaṅgalatvam . amaṅgala
    sādhanaṃ ca dvividhaṃ laukikamalaukikañca . laukikamiṣṭa-
    viyogādi . alaukikantu aniṣṭasūcakatvāt aniṣṭa-
    sādhanam na tu kārakam “gocare vā vilagne vā ye
    grahāriṣṭasūcakāḥ ityukteḥ “utpātena jñāpite ceti
    vārttikokteśca . alaukikamapi trividhaṃ bhaumaṃ divyamānta-
    rikṣañca . tāni ca utpātaśabde vakṣyante . amaṅgalasūca-
    kāni liṅgāni ca kānicit sādhāraṇāni kāniciccā-
    sādhāraṇāni netraspandādīni tatra sādhāraṇāni katicit
    saṃgṛhya darśyante yathā bhā0 bhī0 pa0 . “tathemāni ni-
    mittāni bhayāyādyopalakṣaye .. śyenā gṛdhrāśca kākāśca
    kaṅkāśca sahitā vakaiḥ . saṃpatanti nagāgreṣu samavāyāṃśca
    kurvvate .. abhyagrañca prapaśyanti yuddhamānandino dvijāḥ .
    kravyādā bhakṣayiṣyanti māṃsāni gajavājinām ..
    nirddayañcābhivāśanto bhairavā bhayavedinaḥ . kaṅkāḥ
    prayānti madhyena dakṣiṇāmabhito diśam .. ubhe pūrvā-
    pare sadhye nityaṃ paśyāmi bhārata! . udayāstamane sūryyaṃ
    kabandhaiḥ parivāritam .. śvetalohitaparyantāḥ kṛṣṇagrīvāḥ
    savidyutaḥ . trivarṇṇāḥ parighāḥ sandhau bhānumantamavārayan ..
    jvalitārkendunakṣatraṃ nirvviśeṣadinakṣayam . ahorātraṃ
    mayā dṛṣṭaṃ tadbhayāya bhaviṣyati .. alakṣyaḥ prabhayā hīnaḥ
    paurṇṇamāsīñca kārttikīm . candro'bhūdagnivarṇaśca padmavarṇṇe
    nabhastale .. svapsyanti nihatā vīrā bhūmimāvṛtya pārthivāḥ .
    rājāno rājaputtrāśca śūrāḥ parighabāhavaḥ .. antarīkṣe
    varāhasya vṛṣadaṃśasya cobhayoḥ . praṇādaṃ yudhyato rātrau raudraṃ
    nityaṃ pralakṣaye .. devatāpratimāścaiva prakampante hasanti ca .
    vamanti rudhirañcāsyaiḥ svidyanti prapatanti ca .. anāhatā
    dundubhayaḥ praṇadanti viśāmpate . ayuktāśca pravarttante kṣattri-
    yāṇāṃ mahārathāḥ .. kokilāḥ śataputtrāśca cāṣāṃ bhāṣāḥ
    śukāstathā . sārasāśca mayūrāśca vāco muñcanti dāruṇāḥ ..
    gṛhītaśastrāḥ krośanti varmmiṇo vājipṛṣṭhagāḥ . aruṇodaye
    pradṛśyante śataśaḥ śalabhavrajāḥ .. ubhe sandhye prakāśete
    diśāṃ dāhasamanvite . parjjanyaḥ pāṃśuvarṣī ca māṃsavarṣī ca
    bhārata! .. yā caiṣā viśrutā rājaṃstrailokye sādhusammatā
    arundhatī tayāpyeṣa vaśiṣṭhaḥ pṛṣṭhataḥ kṛtaḥ .. rohiṇīṃ pīḍa-
    yanneṣa sthito rājan! śanaiścaraḥ . vyāvṛttaṃ lakṣma somasya
    bhaviṣyati mahadbhayam .. anavbhre ca mahāghoraḥ stanitaḥ
    śrūyate svanaḥ . vāhanānāñca rudatāṃ nipatantyaśruvindavaḥ ..
    kharā gopu prajāyante ramante mātṛbhiḥ sutāḥ . anā-
    ttevaṃ puṣpaphalaṃ darśayanti vanadrumāḥ .. garbhiṇyo rāja-
    putrāṃśca janayanti vibhīṣaṇān . kravyādāḥ pakṣiṇaścāpi
    sahāśranti parasparam .. triviṣāṇāścaturnetrāḥ pañcapādā
    dvimehanāḥ . dviśīrṣāśca dvipucchāśca daṃṣṭriṇaḥ paśavo'-
    śivāḥ .. jāyante vivṛtāsyāśca vyāharanto'śivā giraḥ .
    tripadāḥ śikhinastārkṣyāścaturddaṃṣṭrā viṣāṇinaḥ .. tathaivānyāśca
    dṛśyante striyo vai brahmavādinām . vainateyān mayūrāṃśca
    janayantyaḥ pure tava .. govatsaṃ baḍavā sūte śvā śṛgālaṃ
    mahopate! . kukkuṭān karabhāṃścaiva śukāṃścāśubhavādinaḥ ..
    striyaḥ kāścit prajāyante catasraḥ pañca kanyakāḥ . jāta-
    mātrāśca nṛtyanti gāyanti prasahanti ca .. pṛthagjanasya sarvasya
    kṣudrakāḥ prahasanti ca . nṛtyanti parigāyanti vedayanto
    mahadbhayam . pratimāścālikhantyete saśastrāḥ kālacoditāḥ
    anyonyamabhidhāvanti śiśavo daṇḍapāṇayaḥ . anyonyamava-
    mṛdnanti nagarāṇi yuyutsavaḥ .. padmotpalāni vṛkṣeṣu jāyante
    kumudāni ca . viṣvagvātāśca vāntyugrā rajo nāpyupaśāmyati .
    abhīkṣṇaṃ kampate bhṛmirarkaṃ rāhurupaiti ca . śveto graha-
    stathā citrāṃ samatikramya tiṣṭhati . abhāvaṃ hi viśeṣeṇa
    kurūṇāṃ tatra paśyati .. dhūmaketurmmahāghoraḥ puṣyañcākramya
    tiṣṭhati . senayoraśivaṃ ghoraṃ kariṣyati mahāgrahaḥ .. maghā-
    svaṅgārako vakraḥ śravaṇe ca vṛhaspatiḥ . bhāgyaṃ(maghām)nakṣa-
    tramākramya sūryaputreṇa pīḍyate .. śukraḥ prauṣṭhapade pūrvve samā-
    ruhya virocate . uttare tu parikramyasahitaḥ samudīkṣyate ..
    śveto grahaḥ prajvalitaḥ sadhūma iva pāvakaḥ . aindraṃ tejasvi
    nakṣatraṃ jjeṣṭhāmākramya tiṣṭhati .. dhruvaṃ prajvalitaṃ ghoramapasavyaṃ
    pravarttate . rohiṇīṃ ca pīḍayata ubhau ca śaśibhāskarau ..
    citrāsvātyantare caiva dhiṣṭhitaḥ paruṣo grahaḥ . vakrānuvakraṃ
    kṛtvā ca śravaṇaṃ pāvakaprabhaḥ . brahmarāśiṃ samāvṛtya lohi-
    tāṅgo vyavasthitaḥ .. sarvvasasyaparicchannā pṛthivī sasyaśā-
    linī . pañcaśīrṣā yavāścāpi śataśīrṣāśca śālayaḥ ..
    pradhānāḥ sarvvalokasya yāsvāyattamidaṃ jagat . tā gāvaḥ
    prasnutā vatsaiḥ śoṇitaṃ prakṣarantyuta .. niścerurarciṣaścāpāt
    khaḍgācca jvalino bhṛṇam . vyaktaṃ paśyanti śastrāṇi saṃ-
    grāma samupasthitam .. agnivarṇṇā yathā bhāsaḥ śastrāṇā-
    mudakasya ca . kavacānāṃ dhvajānāñca bhaviṣyati mahān
    kṣayaḥ .. pṛthavī śoṇitāvarttā dhvajoḍupasamākulā . kurūṇāṃ
    vaiśase rājan! pāṇḍavaiḥ saha bhārata! .. dikṣu prajvalitā-
    syāśca vyāharanti mṛgadvijāḥ . atyāhitaṃ darśayanto vedayanti
    mahadbhayam .. ekapakṣākṣicaraṇaḥ śakuniḥ khacaro niśi .
    raudraṃ nadati saṃravdhaḥ śoṇitaṃ charddayanniva .. śastrāṇi caiva
    rājendra! prajvalantīva saṃprati . saptarṣīṇāmudārāṇāṃ sama-
    vacchādyate prabhā .. saṃvatsarasthāyinau ca grahau prajvali-
    tāvubhau . viśākhāyāḥ samīpasthau vṛspatiśanaiścarau .. candrā-
    dityāvubhau grastāvekapakṣe trayodaśīm . aparvvaṇi grahaṃ
    yātau prajāsakṣayamicchataḥ .. aśobhitā diśaḥ sarvvāḥ pāṃ-
    śuvarṣaiḥ samantataḥ . utpātameghā raudrāśca rātrau varṣanti
    śoṇitam .. kṛttikā pīḍyate tīkṣṇairnakṣatraṃ pṛthivīpate! ..
    abhīkṣṇaṃ vātā vāyante dhūmaketumavasthitāḥ . viṣamaṃ jana-
    yantyeta ākrandajananaṃ mahat .. viṣu chatreṣu sarvveṣu nakṣa-
    treṣu viśāmpate! gṛghraḥ saṃpatate dīrghaḥ janayan bhayamuttamam ..
    caturddaśīṃ pañcadaśīṃ bhūtapūrvvāṃ ca ṣoḍaśīm . imāntu
    nābhijānāmi bhūtapūrvvāṃ trayīdaśīm .. candrasūryyāvubhau
    grastāvekamāse trayodaśīm . aparvvaṇi grahāvetau prajāḥ
    saṃkṣayayiṣyataḥ . śoṇitairvvaktasampūrṇṇā atṛptāstatra rākṣasāḥ .
    pratisrotovahā nadyaḥ saritaḥ śoṇitodakāḥ . phenāya-
    mānāḥ kūpāśca kūrddanti pṛṣabhā iva .. patantyulkāḥ sani-
    rghātāḥ śakrāśanisamaprabhāḥ . adya caiva niśāṃ vyuṣṭāmu-
    daye bhānurāharat .. jjvalantībhiśca vahvībhirulkābhiḥ
    sarvvatodiśam . anyonyamavamṛṣyadbhistatra coktaṃ maharṣibhiḥ .
    bhūmipālasahasrāṇāṃ bhūmiḥ pāsyati śoṇitam .. kailāsa-
    mandarābhyāntu tathā himavato gireḥ . sahasraśo mahāśabdāḥ
    śikharāṇi patanti ca .. mahābhūtā bhūmikampe catvāraḥ
    sāgarāḥ pṛthak . velāmudvartta yantīva kṣobhayanto vasundharām .
    vṛkṣānunmathya vāntyugrā vātāḥ śarkarakarṣiṇaḥ .. abhagmāḥ
    sumahāvātairaśanībhiḥ samāhatāḥ . vṛkṣāḥ patanti caityāśca
    grāmeṣu nagareṣu ca . nīlalohitapītaśca bhavatyagnirhuto
    dvijaiḥ . vāmārcirduṣṭagandhaśca muñcan vai dāruṇaṃ svanam ..
    sparśā gandhā rasāścaiva viparītā mahīpate! . dhūmaṃ dhvajāḥ
    pramuñcanti kampamānā muhurmuhuḥ .. muñcantyaṅgāravarṣañca bheryaśca
    paṭahāstathā .. śikharāṇāṃ samṛddhāmāmupariṣṭāt samantataḥ .
    vāyasāśca ruvantyugraṃ vāmaṃ maṇḍalamāśritāḥ . pakvāpakveti
    subhṛśaṃ vāvāśyante vayāṃsi ca .. nilīyante dhvajāgreṣu kṣa-
    yāya pṛthivīkṣitām .. dhmāyantaḥ prakirantaśca vyālā vepa-
    yusaṃyutāḥ . dīnāsturaṅgamāḥ sarvevāraṇāḥ salilāśrayāḥ” iti
    asādhāraṇāṇi amaṅgalāni ca darśitāni yadhā “muktakeśīṃ
    chinnanāsāṃ rudatīñca digambarām . kṛṣṇavastraparīdhānā-
    maparāṃ vidhavāmapi . mukhaduṣṭāṃ yoniduṣṭāṃ vyādhitāñcaiva
    kuṭṭinīm . patiputtravihīnāñca ḍākinīṃ puṃścalīmaho .
    kumbhakāraṃ tailakāraṃ vyādhaṃ sarpopajīvinam . kucelamatirukṣā
    ṅgaṃ nagnaṃ kāṣāyavāsinam . aṅgavikrayiṇañcaiva kanyāvikra
    yiṇaṃ tathā . citāṃ dagdhaśavaṃ bhasma nirvvāṇāṅgārameva ca .
    sarpakṣatanaraṃ sarpaṃ godhāñca śaśakaṃ viṣam . śrāddhapātrañca
    piṇḍañca moṭakaṃ vānaraṃ tathā . devalaṃ vṛṣavāhañca śūdra-
    śrāddhānnabhojinam . śūdrānnapācakaṃ śūdrayājakaṃ grāma-
    yājakam . kuśaputtalikāñcaiva śavadāhanakāriṇam .
    śūnyakumbhaṃ bhagnakumbhaṃ tailaṃ lavaṇamasthi ca . kārpāsaṃ kacchapaṃ
    cūrṇaṃ kukkuraṃ śabdakāriṇam . dakṣiṇena śṛgālañca kurvantaṃ
    bhairavaṃ ravam . kaparddakañca kṣaurañca chinnakeśaṃ nakhaṃ malam .
    kalahañca vilāpañca vilāpakāriṇaṃ janam . amaṅgalaṃ vadantañca
    rudantaṃ śokakāriṇam . mithyāsākṣipradātāraṃ caurañca nara-
    ghātinam . puṃścalopatiputtrañca puṃścalyodanabhojinam .
    devatāguruviprāṇāṃ vastuvittāpahāriṇam . dattāpahāriṇaṃ
    dasyuṃ hiṃsakaṃ sūcakaṃ khalam . pitṛmātṛviraktañca dvijā-
    śvatthavighātinam . satyaghnañca kṛtaghnañca sthāpyāpahāriṇaṃ
    janam . vipradrohaṃ mitradrohaṃ kṣataṃ viśvāsaghātakam . guru-
    devadvijānāñca nindakaṃ svāṅgaghātakam . jīvānāṃ ghātaka-
    ñcaiva svāṅgahīnañca nirddayam . vratopavāsahīnañca dīkṣāhīnaṃ
    napuṃsakam . galitavyāghigātrañca kāṇaṃ badhirameva ca .
    pukkasaṃ chinnaliṅgañca surāmattaṃ surāṃ tathā . kṣiptaṃ vamantaṃ
    rudhiraṃ mahiṣaṃ garddabhaṃ tathā . mūtraṃ purīṣaṃ śleṣmāṇaṃ kanthi-
    naṃ nṛkapālinam . jhañjhāvātaṃ raktadṛṣṭiṃ vātyāñca vṛkṣa-
    pātanam . vṛkañca śūkaraṃ gṛdhraṃ śyenaṃ kaṅkañca bhallukam .
    pāśañca śuṣkakāṣṭhañca vāyasaṃ gandhakaṃ tathā . agradānibrāhma
    ṇañca tantramantropajīvinam . vaidañca raktapuṣpañcaivauṣadhaṃ tuṣa-
    meva ca . kuvārttāṃ mṛtavārttāñca vipraśāpañca dāruṇam .
    durgandhavātaṃ duḥśabde rājā saṃprāpa vartmani . manaśca kutsitaṃ
    prāṇaḥ kṣubhitaśca nirantaram . vāmāṅgaspandanaṃ dehajyaro rājño
    babhūva ha . tathāpi rājā niḥśaṅkaṃ darśaṃdarśamamaṅgalam” iti
    brahma0 pu0 ni0 nievamanyānyapi sādhāraṇāsāghāraṇāni nimi-
    ttānānyunneyāni “amaṅgalābhyāsaratiṃ vicintya tam” kumā0