• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • amātya

    See also amātyaḥ.


    Wilson Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 60.
    amātya m. (-tyaḥ) A minister, a counsellor.

    E. amā near, tyap aff.

    Yates Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 47, col. 2.
    amā_tya (tyaḥ) 1. m. Minister of state.

    Benfey Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 44, col. 2.
    amātya amā + tya (the basis sig-

    nifies in the Vedas ‘in the house’). I.

    adj. Being in the house. II. m. (A

    companion of the king) A minister,

    Rājat. 5, 3. — Comp. Mahā-, m. a

    minister. Sa-, adj. with the ministers,

    Chr. 18, 33. Sa-janāmātya, i. e. -jana

    -amātya, adj. together with people and

    ministers, Chr. 53, 25.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1st ed.)

    ☞ p. 75, col. 3.
    amātya amātya, as, m. (fr. 2. amā above),

    inmate of the same house, belonging to the same

    house or family; a companion, follower, counsellor,

    minister.

    Lanman’s Sanskrit Reader Vocabulary

    ☞ p. 119, col. 2.
    amā́tya, m. inmate of the same house, relative. [amā́, 1245b.]

    Cappeller Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 37.
    amā́tya m. inmate, relative, householder, councillor of a king, minister.

    Macdonell Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 25, col. 2.
    amātya amā-tya, m. inmate; relative; minister.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)

    ☞ p. 81, col. 2.
    amā́tya a m. (4) (fr. 1. amā́ cf. Pāṇ. iv, 2, 104, Sch.) inmate of the same house, belonging to the same house or family, RV. vii, 15, 3; VS.; ĀśvGṛ.; KātyŚr.
    ☞ p. 81, col. 2.
    ‘a companion (of a king)’, minister, MBh.; Mn. &c.
    ☞ p. 81, col. 2.
    amā́tya b See 1. amā́

    Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 50, col. 1.
    amātya

    m. (-tyaḥ) A minister, a counsellor.

    E. amā near, tyap aff.

    Burnouf Dictionnaire Sanscrit-Français

    ☞ p. 43, col. 2.
    amātya amātya a. (sfx. tya) qu'on a près de soi.

    — S. m. conseiller; ministre.

    Stchoupak Dictionnaire Sanscrit-Français

    ☞ p. 74, col. 2.
    amātya- m. compagnon du roi, ministre.

    Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch

    ☞ vol. 1, p. 373.
    amā́tya (von amā) P. 4, 2, 104, Sch. m.

    1) Hausgenosse, Eigener, Angehöriger: sa nò vedô àmātyâmàgnī râkṣatu vìśvatâḥ . ùtāsmānpā̀tvaṃhâsaḥ Agni bewahre uns Habe, Angehörige (collectiv) und schütze uns selbst ṚV. 7, 15, 3. yaṃ mè niṣṭyò yamàmātyô nicàkhānâ VS. 5, 23. anvañco 'mātyāḥ (die Angehörigen des Verstorbenen) ĀŚV. GṚHY. 4, 2. 6. KĀTY. ŚR. 21, 3, 7.

    — 2) (ein Gefährte des Königs) Minister AK. 2, 8, 1, 4. 3, 4, 5, 30. TRIK. 2, 8, 24. H. 714. 719. M. 7, 60. 65. 141. 157. 9, 234. 294. SĀV. 7, 3. N. 8, 21. 26, 30. R. 1, 7, 2. 16. VIŚV. 3, 6. HIT. II, 87. 96. 99. 122. 127. 105, 5. III, 143. ŚĀK. 80, 23. 90, 20. 95, 20. RAGH. 3, 28. BHAṬṬ. 3, 28.

    Grassmann Wörterbuch zum Rig Veda

    ☞ p. 92.
    (amā́tya) , amā́tia, m., Hausgenosse, Hausgenossenschaft [von amā́].

    -am {531,3}.

    Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung

    ☞ vol. 1, p. 96, col. 2.
    amā́tya amā́tia m.

    — 1) Hausgenosse , Eigener , Angehöriger.

    — 2) Gefährte des Fürsten , Minister.

    Cappeller Sanskrit Wörterbuch

    ☞ p. 25, col. 2.
    amātya n. Hausgenosse; Minister.

    Bopp Glossarium Sanscritum

    ☞ p. 16, col. 2.
    amātya m. (a praec. s. tya) qui est a consiliis, Wils. «a

    minister, a counsellor».

    Abhidhānaratnamālā of Halāyudha

    ☞ p. 49.
    amātya;
    mantrī buddhisahāyaḥ syādamātyaḥ sacivastathā .
    2.1.1.426

    Vācaspatyam

    ☞ p. 321, col. 1.
    amātya pu0 amā saha vasati tyak . mantriṇi . tasya daṇḍa-
    nītau rājasahacaratvāttathātvam . “purohitāmātyamukhāśca
    yodhāḥ” bhaṭṭiḥ . “amātyaputraiḥ savayobhiranvitaḥ” raghuḥ .
    “amātye daṇḍa āyatta” iti manuḥ “amātyavyañjanā rājñāṃ
    dūṣyāste śatrusaṃhitāḥ” māghaḥ . amātyalakṣaṇamuktaṃ
    hemā0 viṣṇudha0 pu0 . “sarvvalakṣaṇalakṣaṇyo mantrī
    rājñastathā bhavet . brāhmaṇo vedatattvajñovinotaḥ priya-
    darśanaḥ . chalalakṣye mahātmā ca svāmibhaktaḥ priyavadaḥ .
    vṛhaspatyuśanaḥproktāṃ nītiṃ jānāti sarvvataḥ . rāga-
    dveṣeṇa yaḥ kāryaṃ na ca hanti mahīkṣitaḥ . lokāpa-
    vādādrājārthe bhayaṃ yasya na vidyate . kleśakṣamastu dharmmātmā
    vijitātmā jitendriyaḥ . gūḍhamantraścā'śvadakṣaḥ prājño
    bhaktajanapriyaḥ . iṅgitākāratattvajña ūhāpohaviśā-
    radaḥ . śūraśva jñātavidyaścana mānī na ca matsarī .
    cārapracārakuśalaḥ praṇighiprāṇa ātmavān . ṣāḍguṇya-
    vidhitattvajña upāyakuśalastayā . vettā vidhātā kāryyāṇāṃ
    naiva kāryyātipātanaḥ . samayajñaśca kālajño bhṛtyānāñca guṇa-
    priyaḥ . kṛtānāmakṛtānāṃ ca karmaṇāmanvavekṣitā . yathā
    puruṣamarhāṇāṃ puruṣāṇāṃ niyojakaḥ! karttā parokṣe kāryyāṇi
    sāṃparāye bhṛgūttama . tattvātattvaveditā ca karmaṇo gurulāgha-
    vam . śatrumitravibhāgajño vignahe caiva tattvavit sa rājñaḥ
    sarvvakāryyāṇi kuryādbhṛgukulodvaha! viditāni tathā kuryānna
    jñātāni mahīkṣitā ajñātāni narendrasya kṛtvā kāryyāṇi
    bhārgava! acireṇāpi vidveṣaṃ sa mantrī tvadhigacchati . kurute
    yastu kāryyāṇi viditāni mahīpateḥ bhedo na tasya bhavati
    kadācidapi bhūbhujā evaṃguṇo yasya bhavettu mantrī vākye ca
    tasyābhiratasya rājñaḥ . rājyaṃ sthiraṃ syādvipulā ca
    lakṣmīryaśaśca dīptaṃ bhuvanatraye'pi” iti .

    Bergaigne Études sur le lexique du Ṛgveda

    ☞ p. 130.

    The Purāṇa Index

    ☞ vol. 1, p. 82.
    Amātyas — their irritation against king, a cause of

    internal dissensions; to be banished after being deprived of

    possession, for doing wrongs: Residence of.

    M. 223. 9; 227. 160; 254. 21-22.

    Indian Epigraphical Glossary

    ☞ p. 17.
    Amātya (IE 8-3; EI 28, 30; CII 3, 4; BL; HD; LL), a

    minister; sometimes, officer in charge of a district; explained

    as deś-ādi-kārya-nirvāhaka; in some cases, called Sarvādhikārin,

    etc., additionally. Cf. Hist. Dharm., Vol. III, p. 114, note 150.

    See Mahāmātya.