• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • alaktaḥ

    See also alakta, arakta.


    Apte Practical Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 171, col. 3.
    alaktaḥ ktakaḥ [na rakto'smāt, rasya latvaṃ, svārthe kan Tv.] The red resin of certain trees, red lac or sap (formerly used by women to dye certain parts of their body, particularly the soles of the feet and lip); (daṃtavāsasā) cirojjhitālaktakapāṭalena Ku. 5. 34, 68; 7. 58; biṃbādharālaktakaḥ M. 3. 5; alaktakāṃkāṃ padavīṃ tatāna R. 7. 7; striyo hṛtārthāḥ puruṣaṃ nirarthaṃ niṣpīḍitālaktakavattyajaṃti Mk. 4. 15.

    Comp.

    — rasaḥ red lac, juice; alaktarasaraktābhāvalaktarasavarjitau . adyāpi caraṇau tasyāḥ padmakośasamaprabhau Rām.

    — rāgaḥ the red colour of alakta.

    Apte Enlarged Practical Sanskrit-English Dictionary

    ☞ vol. 1, p. 232.
    alaktaḥ, alaktakaḥ [na rakto'smāt, rasya latvam, svārthe kan Tv.] The red resin of certain trees, red lac or sap (formerly used by women to dye certain parts of their body, particularly the soles of the feet and lip) (Mar. aḻitā); (dantavāsasā) cirojjhitālaktakapāṭalena Ku.5.34,68; 7.58; bimbādharālaktakaḥ M.3.5; alaktakāṅkāṃ padavīṃ tatāna R.7.7; striyo hṛtārthāḥ puruṣaṃ nirarthaṃ niṣpīḍitālaktakavattyajanti Mk.4.15. -Comp. -rasaḥ red lac, juice; alaktarasaraktā- bhāvalaktarasavarjitau | adyāpi caraṇau tasyāḥ padmakośasamaprabhau Rām.2.60.18. -rāgaḥ the red colour of alakta.

    Śabdakalpadruma

    ☞ vol. 1, p. 113.
    alaktaḥ , puṃ, (na rakto'smāt, rasya latvaṃ .) vṛkṣani-
    ryāsaviśeṣaḥ . lāhā . jau iti ca bhāṣā .
    tatparyyāyaḥ . rākṣā 2 lākṣā 3 jatu 4 yāvaḥ 5
    drumāmayaḥ 6 . ityamaraḥ .. rakṣā 7 . iti bharataḥ .
    araktaḥ 8 . ityamaraṭīkāyāṃ bharataḥ .. jatukaṃ 9
    yāvakaḥ 10 alaktakaḥ 11 raktaḥ 12 . iti
    śabdaratnāvalī .. palaṅkaṣā 13 kṛmiḥ 14 vara-
    varṇinī 15 . iti jaṭādharaḥ .. tasya guṇādiḥ .
    “lākṣā palaṅkaṣālaktī yāvo vṛkṣāmayo jatu .
    lākṣā varṇyā himā balyā snigdhā ca tuvarālaghuḥ ..
    anuṣṇā kaphapittāsrahikkākāsajvarapraṇut .
    vraṇorakṣatavīsarpakṛmikuṣṭhagadāpahā ..
    alaktako guṇaistadvadviśeṣādvyaṅganāśanaḥ” .
    iti bhāvaprakāśaḥ .. * .. lākṣārasaḥ . āltā iti
    bhāṣā . tatparyyāyaḥ . alaktakaḥ 2 jaturasaḥ 3
    rāgaḥ 4 nirbhartsanaḥ 5 jananī 6 janakarī 7 sampadyā
    8 cakravarttinī 9 . asya guṇāḥ . tiktatvaṃ . uṣṇatvaṃ .
    kaphavātarogabraṇadoṣanāśitvaṃ . kaṇṭharogaśama-
    natvaṃ . rucikāritvañca . iti rājanirgaṇṭaḥ ..