• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • akṣapaṭala


    Goldstücker Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 6, col. 1.
    akṣapaṭala Tatpur. n. (-lam) A place for administering justice,

    a hall of justice. E. akṣa and paṭala.

    Macdonell Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 2, col. 2.
    akṣapaṭala akṣa-paṭala, n. archives.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)

    ☞ p. 3, col. 2.
    akṣa—paṭala n. court of law
    ☞ p. 3, col. 2.
    depository of legal document, Rājat.

    Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch

    ☞ vol. 1, p. 16.
    akṣapaṭala (akṣa Process + paṭala) n. Gerichtsstätte RĀJA-TAR. 5, 300. 388. 397.

    — Vgl. akṣapāṭaka .

    ☞ vol. 5, p. 945.
    akṣapaṭala ist N. pr. einer Oertlichkeit; vgl. noch 6, 287. 7, 162. 1616. 1621.

    Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung

    ☞ vol. 1, p. 4, col. 1.
    akṣapaṭala n. Archiv.

    Schmidt Nachträge zum Sanskrit-Wörterbuch

    ☞ p. 4, col. 2.
    akṣapaṭala °Reichsamt? Sam. VIII, 42.

    Vācaspatyam

    ☞ p. 43, col. 1.
    akṣa(kṣi)paṭala na0 akṣṇaḥ netrasya paṭalamivācchādakatvāt .
    netrasyāvarake kośabhede netrarogabhede (chāni) ca . paṭalastha-
    rogabhedādi śuśrute uktaṃ yathā
    “masūradalamātrāntu pañcabhūtaprasādajām . khadyotavisphuli-
    ṅgābhāṃ siddhāṃ tejobhiravyayaiḥ .. āvṛtāṃ paṭalenākṣṇorvā-
    hyena vivarākṛtim . śītasātmyāṃ nṛṇāṃ dṛṣṭimāhurnayana
    cintakāḥ .. rogāṃstadāśrayān ghorān ṣaṭ ca ṣaṭ ca
    pracakṣmahe . paṭalānupraviṣṭasya timirasya ca lakṣaṇam ..
    śirābhirabhisamprāpya viguṇo'bhyantare bhṛśam . prathame paṭale
    doṣo yasya dṛṣṭau vyavasthitaḥ .. avyaktāni sa rūpāṇi
    sarvvāṇyeva prapaśyati . dṛṣṭirbhṛśaṃ vihvalati dvitīyaṃ paṭalaṃ
    gate . makṣikāḥ maśakān keśān jālakāni ca paśyati .
    maṇḍalāni patākāśca marīcīḥ kuṇḍalāni ca .. pariplavāṃśca
    vividhān varṣamabhraṃ tamāṃsi vā . dūrasthānyapi rūpāṇi
    manyate ca samīpataḥ .. samīpasthāni dūre ca dṛṣṭergocara-
    vibhramāt . yatnavānapi cātyarthaṃ sūcīpāśaṃ na paśyati ..
    ūrddhvaṃ paśyati nādhastāttṛtīyaṃ paṭalaṃ gate . mahāntyapi ca
    rūpāṇi cchāditānīva vāsasā .. karṇanāsākṣiyuktāni
    viparītāni vīkṣate .. yathādoṣañca rajyeta dṛṣṭirddoṣe balī-
    yasi .. adhaḥsthite samīpasthaṃ dūrasthañcoparisthite . pārśva-
    sthite tathā doṣe 'pārśvasthānīva paśyati .. samantataḥ sthite
    doṣe saṅkulānīva paśyati . dṛṣṭimadhyagate doṣe sa ekaṃ manyate
    dvidhā .. dvidhāsthite tridhā paśyedbahudhā cānavasthite . timi-
    rākhyaḥ sa vai doṣaścaturthapaṭalaṅgataḥ .. ruṇaddhi sarvato dṛṣṭiṃ
    liṅganāśaḥ sa ucyate . tasminnapi tamobhūte nātirūḍhe
    mahāgade .. candrādityau sanakṣatrāvantarikṣe ca vidyutaḥ .
    nirmalāni ca tejāṃsi bhrājiṣṇūni ca paśyati .. sa eva
    liṅganāśastu nīlikākācasaṃjñitaḥ” iti .
    akṣāṇāṃ vyavahārāṇāṃ paṭalamastyasya ac 6 ta0 . akṣa-
    darśake dharmmādhyakṣe pu0 .

    Indian Epigraphical Glossary

    ☞ p. 14.
    akṣapaṭala (BL), the department of records and accounts.

    See Akṣapaṭalika, etc. Cf. Mahāsāndhivigrah-ākṣapaṭal-ādhipati.