• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • ahitaḥ

    See also ahita.


    Śabdakalpadruma

    ☞ vol. 1, p. 159.
    ahitaḥ , tri, (na hitaḥ . nañsamāsaḥ .) śatruḥ .
    ityamaraḥ . (yathā raghuvaṃśe 4 . 28 ..
    “sa yayau prathamaṃ prācīṃ tulyaḥ prācīnavarhiṣā .
    ahitānaniloddhutaistarjayanniva ketubhiḥ” .)
    apathyaṃ iti śabdacandrikā ..
    (“ekāntāhitāni dahanapacanamāraṇādiṣu pravṛ-
    ttānyagnikṣāraviṣādīni .” iti suśrute .
    pratikūlaḥ . aśubhakaraḥ . yathā vairāgyaśatakaṃ .
    “lokastathāpyahitamācaratīti citram” . 35 ..
    “paro'pi hitavān śatrurbandhurapyahitaḥ paraḥ .
    ahito dehajo vyādhirhitamāraṇyamauṣadhaṃ” .. iti
    hitopadeśaḥ . ahitāhāropayogināṃ punaḥ kāra-
    ṇato na sadyo doṣavān bhavatyapacāraḥ, nahi
    sarvvāṇyapathyāni tulyadoṣāṇi na ca sarvve doṣā-
    stulyabalāḥ . naca sarvvāṇi śarīrāṇi vyādhi-
    kṣamatve samarthāni . tadeva hyapathyaṃ deśakālasaṃyoga-
    vīryyapramāṇātiyogāt bhūyastaramapathyaṃ sampadyate ..
    sa eva doṣaḥ saṃsṛṣṭayornirviruddhopakramo gambho-
    rānugataḥ prāṇāyatanasamuttho marmmopaghātī vā
    bhūyān kaṣṭatamaḥ kṣiprakāritamaśca sampadyate
    iti carakaḥ .
    “iha khalu yasmāddravyāṇi svabhāvataḥ saṃyogata-
    ścaikāntahitānyekāntāhitāni hitāhitāni
    bhavanti” . “ekāntāhitāni dahanapacanamāraṇā
    diṣu pravṛttānyagnikṣāraviṣādīni .”
    “dugdhasyaikāntahitatāṃ viṣasyaikāntato'hi taṃ
    evaṃ yuktarasādyeṣu dravyeṣu salilādiṣu ..
    ekāntahitatāṃ viddhi vatsa ! suśruta ! nānyathā” ..
    “viruddhānyevamādīni rasavīryyavipākataḥ .
    tānyekāntāhitānyeva śeṣaṃ vidyāddhitāhitaṃ” ..
    iti suśrutaḥ ..)