• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • ahiṃsā


    Wilson Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 101.
    ahiṃsā f. (-sā) Harmlessness, doing injury to nothing, one of the cardinal virtues of most Hindu sects, but particularly of the Bauddhas and Jainas.

    E. a neg. hiṃsā hurt.

    Yates Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 79, col. 2.
    a-hiṃsā (sā) 1. f. Harmlessness.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1st ed.)

    ☞ p. 109, col. 3.
    A-hiṃsā, f. harmlessness, not injuring anything,

    one of the cardinal virtues of most Hindū sects, but

    particularly of the Buddhists and Jainas; security,

    safeness. —Ahiṃsā-nirata, as, ā, am, devoted to

    harmlessness or gentleness.

    Lanman’s Sanskrit Reader Vocabulary

    ☞ p. 124, col. 1.
    á-hiṃsā, f. non-injuring (any creature).

    Apte Practical Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 219, col. 1.
    ahiṃsā

    1 Harmlessness, abstaining from killing or giving pain to others in thought, word, or deed; as ahiṃsā paramo dharbhaḥ; Bg. 10. 5; Ms. 10. 63, 5. 44, 6. 75.

    2 Security.

    Cappeller Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 57.
    áhiṃsā f. the not injuring or being injured, harmlessness.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)

    ☞ p. 125, col. 2.
    á-hiṃsā f. not injuring anything, harmlessness (one of the cardinal virtues of most Hindū sects, but particularly of the Buddhists and Jains; also personified as the wife of Dharma, VāmP.), ChUp.; Nir.; Mn. &c.
    ☞ p. 125, col. 2.
    security, safeness, ŚBr.; AitBr.

    Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 83, col. 1.
    ahiṃsā

    f. (-sā) Harmlessness, doing injury to nothing, one of the car-
    dinal virtues of most Hindu sects, but particularly of the Baud-
    dhas and Jainas.

    E. a neg. hiṃsā hurt.

    Apte Enlarged Practical Sanskrit-English Dictionary

    ☞ vol. 1, p. 302.
    ahiṃsā 1 Harmlessness, abstaining from killing or giving pain to others in thought, word or deed; as ahiṃsā paramo dharmaḥ, ahiṃsā samatā tuṣṭiḥ Bg.10.5; yattapo dānamārjavamahiṃsā Ch. Up.3.17.4. Ms.10.63. yā vedavihitā hiṃsā niyatā'smiṃścarācare | ahiṃsāmeva tāṃ vidyādvedāddharmo hi nirbabhau || Ms.5.44.6.75. One of the cardinal virtues of most Hindu sects, The Jainas deserve special credit for making it social virtue of good conduct among the Hindus. -2 Security.

    Burnouf Dictionnaire Sanscrit-Français

    ☞ p. 66, col. 1.
    ahiṃsā ahiṃsā f. absence de haine; douceur, bienveillance.

    Stchoupak Dictionnaire Sanscrit-Français

    ☞ p. 106, col. 2.
    a-hiṃsā- f. non violence, abstention du mal, respect de la vie.

    °nirata- a. qui aime ne pas faire de mal.

    Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch

    ☞ vol. 1, p. 574.
    áhiṃsā (3. a + hiṃsā) f.

    1) das Niemand-Etwas-zu-Leide-Thun H. 81. CHĀND. UP. 3, 17, 4. NIR. 1, 16. M. 5, 44. 6, 75. 10, 63. 11, 222. 12, 83. BHAG. 10, 5. R. 3, 13, 30. PAÑCAT. 166, 19. III, 105. HIT. 19, 22. mit dem gen. des obj. M. 2, 159. 6, 60.

    — 2) Unverletztheit ŚAT. BR. 2, 5, 1, 14. 6, 3, 1, 26. 32. u.s.w. AIT. BR. 1, 30.

    ☞ vol. 5, p. 1084.
    ahiṃsā

    1) personif. als Gattin Dharma's Verz. d. Oxf. H. 45,b,30.

    Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung

    ☞ vol. 1, p. 156, col. 2.
    áhiṃsā f.

    — 1) das Niemand Etwas zu Leide Thun. Personif. als Gattin Dharma's.

    — 2) Unverletztheit.

    Cappeller Sanskrit Wörterbuch

    ☞ p. 38, col. 2.
    áhiṃsā f. das Nichtszuleidetum.

    Bopp Glossarium Sanscritum

    ☞ p. 27, col. 2.
    ahiṃsā f. (ex a priv. et hiṃsā offensio, a r. hiṃs suff. ā)

    mansuetudo, clementia, benevolentia. BH. 10. 5. N. 6. 10.

    Vācaspatyam

    ☞ p. 582, col. 2.
    ahiṃsā strī hinma—aṅ na0 ta0 . 1 vāṅmamanaḥkāyaiḥ
    parapīḍābhāve, 2 prāṇipīḍānivṛttau, 3 aśāstrīyaprāṇi-
    pīḍanābhāve ca “ahiṃsāparamo dharmma” iti smṛtiḥ .
    “yā veda vihitā hiṃsā niyatāsmiṃścarācare . ahiṃsāmeva
    tāṃ vidyāt vedāddharmmohi nirbabhau” manunā vaidhahiṃsāyāṃ
    doṣābhāvauktaḥ etacca mīmāṃsakādinaye sāṃkhyanaye tu
    śāstrīyahiṃsāyāmapi doṣaḥ yathoktaṃ sāṃ0 kā0 .
    “dṛṣṭavadānuśravikaḥ sa hyaviśuddhikṣayātiśayayuktaḥ” . avi-
    śuddhirhiṃsādoṣasaṃsargaḥ yathā ca vaidhahiṃsāyāṃ doṣasaṃsargastatho-
    ktamaśuddhiśabde 476 pṛṣṭhe . etasyāśca bhāvarūpatvaṃ gītā-
    yāmuktam “buddhirjñānamasammohaḥ kṣamā satyaṃ damaḥ śamaḥ .
    ahiṃsā samatā tuṣṭiḥ” ityupakramya “bhavanti bhāvā bhūtānāṃ matta-
    eva pṛthagvidhāḥ” . iyañca sādhāraṇadharmmaḥ . “ahiṃsā
    satyamasteyaṃ śaucamindriyanigrahaḥ etat sāmāsikaṃ dharmaṃ
    cāturvaṇye'bravīnmanuḥ” iti manūkteḥ “kṣamā satyaṃ damaḥ śaucaṃ
    dānamindriyasaṃyamaḥ . ahiṃsā guruśuśrūṣā tīrthānusaraṇaṃ
    dayā, ārjavaṃ hrīralobhaśca devabrāhmaṇapūjanam . ana-
    bhyasūyā ca tathā dharmmaḥ sāmānya ucyate “viṣṇūkteḥ
    “ahiṃsā satyamasteyaṃ śaucamindriyanigrahaḥ . dānaṃ śamodayā
    kṣāntiḥ sarveṣāṃ dharmmasādhanamiti” yājña0 ukteśca “sarveṣāṃ
    puruṣāṇāṃ brāhmaṇādyācaṇḍālāntaṃ dharmmasādhanamiti”
    “sādhāraṇadharmaścāhiṃsādiḥ” “na hiṃsyāt sarvābhūtānoti”
    śrutyuktaḥ ācāṇḍāntaṃ sādhāraṇadharmaḥ” mitā0 . iyañca “a-
    hiṃsāsatyāsteyabrahmacaryyāparigrahā yamāḥ” pāta0 ukto yama
    bhedaḥ, “ahiṃsā nāma manovākkāyaiḥ sarvadā sarvabhūtānāma-
    pīḍanaṃ sā paramaḥ śuddhodharmaḥ “ahiṃsā paramogharma” ityukteḥ
    anye satyādaya etasyā eva śuddhyarthāḥ tathā coktaṃ “sa khalvayaṃ
    brāhmaṇo yathā yathā tāni vratāni samāditsati tathā tathā
    pramādakṛtebhyo hiṃsānidānebhyo nivarttamānastāmevāvadā-
    tarūpāmahiṃsāṃ karotīti” vṛttiḥ . tasyāśca kathaṃkarttavyatā
    tadapi “vitarkabādhane pratipakṣabhāvanam” pāta0 sū0
    darśitam “eteṣāṃ yamaniyamānāṃ vitarkairhiṃsādisaṃ-
    kalpaiḥ haniṣyāmyenamasatyaṃ vadiṣyāmi parasvamādāsye ityā-
    dibhiḥ bādhane prāpte sati yamaparo brāhmaṇaḥ pratipakṣabhāva
    naṃ kuryyāt ghoreṣu saṃsārāṅgāreṣu pāpacyamānena yena mayā
    śaraṇamupagataḥ sarvabhūtābhayapradānena yamādidharmmaḥ sa
    khalvahaṃ tyaktvā hiṃsādīn punastānādadānastulyaḥ śunā .
    yathā śvā vāntāśī tathā tyaktasya punarādāne iti vitarka
    pratipakṣān bhāvayedityarthaḥ” vṛttiḥ . vitarkāṇāṃ svarūpa-
    prakārakāraṇāvāntarabhedaphalāni pañcabhiḥ padaiḥ krameṇa
    vadan pratipakṣabhāvanaṃ sphuṭayati . “vitarkāḥ kṛtakāritānu-
    moditā lobhakrodhamohapūrvvakā mṛdumadhyātimātrā
    duḥkhājñānānantaphalā iti pratipakṣabhāvanam” pāta0 sū0 .
    “vitarkyanta iti vitarkāhiṃsādayaḥ iti svarūpoktiḥ . tatra-
    hiṃsā triprakārā svayaṃkṛtā, kurviti kāritā, sādhusādhvi
    tyanumoditā ceti tatrekaikā punastrivighā bhavati kāraṇabhe-
    dāt māṃsādilobhena, apakṛtamaneneti krodhena, dharmo bhaviṣya-
    tīti mohena ca . evaṃ navavidhā jātā hiṃsā . lobhakrodhamohā
    api pratyekaṃ trividhā bhavanti mṛdumadhyātimātratvena . tatpū-
    rvvakāhiṃsādayo'pi mṛdavomadhyā atimātrāśca bhavanti .
    tathā kṛtakāritānumoditāśca pratyekaṃ navadhā bhavantīti hiṃ-
    sāyāḥ saptaviṃśatirbhedā bhavanti . mṛdumadhyātimātrā api
    pratyekaṃ tridhā bhavanti mṛdumṛdurmadhyamṛdustīvramṛduḥmṛdu-
    madhyomadhyamadhyastīvramadhyaḥ mṛdutīvromadhyatīvrastīvratīvraśceti
    evaṃ lobho navavidhaḥ evaṃ krodhamohāviti tatpūrvvakṛtā-
    hiṃsā saptaviṃśatibhedābhavanti tathā kāritānumoditā cettha-
    mekāśītibhedā hiṃsā bhavati” vṛttiḥ . teṣāṃ phalānyāha duḥ-
    khājñānānantaphalā iti . manunāpi “anumantā viśasitā
    niyantā krayavikrayī . saṃskarttā copaharttā ca ṣaḍete ghātakāḥ
    smṛtāḥ” ityanena anumatyādīnāṃ hiṃsāsādhanatvamuktam
    yamamadhye'hiṃsāphalamapyāha pāta0 sū0 . “ahiṃsāprati-
    ṣṭhāyāṃ tatsannidhau vairatyāgaḥ” . ahiṃsāsiddhau satyāṃ tasyā'
    hiṃsakasya munivaryyasya sannidhau svabhāvaviruddhānāmapi ahinaku-
    lādīnāṃ vairatyāgaḥ asyāeva prabhāvāt . ataeva kavibhiḥ
    ahiṃsāyamaprabhāvādeva śāntāśramaḥ “virodhisattvojjhitapūrvva-
    vatsaramityādi” varṇṇyate .

    The Purāṇa Index

    ☞ vol. 1, p. 141.
    Ahiṃsā — one aspect of Sanātana dharma, largely

    observed in Tretāyuga;1 non-injury in thought, speech and

    action towards all beings prescribed for ascetics.2 [Footnote] 1) Br. II. 29. 69; 30, 35; III. 23. 51, 68 and 72. [Footnote] 2) Vā. 18.

    15-16; M. 61. 15; 106. 48; 143. 12-13 and 30.

    Puranic Encyclopedia

    ☞ p. 18, col. 1.
    AHIṂSĀ . Non-injury. There are opinions both in favour

    of and against Ahiṃsā in the purāṇas. Śukrācārya ex-

    tols the importance of Ahiṃsā to the asuras (demons)

    thus:

    Bho! Devaripavaḥ satyaṃ

    Bravīmi bhavatāṃ hitam

    Ahiṃsā paramo dharmo

    Hantavyā hyātatāyinaḥ

    Dvijairbhogaratairvede

    Darśitaṃ hiṃsanam paśoḥ

    Jihvāsvādaparaiḥ Kāma—

    Mahiṃsaiva parā matā.

    “Oh, foes of the devas, I shall tell you the truth which is

    good for you. Non-injury to any living being is the most

    righteous thing. Do not molest even those who come to

    kill you. Even that act would be ‘hiṃsā’ (injury). It

    was those brahmins who were attached to worldly plea-

    sures and addicted to overeating that enjoined in the

    Vedas that hiṃsā is permissible for yāgas.” (Devī Bhāga-

    vata, Skanda 4). Mārkaṇḍeya Muni (sage) says thus:

    “Why should I mind the innumerable killings going on

    unnoticed in this world full of life. People of old speak

    very sacredly about Ahiṃsā. But O best of brahmins,

    who can live in this world without injury to another

    life?” (M.B., Araṇya Parva, Ślokas 32 & 33, Chapter

    208).