• Home
  • Sanskrit
  • About
  • adhyavasāya

    See also adhyavasāyaḥ.


    Wilson Sanskrit-English Dictionary

    p. 24.
    adhyavasāya m. (-yaḥ) Effort, exertion, determined application.

    E. adhi, and ava before ṣo to destroy, with the affixes ghañ and yak.

    Yates Sanskrit-English Dictionary

    p. 20, col. 1.
    adhya_vasāya (yaḥ) 1. m. Perseverance.

    Goldstücker Sanskrit-English Dictionary

    p. 61, col. 1.
    adhyavasāya Tatpur. m. (-yaḥ) 1 Ascertainment, determining. 2 As-

    siduous application, effort, energy. 3 (In philosophy.) The

    specific function of buddhi or intellect (q. v.), apprehension

    by intellect, its taking hold of an object either by ascertain-

    ment or volition. 4 (In rhetoric.) The same as adhyavasāna.

    E. so with ava and adhi, kṛt aff. ṇa and āgama yuk.

    Benfey Sanskrit-English Dictionary

    p. 17, col. 2.
    adhyavasāya adhyavasāya, i. e. adhi

    -ava-so + a, m. Perseverance, Pañc.

    60, 6. Constancy, ib. iii. d. 261.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1st ed.)

    p. 23, col. 2.
    Adhy-ava-sāya, as, m. = the preceding; (in phi-

    losophy) mental effort, apprehension. —Adhyava-

    sāya-yukta, as, ā, am, or adhyavasāyin, ī, inī, i,

    resolute.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)

    p. 23, col. 2.
    adhy-ava-sāya m. id.
    p. 23, col. 2.
    (in phil.) mental effort, apprehension.
    p. 1310, col. 3.
    clinging to (earthly things), Divyāv.

    Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary

    p. 20, col. 2.
    adhyavasāya

    m. (-yaḥ) Effort, exertion, determined application.

    E. adhi, and
    aba before ṣo to destroy, with the affixes dhañ and yak.

    Burnouf Dictionnaire Sanscrit-Français

    p. 18, col. 2.
    adhyavasāya adhyavasāya m. (so) effort; soin, application;

    étude; usage habituel.

    Stchoupak Dictionnaire Sanscrit-Français

    p. 25, col. 1.
    adhy-avasāya- m. (ferme) détermination; effort; -in- a. qui se détermine à.

    Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch

    vol. 1, p. 158.
    adhyavasāya (von sā, syati mit adhi + ava) m. = utsāha AK. 1, 1, 7, 29. = ūrja H. 300. = karmasu pratyayaḥ NAYANĀNANDA, = karmasu sukaraḥ pratyayaḥ MADHU, = karmasu dṛḍhaprayatnakārako bhāvaḥ RAMĀN., = aśakye balodyamaḥ nach einigen Erklärern im ŚKDR. fester Wille, fester Entschluss, festes Bestreben: na svalpamapyadhyavasāyabhīroḥ karoti vijñānavidhirguṇaṃ hi HIT. I, 163. PAÑCAT. III, 261. adhyavasāyo buddhiḥ SĀṂKHYAK. 23. mit dem loc.: svaprakṛtirapi tatraivādhyavasāyena hiṃsāparāṅmukhīva bhavati 60, 6. aśakye 'dhyavasāyaḥ samarthanā VOP. 25, 23. saṃbhāvanaṃ kriyāsu yogyatādhyavasāyaḥ 17. im comp.: vākyārthavicāraṇādhyavasāyanirvṛttā hi brahmāvagatiḥ BRAHMA-S. in WIND. Sancara 108. prativiṣayādhyavasāyo dṛṣṭam SĀṂKHYAK. 5. saṃbhāvana mastitvādhyavasāyaḥ P. 6, 2, 21, Sch.
    vol. 5, p. 975.
    adhyavasāya = adhyavasāna SĀṂKHYAK. 5, 23 (= KAP. 2, 13). so 'dhyavasāyo gavādiṣu dravyeṣu yasmātpratipattiḥ . evametannānyathā TATTVAS. 5. SĀH. D. 693. KUVALAY. 58,b. VOP. 25,17. 23. lakṣaṇā sādhyavasāyā (vgl. u. adhyavasāna) PRATĀPAR.9,b,1. °bhīru der sich scheut zu einer bestimmten Meinung, zu einem bestimmten Entschluss zu gelangen HIT. I, 163 (Spr. 1502). PAÑCAT. III, 261 (Spr. 3476). 60, 6. Die Stelle vākyārthavicāraṇā° ist zu streichen; vgl. u. adhyavasāna . Am Schluss ist zu lesen saṃbhāvanamatistvadhyavasāyaḥ .
    vol. 7, p. 1692.
    adhyavasāya fester Vorsatz SĀH. D. 471. °ka m. dass., = pratijñā 484.

    Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung

    vol. 1, p. 36, col. 2.
    adhyavasāya m.

    — 1) dass.

    — 2) Beschlussfassung , fester Vorsatz.

    — 3) buddh. blosse Meinung SARVAD. 22,17.

    Bopp Glossarium Sanscritum

    p. 8, col. 1.
    adhyavasāya m. (r. so praef. adhi + ava s. ya) opera,

    contentio, studium, nisus. HIT. 36. 3.

    Vācaspatyam

    p. 139, col. 1.
    adhyavasāya pu0 adhi + avasoghañ . idamevameveti viṣaya-
    paricchede niścaye . sa cātmadharma iti naiyāyikāḥ buddhidharma
    iti sāṃkhyādayaḥ . upāttaviṣayāṇāmindriyāṇāṃ vṛttau satyāṃ
    buddheḥ rajastamo'bhibhave sati yaḥ sattvasamudrekaḥ so'yamadhyava-
    sāya iti vṛttiriti cākhyāyate iti sāṃkhyatattvakaumudī-
    paribhāṣitalakṣaṇaḥ, karttavyamiti yo'yaṃ niścayaḥ cit-
    sānnidhyāt prāptacaitanyāyā buddheḥ pariṇāmaḥ so'yamadhya-
    vasāya ityuktalakṣaṇo vā niścayaḥ . prativiṣayādhyavasāyo
    dṛṣṭamiti sāṃ0 kā0 . utsāhe ca . utsāhaśca karmmasu
    sukaratvena jñānāt udyamabhedaḥ .

    The Purāṇa Index

    vol. 1, p. 47.
    Adhyavasāya — one of the two vṛttis of Mahat.

    Vā. 4. 46.

    Edgerton Buddhist Hybrid Sanskrit Dictionary

    p. 17, col. 1.
    adhyavasāya , m. or nt. = °sāna, grasping, clinging,

    devotion (to something deprecated; cf. adhyavasita):

    Divy 534.19; adhyavasāye tiṣṭhati, cited from Mādhya-

    mikā-vṛtti in note 4 on Śikṣ 223.8. (On adhyavasāya, ger.,

    see adhyavasyati.)