Home
Sanskrit
About
adhyavasāya
See also
adhyavasāyaḥ .
Sanskrit-English
Sanskrit-French
Sanskrit-German
Sanskrit-Latin
Sanskrit-Sanskrit
Specialized Dictionaries
Wilson Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 24 .
adhyavasāya m. (
-yaḥ ) Effort, exertion, determined application.
E. adhi , and ava before ṣo to destroy, with the affixes ghañ and yak .
Yates Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 20, col. 1 .
adhya_vasāya (yaḥ) 1. m. Perseverance.
Goldstücker Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 61, col. 1 .
adhyavasāya Tatpur. m. (
-yaḥ )
1 Ascertainment, determining.
2 As-
siduous application, effort, energy. 3 (In philosophy.) The
specific function of buddhi or intellect (q. v.), apprehension
by intellect, its taking hold of an object either by ascertain-
ment or volition. 4 (In rhetoric.) The same as adhyavasāna .
E. so with ava and adhi, kṛt aff. ṇa and āgama yuk .
Benfey Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 17, col. 2 .
adhyavasāya adhyavasāya, i. e. adhi -ava-so + a, m. Perseverance, Pañc.
60, 6. Constancy, ib. iii. d. 261.
Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1st ed.)
☞
p. 23, col. 2 .
Adhy-ava-sāya, as, m. = the preceding; (in phi-
losophy) mental effort, apprehension.
—Adhyava-
sāya-yukta, as, ā, am, or
adhyavasāyin, ī, inī, i,
resolute.
Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)
☞
p. 23, col. 2 .
☞
p. 23, col. 2 .
(in
phil. ) mental effort, apprehension.
☞
p. 1310, col. 3 .
clinging to (earthly things), Divyāv.
Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 20, col. 2 .
adhyavasāya m. (-yaḥ ) Effort, exertion, determined application.
E. adhi, and aba before ṣo to destroy, with the affixes dhañ and yak .
Burnouf Dictionnaire Sanscrit-Français
☞
p. 18, col. 2 .
adhyavasāya adhyavasāya m. (so) effort; soin, application;
étude; usage habituel.
Stchoupak Dictionnaire Sanscrit-Français
☞
p. 25, col. 1 .
adhy-avasāya- m. (ferme) détermination; effort;
-in- a. qui se détermine à.
Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch
☞
vol. 1,
p. 158 .
adhyavasāya (von
sā, syati mit
adhi + ava ) m. =
utsāha AK. 1, 1, 7, 29. =
ūrja H. 300. =
karmasu pratyayaḥ NAYANĀNANDA , =
karmasu sukaraḥ pratyayaḥ MADHU , =
karmasu dṛḍhaprayatnakārako bhāvaḥ RAMĀN. , =
aśakye balodyamaḥ nach einigen Erklärern im
ŚKDR. fester Wille, fester Entschluss, festes Bestreben :
na svalpamapyadhyavasāyabhīroḥ karoti vijñānavidhirguṇaṃ hi HIT. I, 163.
PAÑCAT. III, 261.
adhyavasāyo buddhiḥ SĀṂKHYAK. 23. mit dem loc.:
svaprakṛtirapi tatraivādhyavasāyena hiṃsāparāṅmukhīva bhavati 60, 6.
aśakye 'dhyavasāyaḥ samarthanā VOP. 25, 23.
saṃbhāvanaṃ kriyāsu yogyatādhyavasāyaḥ 17. im comp.:
vākyārthavicāraṇādhyavasāyanirvṛttā hi brahmāvagatiḥ BRAHMA-S. in
WIND. Sancara 108.
prativiṣayādhyavasāyo dṛṣṭam SĀṂKHYAK. 5.
saṃbhāvana mastitvādhyavasāyaḥ P. 6, 2, 21,
Sch.
☞
vol. 5,
p. 975 .
adhyavasāya =
adhyavasāna SĀṂKHYAK. 5, 23 (=
KAP. 2, 13).
so 'dhyavasāyo gavādiṣu dravyeṣu yasmātpratipattiḥ . evametannānyathā TATTVAS. 5.
SĀH. D. 693.
KUVALAY. 58,b.
VOP. 25,17. 23.
lakṣaṇā sādhyavasāyā (vgl. u.
adhyavasāna) PRATĀPAR. 9,b,1.
°bhīru der sich scheut zu einer bestimmten Meinung, zu einem bestimmten Entschluss zu gelangen HIT. I, 163 (
Spr. 1502).
PAÑCAT. III, 261 (Spr. 3476). 60, 6. Die Stelle
vākyārthavicāraṇā° ist zu streichen; vgl. u.
adhyavasāna . Am Schluss ist zu lesen
saṃbhāvanamatistvadhyavasāyaḥ .
☞
vol. 7,
p. 1692 .
adhyavasāya fester Vorsatz SĀH. D. 471.
°ka m. dass., =
pratijñā 484.
Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung
☞
vol. 1,
p. 36, col. 2 .
adhyavasāya m.
— 1) dass.
— 2) Beschlussfassung , fester Vorsatz.
— 3) buddh. blosse Meinung SARVAD. 22,17.
Bopp Glossarium Sanscritum
☞
p. 8, col. 1 .
adhyavasāya m. (r.
so praef.
adhi + ava s.
ya ) opera,
contentio, studium, nisus. HIT. 36. 3.
Vācaspatyam
☞
p. 139, col. 1 .
adhyavasāya pu0 adhi + ava —so —ghañ . idamevameveti viṣaya- paricchede niścaye . sa cātmadharma iti naiyāyikāḥ buddhidharma iti sāṃkhyādayaḥ . “upāttaviṣayāṇāmindriyāṇāṃ vṛttau satyāṃ buddheḥ rajastamo'bhibhave sati yaḥ sattvasamudrekaḥ so'yamadhyava- sāya iti vṛttiriti cākhyāyate ” iti sāṃkhyatattvakaumudī- paribhāṣitalakṣaṇaḥ, “karttavyamiti yo'yaṃ niścayaḥ cit- sānnidhyāt prāptacaitanyāyā buddheḥ pariṇāmaḥ so'yamadhya- vasāya ” ityuktalakṣaṇo vā niścayaḥ . “prativiṣayādhyavasāyo dṛṣṭamiti sāṃ0 kā0 . utsāhe ca . utsāhaśca karmmasu sukaratvena jñānāt udyamabhedaḥ .
The Purāṇa Index
☞
vol. 1,
p. 47 .
Adhyavasāya — one of the two
vṛttis of
Mahat.
Vā. 4. 46.
Edgerton Buddhist Hybrid Sanskrit Dictionary
☞
p. 17, col. 1 .
adhyavasāya , m. or nt. =
°sāna ,
grasping, clinging, devotion (to something deprecated; cf. adhyavasita ):
Divy 534.19; adhyavasāye tiṣṭhati, cited from Mādhya-
mikā-vṛtti in note 4 on Śikṣ 223.8. (On adhyavasāya, ger.,
see adhyavasyati .)