• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • adhyarddha

    See also adhyardha.


    Vācaspatyam

    ☞ p. 138, col. 2.
    adhyarddha tri0 adhikamarddhaṃ yasya ba0 . svārddhena sahite vastumātre .
    “ekādhikaṃ harejjyeṣṭhaḥ putro'dhyarddhaṃ tato'nuja” iti manuḥ .
    ekādhikamaṃśaṃ dvāvaṃśāviti yāvat jyeṣṭhaputtro gṛhṇīyāt
    adhikamarddhaṃ yatrāṃśe sārddhamaṃśaṃ iti kullū0 . arddhaśabdaḥ
    rūpakārddherūḍhaḥ tena sārddharūpake ca . adhyarddhapūrvvāt krītādyarthe
    “adhyarddhapūrvvadvigorlugasaṃjñāyāmiti” pā0 adhyarddhapūrvvāt
    dvigoścārhīyasya ṭaño luk . adhyarddhakaṃsam . “viṃśati-
    kātkha” iti pā0 . khavidhānna luk . adhyarddha-
    viṃśatikīnaṃ “khāryyāīkan” pā0 . adhyarddhakhārī-
    kam “paṇapādamāṣaśatādyat” pā0 . adhyarddhapaṇyaṃ adhyarddha-
    pādyam adhyarddhamāṣyam adhyarddhaśatyam “śāṇādveti” pā0
    yat ṭhañ tasya lukca veti adhyarddhaśāṇyam adhyarddhaśāṇam .
    ityādayaḥ śabdāḥ tatkrītārthe tri0 . adhyṛdhnoti yatra adhi +
    ṛdha—ādhāre ghañ . vāyau . “katyeva devā yājñavalka!
    iti” yājñavalkyaṃ prati śākalyapraśne tatra yājñavalkyena
    “adhyarddha” ityuttaraṃ (bṛ0 u0) dattam tasya viśeṣajñānāya
    “katamo'dhyarddha”? iti punaḥ śākalyapraśne, “yo'yaṃ pavata”
    ityuktaṃ tatra pavata ityanena vāyuruktaḥ . “tadāhuryadayamekaeṣa
    pavate atha kathamadhyarddha”? iti . vāyorekatvena adhyarddha-
    śabdārthasya sārddhatvasyāsambhave punarākṣipte “yadasmin idaṃ sarva-
    madhyārdhnot tenādhyarddha” ityuttaram tena adhikavṛddhihetutvāt
    vāyoradhyarddhatvāt tathātvam adhi + ṛdha—laṅ adhyārdhnot .