adhyarddha
See also
adhyardha.
Vācaspatyam
☞
p. 138, col. 2.
adhyarddha tri0 adhikamarddhaṃ yasya ba0 . svārddhena sahite vastumātre .
“ekādhikaṃ harejjyeṣṭhaḥ putro'dhyarddhaṃ tato'nuja” iti manuḥ .
ekādhikamaṃśaṃ dvāvaṃśāviti yāvat jyeṣṭhaputtro gṛhṇīyāt
adhikamarddhaṃ yatrāṃśe sārddhamaṃśaṃ iti kullū0 . arddhaśabdaḥ
rūpakārddherūḍhaḥ tena sārddharūpake ca . adhyarddhapūrvvāt krītādyarthe
“adhyarddhapūrvvadvigorlugasaṃjñāyāmiti” pā0 adhyarddhapūrvvāt
dvigoścārhīyasya ṭaño luk . adhyarddhakaṃsam . “viṃśati-
kātkha” iti pā0 . khavidhānna luk . adhyarddha-
viṃśatikīnaṃ “khāryyāīkan” pā0 . adhyarddhakhārī-
kam “paṇapādamāṣaśatādyat” pā0 . adhyarddhapaṇyaṃ adhyarddha-
pādyam adhyarddhamāṣyam adhyarddhaśatyam “śāṇādveti” pā0
yat ṭhañ tasya lukca veti adhyarddhaśāṇyam adhyarddhaśāṇam .
ityādayaḥ śabdāḥ tatkrītārthe tri0 . adhyṛdhnoti yatra adhi +
ṛdha—ādhāre ghañ . vāyau . “katyeva devā yājñavalka!
iti” yājñavalkyaṃ prati śākalyapraśne tatra yājñavalkyena
“adhyarddha” ityuttaraṃ (bṛ0 u0) dattam tasya viśeṣajñānāya
“katamo'dhyarddha”? iti punaḥ śākalyapraśne, “yo'yaṃ pavata”
ityuktaṃ tatra pavata ityanena vāyuruktaḥ . “tadāhuryadayamekaeṣa
pavate atha kathamadhyarddha”? iti . vāyorekatvena adhyarddha-
śabdārthasya sārddhatvasyāsambhave punarākṣipte “yadasmin idaṃ sarva-
madhyārdhnot tenādhyarddha” ityuttaram tena adhikavṛddhihetutvāt
vāyoradhyarddhatvāt tathātvam adhi + ṛdha—laṅ adhyārdhnot .