• Home
  • Sanskrit
  • About
  • adhika

    See also adhikam, adhikaḥ, adhikaṃ.


    Wilson Sanskrit-English Dictionary

    p. 22.
    adhika mfn. (-kaḥ-kā-kaṃ) Exceeding, more, over, more than, in addition to. n. (-kaṃ) A figure in rhetoric, (Hyperbole.)

    E. adhi and ka, from kai to sound.

    Yates Sanskrit-English Dictionary

    p. 18, col. 1.
    adhika (kaḥ-kā-kaṃ) a. Much, more.

    Goldstücker Sanskrit-English Dictionary

    p. 53, col. 2.
    adhika I. m. f. n. (-kaḥ-kā-kam) 1 Exceeding, in addition to

    (the reverse of nyūna; between both sādhāraṇa). 2 More, more

    than, superior (in place, power, rank, quality or quantity).

    3 Very much, excessive, excellent. 4 Less, smaller, inferior (cf.

    adhi 2. 1. c.). adhikam used as adverb. (If adhika has the first of

    these meanings, that by which the excess is caused, stands in

    the instrumental or (but seldom) in the locative or forms the

    first part of a Tatpur. compound of which adhika is the latter;

    if it has the second meaning, the object compared with, stands

    in the instrumental, the ablative or in the genitive; if it has

    the last meaning, the object compared with stands in the abla-

    tive. Cf. adhyārūḍha. With numerals adhika may form Bahuvr.

    compounds, usually in the plural, if it is the former part of

    the compound; for instance adhikacatvāriṃśāḥ (sc. saṃkhyāḥ) i. e.

    more than forty. It is considered as dropped in Dwandwa

    compounds of numerals f. i. in pañcaviṃśati, equal to pañcādhi-

    kaviṃśati.) 5 Embolismic, intercalary (only in composition

    with and prefixed to the name or numeral of a luni-solar

    year, to the name of a month and to the name of a day;

    f. i. adhikāśvina. See also adhikatithi, adhikadina, adhi-

    kamāsa, adhikasaṃvatsara, and compare kṣaya). 5 Subsequent,

    following (as a day, a chapter or a passage in a book &c.;

    used very much in the same manner as ūrdhva).

    II. n. (-kam) 1 The surplus, that which is exceeding.

    2 (In Nyāya.) Superfluity in reasons or instances, giving

    more reasons or instances than are required or relevant in

    a syllogism. 3 (In rhetoric.) Hyperbole (of which two

    kinds are enumerated: hyperbole concerning the recipient

    (substance, subject &c.) and hyperbole concerning that

    which is to be received (accidents, predicate &c.). E. adhi,

    taddh. aff. kan.

    Benfey Sanskrit-English Dictionary

    p. 14, col. 2.
    adhika adhi + ka, adj. 1. Exceed-

    ing, Man. 3, 49; greater, Rām. 4, 9, 9

    stronger, Pañc. ii. d. 29; more than,

    with the abl., Man. 9, 154; higher than,

    with the abl., Bhag. 6, 46; dearer,

    Rām. 2, 45, 32, Gorr. 2. Surpassing,

    Man. 11, 185; chief, Hit. pr. d. 48;

    highest, Bhartṛ. 2, 17. 3. Having an

    addition, adhikaṃ māsam, ‘a month and

    more,’ Rām. 3, 15, 27. 4. Too much,

    Rām. 6, 16, 78. — acc. sing. kam, adv. 1.

    Much, exceedingly. 2. More; with the

    abl., Rājat. 5, 419. Comparat. adhika +

    tara, Better than, Śāk. 100, 17.

    Comp. 1. exceeding, e. g. Eka-, adj.

    exceeding one, i. e. two, Man. 9, 117.

    Sarva-dāna-, adj. better than any

    gift, Yajñ. 1, 334. Prāṇa-, adj. dearer

    than life. Varṣa-śata-, adj. longer

    than a century. 2. exceeded by, par-

    ticularly after numerals, e. g. Varṣe...

    rājanyabandhor dvāviṃśe, vaiśyasya

    dvyadhike tatah, ‘in the twenty-second

    year for a soldier, for a merchant two

    years later than that,’ Man. 2, 65.

    Navatiṃ navādhikām, ninety-nine,

    Ragh. 3, 69. Vayodhika, i. e. vayas

    -adhika, adj. advanced in age, Man.

    4, 141. 3. doubled: Adhikādhika, adj.

    outbidding each other, Rājat. 5, 264.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1st ed.)

    p. 20, col. 3.
    Adhika, as, ā, am, additional; subsequent, later;

    surpassing (in number or quantity or quality), superior,

    more numerous; abundant; excellent; supernumerary,

    redundant; secondary, inferior; intercalated; (am),

    n. surplus; abundance; redundancy; hyperbole: ind.

    exceedingly; too much; more. —Adhikaṃ-tu, more-

    over. —Adhika-kṣaya-kārin, ī, iṇī, i, causing

    excessive waste. —Adhika-tā, f. or adhika-tva,

    am, n. addition, excess, redundancy, preponderance.

    —Adhika-tithi, is, m. f. an intercalary lunar day.

    —Adhika-danta or adhi-danta, as, m. a redun-

    dant tooth which grows over another. —Adhika-dina

    or adhi-dina, am, n. an intercalated day. —Adhika-

    māṃsārman (°sa-ar°), a, n. proud flesh in the eye;

    see adhimāṃsa. —Adhika-māsa, as, m. an inter-

    calated month. —Adhikarddhi (°ka-ṛd°), is, is, i,

    abundantly prosperous. —Adhika-vākyokti (°kya-

    uk°), is, f. exaggeration, hyperbole. —Adhika-ṣā-

    ṣṭika, as, ī, am, (containing or costing) more than

    sixty. —Adhika-saṃvatsara, as, m. an intercalated

    month. —Adhika-sāptatika, as, ī, am (containing or

    costing) more than seventy. —Adhikāṅga (°ka-aṅ°),

    as, ā, or ī, am, having some redundant member or

    members; (am), n. belt worn over the coat of mail.

    —Adhikādhika (°kha-adh°), as, ā, am, outdoing

    one another. —Adhikārtha (°ka-ar°), as, ā, am,

    exaggerated. —Adhikārtha-vacana, am, n. exagger-

    ation, hyperbole,

    Lanman’s Sanskrit Reader Vocabulary

    p. 115, col. 1.
    adhika, a. (like Eng. over in adj. uses) additional; surpassing the usual measure, superior, extraordinary; as n. surplus. [ádhi, 1222a.]

    Apte Practical Sanskrit-English Dictionary

    p. 46, col. 1.
    adhika a. [abbreviation of adhyārūḍha; adhyārūḍhaśabdāt kan uttarapadalopaśca P. V. 2. 73].

    1 More, additional, greater (opp. ūna or sama); tadasminnadhikaṃ P. V. 2. 45. (In comp. with numerals) plus, greater by; aṣṭādhikaṃ śataṃ 100 plus

    8 = 108; catvāriṃśato'dhikāḥ = °catvāriṃśāḥ more than 40; navādhikāṃ navatiṃ R. 3. 69; ekādhikaṃ harejjyeṣṭhaḥ Ms. 9. 117.

    2 (a) Surpassing in quantity, more numerous, copious, excessive, abundant; in comp. or with instr.; śvāsaḥ pramāṇādhikaḥ Ś. 1. 30 more than the usual measure. (b) Inordinate, grown, increased, become greater; abounding in, full of; strong in; °krodha R. 12. 90; vayo'dhikaḥ Ms. 4. 141 senior in years; śiśuradhikavayāḥ Ve. 3. 30 old, advanced in years; bhavaneṣu rasādhikeṣu pūrvaṃ Ś. 7. 20; karoti rāgaṃ hṛdi kautukādhikaṃ K. 2; rasādhike manasi Śi. 17. 48 abounding in.

    3 (a) More, greater, stronger, mightier, more violent or intense; adhikāṃ kuru devi gurubhaktiṃ K. 62; ūnaṃ na sattveṣvadhiko babādhe R. 2. 14 the stronger animal did not prey on the weaker; pumānpuṃso'dhike śukre strī bhavatyadhike striyāḥ Ms. 3. 49; adhikaṃ menire viṣṇuṃ Rām.; adhikaṃ mitraṃ Pt. 2; yavīyānguṇato'dhikaḥ Ms. 11. 186, 9. 154. (b) Superior to, better than; higher (pb) than (with abl. or in comp.); pramāṇādadhikasyāpi mattadaṃtinaḥ Pt. 1. 327; senāśatebhyo'dhikā buddhiḥ Mu. 1. 25 surpassing, more than a match for &c.; vidheradhikasaṃbhāraḥ R. 15. 62 more than what was sanctioned by rules; tapasvibhyo'dhiko yogī Bg. 6. 46; brahma pradānebhyo'dhikaṃ Y. 1. 212; aśvādhiko rājā H. 3. 84 strong in cavalry; dhanadhānyādhiko vaiśyaḥ H. 4. 21 excels in, is superior by reason of; lokādhikaṃ tejaḥ Mu. 4. 10 superior to; sometimes with gen.; paṃcadaśānāṃ bhrātṝṇāmadhiko guṇaiḥ K. 136.

    4 Later, subsequent, further than (of time); rājanyabaṃdhordvāviṃśe (keśāṃto vidhīyate), vaiśyasya dvyadhike tataḥ Ms. 2. 65

    2 years later i. e. in the 24th year; sometimes with gen.; mamādhikā vā tulyā vā Rām.

    5 Eminent, uncommon, special, peculiar (asādhāraṇa); vidyā nāma narasya rūpamadhikaṃ Bh. 2. 20 superior or uncommon form or beauty; dharmo hi teṣāmadhiko viśeṣaḥ H. Pr. 25; ījyādhyayanadānāni vaiśyasya kṣatriyasya ca . pratigraho 'dhiko vipre yājanādhyāpane tathā .. Y. 1. 118; sometimes used in the comparative in the above senses; kleśodhikatarasteṣāṃ Bg. 12. 5; °taramidānīṃ rājate rājalakṣmīḥ V. 5. 22; svargādadhikataraṃ nirvṛtisthānaṃ Ś. 7.

    6 Redundant, superfluous; °aṃga having a redundant limb; nodvahetkāpilāṃ kanyāṃ nādhikāṃgīṃ na rogiṇīṃ Ms. 3. 8.

    7 Intercalated, intercalary (as a month &c.)

    8 Inferior, secondary.

    kaṃ

    1 Surplus, excess, more; lābho'dhikaṃ phalaṃ Ak.

    2 Abundance, redundancy, superfluity.

    3 A figure of speech equivalent to hyperbole; āśrayāśrayiṇorekasyādhikye' dhikamucyate . kimadhikamasya brūmo mahimānaṃ vāridherhariryatra . ajñāta eva śete kukṣau nikṣipya bhuvanāni .. atra āśrayasyādhikyaṃ . yugāṃtakālapratisaṃhṛtātmano jagaṃti yasyāṃ savikāśamāsata . tanau mamustatra na kaiṭabhadviṣastapodhanābhyāgamasaṃbhṛtā mudaḥ .. S. D; mahatoryanmahīyāṃsāvāśritāśrayayoḥ kramāt . āśrayāśrayiṇai syātāṃ tanutve'pyadhikaṃ tu tat .. K. P. 10.

    adv.

    1 More, in a greater degree; sa rājyaṃguruṇā dattaṃ pratipadyādhikaṃ babhau R. 4. 1 shone the more; 3. 18; yasminnevādhikaṃ cakṣurāropayati pārthivaḥ Pt. 1. 243; oft. in comp.; iyamadhikamanojñā Ś. 1. 20; °surabhi Me. 21.

    2 Exceedingly, too much.

    Comp.

    aṃga a. ( f.) having a redundant limb. (

    gaṃ) [ adhikoṃ'gāt] a sash, girdle or belt worn over the mail coat.

    adhika a. more and more, out-doing one another. (pb)

    artha a. exaggerated; °vacanaṃ exaggeration, an exaggerated statement or assertion (whether of praise or of censure); kṛtyairadhikārthavacane P. II. 1. 33; (°naṃ = stutiniṃdāphalakamarthavādavacanaṃ; e. g. vātacchedyaṃ tṛṇaṃ i. e. so light and weak; kākapeyā nadī so deep and full).

    ṛddhi a. abundant, prosperous. R. 19. 5.

    tithiḥ, f.

    dinaṃ, divasaḥ an intercalated day.

    daṃtaḥ = adhidaṃtaḥ.

    māṃsārman = adhimāṃsa q. v.

    vākyoktiḥ f. exaggeration, hyperbole.

    ṣāṣṭika, sāptatika a. containing or costing more than 60 or 70.

    Cappeller Sanskrit-English Dictionary

    p. 13.
    adhika a. exceeding, extraordinary; superior, more, better than (abl., instr., gen., or —°), by (instr. or —°). °— and n. adv.; abstr. = n., also °tā f. °tva n.

    Macdonell Sanskrit-English Dictionary

    p. 10, col. 1.
    adhika adhi-ka, a. excessive; superfluous;
    surpassing; chief, highest; having an excess,
    and mer; exceeded by, plus (-°); predominant;
    superior in (in, -°); stronger, greater;
    higher, more than (in., ab., g., -°): -° -m,
    ad. excessively, very much; more than (ab.);
    -krodha, a. excessively angry; -guṇa, a. of
    pre-eminent virtue; -tva, n. abst. N.; -tara,
    a. much greater; superior: -m, ad. more;
    -tā, f., -tva, n. superiority.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)

    p. 20, col. 2.
    adhika mfn. additional, subsequent, later
    p. 20, col. 2.
    surpassing (in number or quantity or quality), superior, more numerous
    p. 20, col. 2.
    abundant
    p. 20, col. 2.
    excellent
    p. 20, col. 2.
    supernumerary, redundant
    p. 20, col. 2.
    secondary, inferior
    p. 20, col. 2.
    intercalated
    p. 20, col. 2.
    adhika n. surplus, abundance, redundancy, hyperbole

    Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary

    p. 18, col. 2.
    adhika

    mfn. (-kaḥ-kā-kaṃ) Exceeding, more, over, more than, in addition
    to.

    n. (-kaṃ) A figure in rhetoric, (Hyperbole.)

    E. adhi and ka, from
    kai to sound.

    Apte Enlarged Practical Sanskrit-English Dictionary

    vol. 1, p. 61.
    adhika a. [abbreviation of adhyārūḍha; adhyārūḍhaśabdāt kan uttarapadalopaśca P.V.2.73]. 1 More, additional, greater (opp. ūna or sama); tadasminnadhikam P.V.2.45. (In comp. with numerals) plus, greater by; aṣṭādhikaṃ śatam 100 plus 8 = 108; catvāriṃśato'dhikāḥ = ˚catvāriṃśāḥ more than 40; navādhikāṃ navatim R.3.69; ekādhikaṃ harejjayeṣṭaḥ Ms.9.117. -2 (a) Surpassing in quantity, more numerous, copious, excessive, abundant; in comp. or with instr.; śvāsaḥ pramāṇādhikaḥ Ś.1.29. more than the usual measure. (b) Inordinate, grown, increased, become greater; abounding in, full of; strong in; ˚krodha R.12.90; vayo'dhikaḥ Ms.4.141 senior in years; śiśuradhikavayāḥ Ve.3.32. old, advanced in years; bhavaneṣu rasādhikeṣu v. l. (sudhāriteṣu) pūrvaṃ Ś.7.20; karoti rāgaṃ hṛdi kautukādhikaṃ K.2.; rasādhike manasi Śi.17.48 abounding in. -3 (a) More, greater, stronger, mightier, more violent or intense; adhikāṃ kuru devi gurubhaktim K.62; ūnaṃ na sattveṣvadhiko babādhe R.2.14 the stronger animal did not prey on the weaker; pumānpuṃso'dhike śukre strī bhavatyadhike striyāḥ Ms.3.49; adhikaṃ menire viṣṇum Rām.; adhikaṃ mitram Pt.2; yavīyānguṇato'dhikaḥ Ms.11.185;9.154. (b) Superior to, better than; higher than [with abl. or in comp.); pramāṇādadhikasyāpi mattadantinaḥ Pt.1.327; senāśate- bhyo'dhikā buddhiḥ Mu.1.27 surpassing, more than a match for &c.; vidheradhikasaṃbhāraḥ R.15.62 more than what was sanctioned by rules; tapasvibhyo'dhiko yogī Bg.6.46; brahma pradānebhyo'dhikam Y.1.212; aśvādhiko rājā H.3.77 strong in cavalry; dhanadhānyādhiko vaiśyaḥ H.4.21 excels in, is superior by reason of; lokādhikaṃ tejaḥ Mu.4.10 superior to; sometimes with gen.; pañcadaśānāṃ bhrātaṇāmadhiko guṇaiḥ K.136. -4 Later, subsequent, further than (of time); rājanyabandhordvāviṃśe (keśānto vidhīyate) vaiśyasya dvayadhike tataḥ Ms.2.65.2 years later i. e. in the 24th year; sometimes with gen.; mamādhikā vā tulyā vā Rām. -5 Eminent, uncommon, special, peculiar (asādhāraṇa); vidyā nāma narasya rūpamadhikam Bh.2.20 superior or uncommon form or beauty; dharmo hi teṣāmadhiko viśeṣaḥ H. Pr.25; ijyādhyayanadānāni vaiśyasya kṣatriyasya ca | pratigraho'dhiko vipre yājanādhyanāpane tathā || Y.1.118; sometimes used in the comparative in the above senses; kleśo'dhikatarasteṣām Bg.12.5; ˚taramidānīṃ rājate rājalakṣmīḥ V.5.22; svargādadhikataraṃ nirvṛttisthānam Ś.7. -6 Redundant, superfluous; ˚aṅga having a redundant limb; nodvahetkapilāṃ kanyāṃ nādhikāṅgīṃ na rogiṇīm Ms.3.8. -7 Intercalated, intercalary (as a month &c.) -8 Inferior, secondary. -kam 1 Surplus, excess, more; lābho'dhikaṃ phalam Ak. -2 Abundance, redundancy, superfluity. -3 A figure of speech equivalent to hyperbole; āśrayāśrayiṇorekasyādhikye'dhika- mucyate | kimadhikamasya brūmo mahimānaṃ vāridheīriryatra | ajñāta eva śete kukṣau nikṣipya bhuvanāni || atra āśrayasyādhikyam | yugāntakālapratisaṃhṛtā- tmano jaganti yasyāṃ savikāśamāsata | tanau mamustatra na kaiṭabhadvipastapo- dhanābhyāgamasaṃbhṛtā mudaḥ || S. D; mahatoryanmahīyāṃsāvāśritāśrayayoḥ kramāt | āśrayāśrayiṇau syātāṃ tanutve'yadhikaṃ tu tat || K. P.10. -adv. 1 More, in a greater degree; sa rājyaṃ guruṇā dattaṃ pratipadyādhikaṃ babhau R.4.1; shone the more; 3.18; yasminnaivā- dhikaṃ cakṣurāropayati pārthivaḥ Pt.1.243; oft. in comp.; iyama- dhikamanojñā Ś.1.20; ˚surabhi Me.21. -2 Exceedingly, too much. -Comp. -aṅga a. (-ṅgī f.) having a redundant limb. Ms.3.8. (see above -6) (-ṅgam) [adhiko'ṅgāt] a sash, girdle or belt worn over the mail coat. -adhika a. more and more, out-doing one another. -artha a. exaggerated; ˚vacanam exaggeration, an exaggerated statement or assertion (whether of praise or of censure); kṛtyairadhikārthavacane P.II,1.33; (˚nam = stuti- nindāphalakamarthavādavacanam; e. g. vātacchedyaṃ tṛṇam i. e. so light and weak; kākapeyā nadī so deep and full). -ṛddhi a. abundant, prosperous; ṛddhimantamadhikarddhiruttaraḥ pūrvamutsavamapohadutsavaḥ R.19.5. -tithiḥ, f. -dinaṃ, -divasaḥ an intercalated day. -dantaḥ = adhidantaḥ -māṃsārman = adhimāṃsa q. v. -vākyoktiḥ f. exaggeration, hyperbole. -ṣāṣṭika- sāptatika a. containing or costing more than 60 or 70.

    Burnouf Dictionnaire Sanscrit-Français

    p. 17, col. 1.
    adhika adhika a. (sfx. ka) supérieur; en exces;

    qui présente un exces: adhikaṃ śatam, cent et plus.

    Ac. adv. adhikam au-dessus; en plus; en outre.

    Stchoupak Dictionnaire Sanscrit-Français

    p. 22, col. 1.
    adhika- a. qui est en surplus, qui s'ajoute; qui dépasse l'ordinaire, qui va au delà, excessif ; éminent; ifc. qui comprend un excédent de; qui l'emporte sur, supérieur à (abl.; rar. gén. instr.) ou ifc.; -tara- compar. supérieur à; -am très, trop; plus; nt. hyperbole.

    °krodha- a. très irrité.

    °guṇatā- f. fait d'avoir des qualités éminentes .

    °vayas- a. d'âge avancé.

    adhikāṅga- -ī- a. qui a un membre en trop.

    adhikādhi- a. plein de soucis.

    adhikādhika- a. toujours en croissance.

    adhikokti- f. surabondance de paroles.

    Renou Terminologie grammaticale du Sanskrit

    vol. 1, p. 10. ☞ vol. 3, p. 363.

    Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch

    vol. 1, p. 143.
    ádhika (von 1. adhi) P. 5, 2, 73.

    1) adj.

    a) überschüssig, den Ueberschuss bildend, hinzukommend, mehr seiend: stutaśastre adhike ṣoḍaśī cet KĀTY. ŚR. 10, 7, 12. athākhyāḥ samāmnāyādhikāḥ VS. PRĀT. 1, 32. adasminnadhikam dies macht darin den Ueberschuss aus P. 5, 2, 45. ekādaśādhikā asmiñchate in diesem Hundert ist ein Ueberschuss von eilf Sch. adhikākṣara eine überschüssige Silbe habend NIR. 7, 13. adhikadanta SUŚR. 2, 127, 4. adhikāṅgī M. 3, 8. adhika = atirikta H. 1449. āhāranidrābhayamaithunaṃ ca sāmānyametatpaśubhirnarāṇām . dharmo hi teṣāmadhiko viśeṣaḥ HIT. Pr. 24. ijyādhyayanadānāni vaiśyasya kṣatriyasya ca . pratigraho 'dhiko vipre yājanādhyāpane tathā .. YĀJÑ. 1, 118.

    — b) das gewöhnliche Maass überschreitend, mit einem Ueberschuss versehen, überfliessend, mehr oder grösser als gewöhnlich, gesteigert, vorzüglich, ausserordentlich: adhikaṃ na doṣāya über das Maass gereicht nicht zum Schaden SĀY. zu AIT. BR. 2, 3. catūrātrādiṣvadhikam (adhikā dakṣiṇā deyā) KĀTY. ŚR. 23, 1, 7. antye 'hanyadhikāḥ (dakṣiṇā deyāḥ) 11. sarvamanyūnādhikam vollständig, nicht zu wenig und nicht zu viel R. 6, 16, 78. adhikaṃ māsam einen Monat und darüber 3, 15, 27. yo 'dhikādyojanātpaśyatīhāmiṣaṃ khagaḥ aus einer Entfernung von mehr als 100 Yojana's HIT. I, 44. varṣāṇāmadhikaṃ śatam BRAHMA-P. in LA. 55, 17. adhikacatvāriṃśāḥ P. 2, 2, 25, Sch. tasmātsnehadagdhe 'dhikā (gesteigerte, heftige) rujo bhavanti SUŚR. 1, 36, 20. suptaṃ tu sādhikā (nidrā) eine gesteigerte nidrā ist supta H. 313. adhikaguṇa adj. SUŚR. 1, 187, 17. adhikakrodha adj. RAGH. 12, 90. Das den Ueberschuss oder Ueberfluss bezeichnende Wort steht im instr.: śriyādhikaḥ PAÑCAT. I, 33. geht im comp. voran: tantuvāyo daśapalaṃ dadyādekapalādhikam M. 8, 397. ekādhikaṃ (d. i. 2 Theile) harejjyeṣṭhaḥ 9, 117. navatiṃ navādhikāṃ (90 und 9) mahākratūnām RAGH. 3, 69. dvyadhikaṃ śatam 102 Kār. 7. aus SIDDH. K. zu P. 7, 2, 10. dvyadhikā daśa 12 VOP. 6, 35; vgl. Z. f. d. K. d. M. IV, 161, N. 1. nuḍiḍadhikena durch nuṭ oder iṭ verstärkt P. 2, 1, 60, Vārtt. 3. Auffallend ist die Verbindung ekamadhikaṃ (= ekādhikaṃ) śatam 101 N. 20, 7. vayo'dhika vorgerückt in Jahren, bejahrt M. 4, 141. R. 2, 47, 10. javādhika in der Geschwindigkeit sich auszeichnend H. 1234. māyādhika in Zauberkünsten R. 6, 82, 174. bhavaneṣu rasādhikeṣu ŚĀK. 179. śvāsaḥ pramāṇādhikaḥ 29.

    — c) das höchste Maass erreichend, der vorzüglichste: vidyā nāma narasya rūpamadhikam v. l. zu HIT. Pr. 48.

    — d) überwiegend, überlegen, höher stehend, mehr, grösser, stärker, heftiger, vorzüglicher, mehr geltend: pumānpuṃso 'dhike (überwiegend, mehr) śukre strī bhavatyadhike striyāḥ M. 3, 49. yasya traivārṣikaṃ bhaktaṃ paryāptaṃ bhṛtyavṛttaye . adhikaṃ (mehr) vāpi 11, 7. samanyūnādhikabhāgāḥ gleiche, kleinere und grössere Theile BṚHASP. in DĀY. 90, 3. samanyūnādhikairdhanaiḥ NĀRADA ebend. 6. yojanaśatamadhikaṃ (mehr) SUŚR. 2, 79, 13. manyante kecidadhikaṃ (stärker) snehaṃ putre piturnarāḥ . kanyāyāṃ kecidapare mama tulyāvubhau smṛtau .. BRĀHMAṆ. 1, 30. 31. adhikaṃ (mächtiger) menire viṣṇuṃ devāḥ R. 1, 75, 19. nātra śakyaṃ balaṃ jñātuṃ tava vā tasya vādhikam 4, 9, 95. ūnaṃ na sattveṣvadhiko babādhe das stärkere Thier that dem schwächern keine Gewalt an RAGH. 2, 14. yo mitraṃ kurute - ātmano 'sadṛśam - hīnaṃ vāpyadhikaṃ vāpi PAÑCAT. II, 29. kasyādhikaṃ (grösser) pāpaṃ bhaviṣyati VET. 27, 19. eteṣāṃ madhye kaḥ sattvādhikaḥ (überlegen an Muth) 34, 13. yavīyānguṇato 'dhikaḥ der an Tugenden überlegene jüngere Bruder M. 11, 185. Häufig in Verbindung mit einem abl. wie ein compar.: yasmādadhikam P. 2, 3, 9. nādhikaṃ daśamāddadyācchūdrāputrāya mehr als den zehnten Theil M. 9, 154. kṛtānusārādadhikā (vṛddhiḥ Zinse) 8, 152. catvāriṃśato 'dhikāḥ mehr als 40 P. 2, 2, 25, Sch. parārdhādadhikā harerguṇāḥ 2, 3, 9, Sch. rūpaṃ pāñcālyāḥ - babhūvādhikamanyābhyaḥ MBH. 1, 7144. tapasvibhyo 'dhiko (höher stehend) yogī jñānibhyo 'pi mato 'dhikaḥ . karmibhyaścādhiko yogī BHAG. 6, 46. brahma pradānebhyo 'dhikaṃ yataḥ YĀJÑ. 1, 212. adhikaṃ puravāsāddhi manye tava ca darśanam R. 2, 95, 12. PAÑCAT. I, 442. arthepsutā paraṃ duḥkhamarthaprāptau tato 'dhikam BRĀHMAṆ. 1, 18. BHAG. 6, 22. M. 1, 95. darüber hinausliegend, entfernter (von der Zeit): ato 'dhike 'hni SUŚR. 2, 295, 5. keśāntaḥ ṣoḍaśe varṣe brāhmaṇasya vidhīyate . rājanyabandhordvāviṃśe vaiśyasya dvyadhike tataḥ (d. h. im 24sten Jahre) M. 2, 65. Man findet adhika auch mit dem gen. verbunden: iṣvastre 'pyadhiko rājñaḥ kārtavīryasya lakṣmaṇaḥ R. 6, 24, 28. na kulena na rūpeṇa na dākṣiṇyena maithilī . mamādhikā vā tulyā vā 6, 95, 17. tatrāsti me tavāpyadhikaḥ paramasuhṛd PAÑCAT. 114, 9. mit dem instr.: sutairhi tāsāmadhiko (lieber, theurer) 'pi so 'bhavat (GORR. 2, 45, 32: tāsāṃ sutebhyo 'pyadhiko hi rāghavaḥ) 2, 48, 28. adhikā khārī droṇena P. 5,2, 73, Sch. mit dem loc.: rudraikādaśake 'dhikaṃ mūrtyaṣṭakācchivaṃ dhyāyan VOP. 5, 34. Wird mit dem verglichenen Gegenstande bisweilen auch componirt: sarvadānādhikaṃ yasmātprajānāṃ paripālanam YĀJÑ. 1, 334. taddinaṃ varṣaśatādhikamiva (länger als ein Jahrhundert) jagāma VET. 10, 16. prāṇādhika AMAR. 69. ātmādhikā KATHĀS. 15, 23. Hierher gehört wohl auch R. 1, 23, 10 : eṣa vigrahavāndharma eṣa vīryavatāṃ varaḥ . eṣa buddhyadhiko loke tapasaśca parāyaṇam .. Zum Ueberfluss erhält adhika noch die Endung des compar.: kleśo 'dhikatarasteṣām BHAG. 12, 5. svargādadhikataraṃ nirvṛttisthānam ŚĀK. 100, 17.

    — e) dem Maasse nach niedriger stehend, kleiner u. s. w. adhiko droṇaḥ khāryāḥ (= adhikā khārī droṇena die Kh. ist grösser als der Dr.) P. 5, 2, 73, Sch.; vgl. 1. adhi 2, d, β am Ende.

    — Vgl. adhikam und abhyadhika .

    — 2) n.

    a) Ueberschuss: lābho 'dhikaṃ phalam AK. 2, 9, 80. H. 869. varṣaśate sādhike BRAHMA-P. in LA. 56, 5.

    — b) Hyperbel SĀH. D. 349, 14.

    vol. 5, p. 970.
    adhika

    1)

    d) aho viṣādapyadhikāḥ striyaḥ raktavimānitāḥ schlimmer als Gift KATHĀS. 49, 153. udāracaritāttyāgī yācitaḥ kṛpaṇo 'dhikaḥ ein Geizhals, der um eine Gabe angesprochen wird, ist freigebiger als ein edel handelnder Mann Spr. 3785.

    — 2)

    b) SĀH. D. 723 nach der neuen Ausg.; Beispiel Spr. 3933.

    — Vgl. abhyadhika, upādhika .

    vol. 7, p. 1691.
    adhika

    1)

    d) compar. mit gen. Spr. (II) 2316.

    Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung

    vol. 1, p. 33, col. 1.
    adhika

    — 1) Adj. (f. ā)

    — a) überschüssig , den Ueberschuss bildend , hinzukommen , mehr seiend.

    — b) das gewöhnliche Maass überschreitend , überfliessend , mit einem Ueberschuss versehen , mehr oder grösser als gewöhnlich , gesteigert , ausserordentlich 40,4. 303,14. 310,17. Spr. 7818. Das den Ueberschuss oder Ueberfluss ausdrückende Wort steht im Instr. (Spr. 6681 v.l.) oder geht im Comp. voran Chr. 99,31. 195,19. 233,23. 235,4. ekamadhikaṃ śatam = ekādhikaṃ śatam 101 MBH. 3,72,9.

    — c) der höchste , beste Spr. 6089.

    — d) überwiegend , überlegen , höher stehend , mehr , grösser , stärker , heftiger , vorzüglicher , mehr geltend 130,22. 250,7. guṇatas überlegen an , sattvādhika desgl. VET. in LA. 29,1. Das beim Vergleich Zurücktretende steht im Abl. (63,25. 168,23. 176,14. 182,22. 197,30. 228,7. Spr. 7687), Instr. oder Gen. oder geht im Comp. voran (51,27. 122,27. 171,30.) śatādhikā über das Hundert hinausgehend 75,2. Ind dieser Bed. auch adhikatara Spr. 2316.

    — e) darüber (Abl.) hinaus liegend , entfernter (von der Zeit) SUŚR. 2,295,5. dyadhike tataḥ zwei (Jahre) später M. 2,65.

    — f) *dem Maasse nach niedriger stehend , kleiner als (Abl.).

    — 2) adhikam und adhika° Adv.

    — a) mehr als gewöhnlich , in hohem Grade , sehr 165,6. 175,21. 319,3.

    — b) mehr , in höherem Grade , stärker 96,26. Das beim Vergleich Zurücktretende im Abl. oder im Comp. vorangehend 126,20. 113,26. adhikataram dass.

    — 3) n.

    — a) Ueberschuss.

    — b) in der Rhetorik das Uebermaass — , Grössersein u.s.w. des Enthaltenden (Beispiel Spr. 1764) oder des Enthaltenen VĀMANA 4,2,11. KĀVYAPR. 10,42. SĀH. D. 723.

    Cappeller Sanskrit Wörterbuch

    p. 9, col. 1.
    adhika überschüssig; größer, stärker, bessar, lieber, mehr als (Abl., Instr., Gen oder —°; so auch adhikatara); größer, mehr um, überlegen an (Instr. oder —°); außerordentlich. °— adhikam u. adhikataram dass adv. Abstr. °katā f., °katva

    Bopp Glossarium Sanscritum

    p. 7, col. 2.
    adhika (ab adhi s. ka) superior, major. BR. 1. 18. 30. N.

    11. 16., sehr grofs. N. 23. 10.

    Vācaspatyam

    p. 125, col. 1.
    adhika tri0 adhyārūḍha eva svārthe kan uttarapadalopaśca .
    pradhāne atirikte, ūnaṃ na satveṣvadhiko babādhe iti
    raghuḥ . ādhikyaṃ ca yogyaparimāṇātikramaḥ atiśayavṛddhiśca .
    tatrānurūpātikrame akālaprasavā nāryya ityupakramya hīnā-
    ṅgīmadhikāṅgīñca jāyante yadi vā traya ityariṣṭamuktamudā-
    hāryyam . hīnāṅgamadhikāṅgañca śrāddhabhojye vivarjjayediti
    smṛtiḥ . iyamadhikamanojñā valkalenāpi tanvīti
    śaku0 . adhikaṃ phalamaśnute iti purā0 . asā-
    dhāraṇe ca . brāhmaṇasyādhikaṃ labdhaṃ, kṣatriyasya vijitaṃ,
    nirviṣṭaṃ vaiśyaśūdrayoriti gautamaḥ brāhmaṇasyādhikaṃ
    labdhamiti brāhmaṇasya pratigrahādinā yallabdhaṃ tadadhika-
    masādhāraṇam . kṣattriyasya vijitamityatrādhikamityanuvarttate
    kṣattriyasya vijayadaṇḍādilabdhamasādhāraṇam . nirviṣṭaṃ
    vaiśyaśūdrayoriti . atrāpyadhikamityanuvarttate vaiśyasya kṛṣi-
    gorakṣādilabdhannirviṣṭantadasādhāraṇaṃ, śūdrasya dvijaśuśrūṣā-
    dinā bhṛtirūpeṇa yallabdhantadasādhāraṇam . evamanulomajānā-
    mpratilomajānāñca lokaprasiddheṣu svatvahetuṣu yadyadasādhāraṇa-
    muktaṃ sūtānāmaśvasārathyamityādi tattat sarvaṃ nirviṣṭaśabde-
    nocyate sarvasyāpi bhṛtirūpatvāt nirveśo bhṛtibhogayo-
    riti trikāṇḍīsmaraṇāt . tattadasādhāraṇaṃ veditavyam
    iti mitākṣarā . darpaṇokte arthālaṅkārabhede yathā darpaṇe
    āśrayāśrayiṇorekasyādhikye'dhikamucyate . kimadhikamasya
    brūmo mahimānaṃ vāridherhariryatra . ajñāta eva śete kukṣau
    nikṣipya bhuvanāni ityatrāśrayasya . yugāntakālapratisaṃ-
    hṛtātmano jaganti yasyāṃ savikāśamāsata . tanau mamustatra
    na kaiṭabhadviṣastapodhanābhyāgamasambhavā mudaḥ iti māghe tu
    āśritasyādhikyam . bhāvārthe ṣyañādhikyam . ucita
    pramāṇātireke na0 .

    Indian Epigraphical Glossary

    p. 6.
    adhika (EI 3), intercalary [month].