• Home
  • Sanskrit
  • About
  • adhara

    See also adharaḥ.


    Wilson Sanskrit-English Dictionary

    p. 21.
    adhara mfn. (-raḥ-rā-raṃ)

    1 Low, inferior, below.

    2 Low, vile.

    3 Silenced, refuted, overcome in abuse or controversy. f. (-rā) The lower region. m. (-raḥ) The lower lip. (dual. -rau) The lips. mn. (-raḥ or -raṃ) Pudendum muliebre.

    E. a neg. dhṛ to have or hold, and ac aff.

    Yates Sanskrit-English Dictionary

    p. 17, col. 2.
    adhara (ra-rā-raṃ) a. Low. m. The lower
    lip. f. The lower region.

    Goldstücker Sanskrit-English Dictionary

    p. 52, col. 1.
    adhara I. m. f. n. (-raḥ-rā-ram) 1 Lower, inferior, in place.

    (In this sense the word is declined like the sarvanāman yat

    &c. (q. v.), but in the abl. and loc. sing. of the masc. and

    neuter and in the nom. plur. of the masc. it forms optionally

    adharasmāt or adharāt, adharasmin or adhare, adhare or a-

    dharāḥ; it may form Tatpur. compositions with nouns having

    the sense of the singular and considered then as depending

    upon adhara, which is the former part of the compound, in

    the genitive; for instance adharakāyaḥ is explained, adharaṃ

    kāyasya.) Adverbially used are adharāt, adharasmāt, adhareṇa;

    qq. vv. 2 Low, vile. 3 Speechless, refuted, overcome in abuse

    or controversy. 4 Prior, preceding in time. See adharedyus.

    II. m. (-raḥ) The lower lip, the lip.

    III. f. (-rā) 1 The lower region. 2 The nadir (?).

    IV. m. n. (-raḥ-ram) Pudendum muliebre. E. Probably

    from adh (see E. of adhama), aff. ara; the derivation given

    by the native authorities, from a neg. and dhara is not correct.

    Benfey Sanskrit-English Dictionary

    p. 14, col. 1.
    adhara adhara (an old comparative,

    akin to adhas). I. adj., f. rā. Lower,

    inferior. II. m. 1. The lower lip

    Śāk. 102, 10. 2. The lip in general,

    Śiś. 9, 46. Comp. Khaṇḍtta-, adj., f.

    rā, with bitten lips, Pañc. 46, 1. —

    Cf. Lat. inferus; Goth. undar; A.S.

    under; probably

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1st ed.)

    p. 20, col. 1.
    adhara adhara, as, ā, am (said to come

    from adhas or from a base adh, whence adhas

    may be derived), lower, inferior; tending down-

    wards; low, vile; worsted, silenced; prior; (as),

    m. the lower lip, the lip; (ā), f. the lower re-

    gion, nadir; (am), n. the lower part; a reply;

    Pudendum Muliebre [Ossetic, dalag; Goth. dala-

    thrô; Lat. inferus]. —Adhara-tas or adhara-

    stāt or adharasmāt or adharāt or adhareṇa, ind.

    below, beneath; in the lower region. —Adhara-

    kaṇṭha, as, am, m. n. the lower neck. —Adhara-

    kāya, as, m. the lower part of the body. —Adhara-

    pāna, am, n. drinking the lower lip, kissing.

    —Adhara-madhu, u, n. the moisture of the lips.

    —Adhara-svastika, am, n. the nadir. —Adharā-

    mṛta (°ra-am°), am, n. the nectar of the lips.

    —Adharāraṇi (°ra-ar°), is, f., Ved. the lower of

    the two pieces of wood used in producing fire by

    friction. —Adharāvalopa (°ra-av°), as, m. biting

    the lip. —Adharottara (°ra-ut°), as, ā, am, lower

    and higher; worse and better; question and answer;

    nearer and further; sooner and later; upside down,

    topsy-turvy. —Adharoṣṭha or adharauṣṭha (°ra-

    oṣ°), as, m. the lower lip; (am), n. the lower and

    upper lip.

    Lanman’s Sanskrit Reader Vocabulary

    p. 114, col. 2.
    ádhara [525], a. lower. [cf. adhas and 474: cf. Lat. inferus, ‘lower’; Eng. under.]

    Apte Practical Sanskrit-English Dictionary

    p. 44, col. 1.
    adhara a. [na dhriyate; dhṛ-ac, na. ta.]

    1 Lower (opp. uttara), (lit. not held up); tending downwards; under, nether, downward; °vāsaḥ under garment Ki. 4. 38; cf. °aṃbara Śi. 1. 6; °oṣṭha lower or nether lip, see below. (In this sense adhara partakes of the character of a pronoun).

    2 Low, mean, vile; °uttaraṃ See below; lower in quality, inferior.

    3 Silenced, worsted, not able to speak; See hīna, hīnavādin.

    4 Previous, preceding; as in adharedyuḥ, q. v.

    raḥ The nether (or sometimes the upper) lip; a lip in general; °patraṃ Ku. 5. 27 leaf-like lower lip; (pb) biṃbādharālaktakaḥ M. 3. 5; pakvabiṃbādharoṣṭhī Me. 82; pibasi ratisarvasvamadharaṃ Ś. 1. 24; 1. 21, 3. 24; cf. adharaṃkhalu biṃbanāmakaṃ phalamābhyamiti bhavyamanvayam . labhate'dharabiṃbaityadaḥ padamasyā radanacchade vadat .. N. 2. 24.

    The nadir; (adhodiś) or the southern direction.

    raṃ

    1 The lower part (of the body); pṛṣṭhavaṃśādhare trikaṃ Ak.

    2 Pudendum Muliebre (also m.).

    3 Address, speech (opp. uttara); statement, sometimes used for reply also.

    Comp.

    uttara a.

    1 higher and lower, inferior and superior, worse and better; rājñaḥ samakṣamevāvayoḥ °vyaktirbhaviṣyati M. 1; vyatyaye karmaṇāṃ sāmyaṃ pūrvavaccādharottaraṃ Y. 1. 96.

    2 former; prior and later; sooner and later; yaścādharottarānarthān vigītānnāvabudhyate Ms. 8. 53.

    3 in a contrary way, topsy-turvy, upside down (the natural order of things being inverted); śrutaṃ bhavadbhiradharottaraṃ Ś. 5 you have (certainly) learnt in a contrary way, i. e. to consider good as bad and vice versa; it might perhaps also mean “have you, i. e. the members of the King's court, heard this mean or base reply (adharaṃ ca taduttaraṃ); (yadi na praṇayedrājā daṃḍaṃ) svāmyaṃ ca na syātkasmiṃścit pravartetādharottaraṃ Ms. 7. 21 (adharaṃ = śūdrādi, uttaraṃ = pradhānaṃ); adharmeṇa jito dharmaḥ pravṛttamadharottaraṃ Mb. 4. nearer and further.

    5 question and answer.

    oṣṭhaḥ the lower lip; aṃgulisaṃvṛta° Ś. 3. 25; Me. 82. (

    ṣṭhaṃ) the lower and upper lip.

    kaṃṭhaḥ the lower part of the neck.

    kāyaḥ [adharaṃ kāyasya] the lower part of the body.

    pānaṃ kissing, lit. drinking the lower lip.

    madhu, amṛtaṃ the nectar of the lips.

    svastikaṃ the nadir.

    Cappeller Sanskrit-English Dictionary

    p. 12.
    ádhara a. lower; adharaṃ kṛ subdue, adharaḥ pad be subdued. m. the lower lip, coll. the lips.

    Macdonell Sanskrit-English Dictionary

    p. 9, col. 3.
    adhara adha-ra, cpv. lower: -m kṛ, subject;
    m. under-lip, s. coll. lips; -dala, n. lip;
    -rucaka, n. lovely lips.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)

    p. 19, col. 3.
    ádhara mfn. (connected with adhás), lower, inferior, tending downwards
    p. 19, col. 3.
    low, vile
    p. 19, col. 3.
    worsted, silenced
    p. 19, col. 3.
    ádhara m. the lower lip, the lip
    p. 19, col. 3.
    ádhara n. the lower part; a reply; pudendum muliebre, L.
    p. 19, col. 3.
    adhara [Lat. inferus].

    Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary

    p. 18, col. 1.
    adhara

    mfn. (-raḥ-rā-raṃ)

    1. Low, inferior, below.

    2. Low, vile.

    3. Silenced,
    refuted, overcome in abuse or controversy.

    f. (-rā) The lower region.
    m. (-raḥ) The lower lip. (dual. rau) The lips.

    mn. (-raḥ or raṃ) Puden-
    dum muliebre.

    E. a neg. dhṛ to have or hold, and ac aff.

    Apte Enlarged Practical Sanskrit-English Dictionary

    vol. 1, p. 58.
    adhara a. [na dhriyate; dhṛ-ac, na. ta.] 1 Lower (opp. uttara), (lit. not held up); tending downwards; under, nether, downwards; ˚vāsaḥ under garment; asitamadharavāso vibhrataḥ Ki.4.38; cf. ambara; suvarṇasūtrākalitādharāmbarām Śi.1.6; ˚oṣṭha lower or nether lip, see below. (In this sense adhara partakes of the character of a pronoun). -2 Low, mean, vile; ˚uttaram See below; lower in quality, inferior. -3 Silenced, worsted, not able to speak; See hīna, hīnavādin. -4 Previous, preceding as in adharedyuḥ q. v. -raḥ The nether (or sometimes the upper) lip; in general ˚patram. pravepamānādharapatraśobhinā Ku.5.27 leaf-like lower lip; bimbādharālaktakaḥ M.3.5.; pakkabimbādharoṣṭhī Me.84; pibasi ratisarvasvamadharam Ś.1.21;1.23;3.23; cf. adharaṃ khalu bimbanāmakaṃ phalamābhyāmiti bhavyamanvayam | labhate'dharabimba ityadaḥ padamasyā radanacchade vadat || N.2.24. - The nadir; (adhodiś) or the southern direction. -ram The lower part (of the body); pṛṣṭhavaṃśādhare trikam Ak. -2 Pudendum Muliebre (also m.). -3 Address. speech (opp. uttara); statement, sometimes used for reply also. -Comp. -uttara a. 1 higher and lower, inferior and superior, worse and better; rājñaḥ samakṣamevākyoḥ ˚vyaktirbhaviṣyati M.1; vyatyaye karmaṇāṃ sāmyaṃ pūrvavaccā- dharottaram Y.1.96. -2 former; prior and later; sooner and later; yaścādharottarānarthān vigītānnāvabudhyate Ms.8.53. -3 in a contrary way, topsy-turvy, upside down (the natural order of things being inverted); śrutaṃ bhavadbhiradharottaram Ś.5. you have (certainly) learnt in a contrary way, i. e. to consider good as bad and vice versa; (it might perhaps also mean "have you, i. e. the members of the King's court", heard this mean or base reply adharaṃ ca taduttaram; (yadi na praṇayedrāja daṇḍa) svāmyaṃ ca na syātkasmiṃścit pravartetādharottaram Ms.7.21. (adharam = śūdrādi, uttaram = pradhānam); adharmeṇa jito dharmaḥ pravṛttamadharottaram Mb. -4 nearer and further. -5 question and answer; -oṣṭhaḥ, -auṣṭhaḥ P. vārttika otvoṣṭhadoḥsamāse vā. the lower lip; aṅgulisaṃvṛta˚ Ś.3. 24; Me.84 (-ṣṭham) the lower and upper lip. -kaṃṭakaḥ a prickly plant; Hedysarum Alhagi (dhamāsā Mar.). -kaṃṭikā a plant, Asparagus racemosus (Mar. laghuśatāvarī). -kaṇṭhaḥ the lower part of the neck. -kāyaḥ [adharaṃ kāyasya] the lower part of the body. -pānam kissing, lit. drinking the lower lip. -madhu, -amṛtam the nectar of the lips. -svastikam the nadir.

    Burnouf Dictionnaire Sanscrit-Français

    p. 17, col. 1.
    adhara adhara comp. de adhas. Inférieur.

    Au fig. vil, bas, abject.

    — Ce mot fait à l'ab. adharasmāt ou adharāt, 1. adharasmin ou adhare; nom. pl. adharās ou adhare. S. m. la lèvre inférieure; adharau les deux lèvres.

    adharamadhu n. la moiteur des lèvres.

    adharedyus adv. (dyu) le jour suivant, le surlendemain; [? avant-hier].

    Stchoupak Dictionnaire Sanscrit-Français

    p. 21, col. 2.
    adhara- a. situé au-dessous (en parlant de deux, en général), inférieur; -ī-kṛ- subjuguer ; -eṇa sous (abl.); m. lèvre inférieure; les lèvres — Flexion pronom. en partie.

    °rucaka- nt. charme des lèvres.

    adharāmbara- nt. sous-vêtement.

    adharottara- a. qui précède et suit; meilleur et pire; en ordre inverse, sens dessus dessous; qui perd et gagne (en procès); nt. haut et bas; question et réponse.

    adharoṣṭha- adharauṣṭha- nt. les lèvres.

    Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch

    vol. 1, p. 138.
    ádhara

    1) adj. f. ā

    a) der untere (Gegens. uttara) AK. 3, 4, 191. TRIK. 3, 3, 326. H. 828. an. 3, 517. MED. r. 106. Declination P. 1, 1, 34. 7, 1, 16. VOP. 3, 9. 12. 37. 7, 107. indrò yo dasyū̀ṃradhârām̐ àvātîrat ṚV. 1, 101, 5. adhâràṃ tamâḥ 10, 152, 4. 98, 5. u. s. w. adharayainaṃ vartanyā pṛthivyanvāyattā dyauruttamayā ŚAT. BR. 14, 5, 2, 3. (= BṚH. ĀR. UP. 2, 2, 2.) adharā hanuḥ TAITT. UP. 1, 3, 4. adharāraṇí das untere Reibholz ŚAT. BR. 3, 4, 1, 22. KĀTY. ŚR. 5, 1, 30. sphuramāṇādharānanā R. 3, 62, 32. am Anfange eines comp. P. 2, 2, 1. adharaṃ kar sich unterwerfen, überwältigen ṚV. 1, 33, 15. 2, 12, 4. AV. 3, 6, 6. 5, 8, 8; vgl. adharatas, adharāt, adharāttāt, adharasmāt, adharastāt .

    — b) nach unten gekehrt: ádharamūla adj. ŚAT. BR. 1, 3, 3, 10. KĀTY. ŚR. 2, 7, 25.

    — c) vorangehend, s. adharedyus und adharottara 1,b.

    — d) = hīna H. an. 3, 517. MED. r. 106.

    — e) der Rede nicht mächtig (hīnavādin) H. 347.

    — 2) m.

    a) Unterlippe AK. 2, 6, 2, 41. adharaṃ darśayati ŚĀK. 102, 10; vgl. oṣṭha, adharoṣṭha und adharauṣṭha .

    — b) Lippe TRIK. 3, 3, 326. H. 581. an. 3, 517. MED. r. 106. pibasi ratisarvasvamadharam ŚĀK. 22. bimbādharaṃ spṛśasi 147. adharaḥ kisalayarāgaḥ 20. adharasya rasaḥ 72. 133. MEGH. 88. adharapuṭe ŚṚṄGĀRAT. 7. Am Ende eines adj. comp. f. ā VIKR. 130; vgl. oṣṭha .

    — c) pudendum muliebre TRIK. 2, 6, 22. m. n. ŚABDAR. im ŚKDR.

    — 3) f. ā (mit Ergänzung von diś) Nadir (adhodiś) ŚKDR.

    — 4) n.

    a) der untere Theil: pṛṣṭhavaṃśādhare trikam AK. 2, 6, 2, 27.

    — b) pudendum muliebre; s. u. 2,c.

    — c) Anrede (Gegens. uttara Antwort); s. adharottara 2. — In etymologischem Zusammenhange mit adhama und adhas .

    vol. 5, p. 970.
    adhara

    1)

    d)

    e) zu vereinigen, die Bed. ist unterliegend im Process; vgl. noch HALĀY. 2, 209.

    — 2)

    b) nach VIKR. 130 füge hinzu KUMĀRAS. 3, 9.

    Grassmann Wörterbuch zum Rig Veda

    p. 44.
    ádhara, a., Comparativ zu adha (s. adhamá), der untere, mit dem Gegensatze úttara ({32,9}; {868,11}; {924,5}); daher 2) niedriger, tiefer stehend; 3) mit kar oder áva-tar ({101,5}), unterwerfen; 4) mit pad, tiefer heruntersinken, in dem Sinne unterworfen werden; 5) neutr. ádharam mit Abl. unter. unter der Abhängigkeit.

    -as 1) {32,9} putrás. — 4) {287,21}.

    -am [m.] 1) samudrám {924,5}. — 3) várṇam {203,4}.

    -am [n.] 1) támas {978,4}. — 5) mát {992,3}.

    -āt 1) oder 2) {868,11}.

    -ā [p. n.] 3) védanā {33,15}.

    -ān 3) dásyūn {101,5}.

    ā [f.] 2) sapátnī {971,3}.

    -ābhias 2) {971,3}.

    Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung

    vol. 1, p. 32, col. 1.
    ádhara

    — 1) Adj. (f. ā)

    — a) der untere. ádharaṃ kar sich unterwerfen , überwältigen 3,19. ádharaḥ pad unterworfen werden.

    — b) niedriger — , tiefer stehend. mád als ich.

    — c) *in einer Disputation (GAL.) oder in einem Process unterliegend.

    — 2) m.

    — a) Unterlippe ; Sg. collect. die Lippen 167,29. 219,17. 251,21. 23. Spr. 7627. fg. Am Ende eines adj. Comp. f. ā.

    — b) *eine Reisart GAL.

    — c) *auch n. pudendum muliebre.

    — 3) *f. ā Nadir.

    — 4) *n. der untere Theil.

    Cappeller Sanskrit Wörterbuch

    p. 9, col. 1.
    ádhara niedriger, geringer. adharaṃ kar unterwerfen. m. Unterlippe; coll. Lippen.

    Bopp Glossarium Sanscritum

    p. 7, col. 2.
    adhara (ex a s. dhara pro tara, v. adhama) inferior (cf. slav.

    dalje infra, dalû in profundum, abjecto a et r mutato

    in l, sic goth. dala-thrô ab imo, v. gr. comp. p. 398.; lat.

    infra, inferior, v. adhama). 2) labium inferius; adharau lat-

    bia. URV. 64. 9. 68. 2.

    Abhidhānaratnamālā of Halāyudha

    p. 43.
    adhara;
    adharo hīnavādī syātprasaktaḥ prasṛtaḥ smṛtaḥ .. 364 ..
    2.1.1.364
    p. 60.
    adhara;
    adharo dantacchada oṣṭha ucyate dantavāsaśca .. 524 ..
    2.1.1.524
    p. 100.
    adhara;
    adharastādadharataḥ syādadhastādadho'dhare .
    5.1.1.878

    Vācaspatyam

    p. 120, col. 1.
    adhara pu0 na dhriyate dhṛṅaac na0 ta0 . (ṭhoṭa) iti khyāte
    ūrddhve, nīce vā oṣṭhe . pibasi ratisarvasvamadharamiti
    śaku0 . nirmṛṣṭarāgo'dhara iti sā0 darpa0 . umā-
    mukhe bimbaphalādharoṣṭhe iti kumā0 . adharaṃ
    khalu bimbanāmakaṃ phalamābhyāmiti bhavyamanvayam . labha-
    te'dharabimba ityadaḥ padamasyā radanacchade vadaditi naiṣa0 .
    dharaṇaṃ dharaḥ ba0 . tatsambandharahite hīne, 5 ba0 . tale
    nīce ca smaramandire strīcihnabhede pu0 na0 . hīnavādini
    tri0 . aghaṃ sarvanāmakāryyabhāk . tatrāyaṃ viśeṣaḥ
    pūrvvaparāvaradakṣiṇottarāparāgharāṇi vyavasthāyāmasaṃjñāyā-
    miti (pā0 ga0) . ityukteḥ vyavasthāyāmevāsya sarvanāmatā-
    vyavasthā ca svābhidheyāpekṣo'vadhiniyamaḥ . avadhitvañca daiśikaṃ
    kālikañca tatra pūrvvāparādiśabdānāṃ keṣāñcit pravibhāgataḥ .
    sāmānyenābhidhāne'pi pravṛttirdeśakālayoritya bhiyuktokteḥ
    keṣāñcideva ubhayāvacitvaniyamaḥ na sarveṣām, tathāhi pūrvvā-
    parāvaraparottaraśabdā mukhyavṛttyā dikkālayorvarttante tadava-
    cchinnadeśagrāmādau ca . tatra pūrvvasyāṃ diśi vasati, pūrvva-
    syādiśa āgataḥ pūrvadiksambandhāt pūrvvā vāpī . evaṃ
    pūrvvasmin māse vasati pūrvvasmāt māsānnivṛttaḥ . tatkāla-
    sambandhāt pūrvvo guruḥ pūrvvasmin gurorāgataḥ pūrvvasmāt
    prāsādādāgata ityādi . evam aparāvaraparaśabdatrayasyāpi
    te ca vināpi dikkālasambandhaṃ deśavṛttimantaḥ iti bhedaḥ .
    aparadeśasambandhādaparo grāmaḥ avaro vā . aparasmin ava-
    rasmin vā parvvate vasati . sannikarṣe viprakarṣe ca sarvvāsu
    dikṣu tulyo'yaṃ vyapadeśaḥ . na tu te diggatasambandhena tattadartha
    bodhakāḥ ekasyāmeva diśi sthitayornikaṭānikaṭayoḥ
    parāvarādivyapadeśapravṛtteḥ . etacchabdāpekṣayā mukhyavṛttyā
    vakṣyamāṇakārikāyāṃ deśagrahaṇaṃ sārthakaṃ anyasya tu
    svato deśavṛttitvam . sannikarṣāsannikarṣayordeśavat kālo-
    'pyāśrayaḥ . tena paraḥ aparaḥ avaro vā kālaḥ .
    ataeva parakālasambandhāt paraḥpāṇiniḥ aparakāla-
    saṃbandhādaparaḥ kaiyaṭādiriti . dakṣiṇādharaśabdau tu diśi
    digavacchinne parvatādau ca varttete na tu kāle, nāpi
    kālāvacchinne iti bhedaḥ . dakṣiṇasyāṃ vasati, dakṣiṇe
    parvate vā vasati, adharasyāṃ diśi vasati adharadiksamba-
    ndhāt adharaprāsāde vā vasati iti . tena svasvajñātidhane-
    'nāmni kāladigdeśavṛttayaḥ . pūrvvāparāvaradharāparāśca
    dakṣiṇottarau iti gaṇaratne sarveṣāṃ kālādivṛttitvoktāvapi
    dakṣiṇādharayostu na kālavṛttitvamiti tenaiva svakṛtavyākhyāna-
    rūpe gaṇaratnamahodadhau sthirīkṛtam . dakṣiṇasyāṃ diśi
    strī0 dakṣiṇadiśaśca bhūgole yathādharatvaṃ tathā udakśabde
    vakṣyate . sarvanāmnāṃ vṛttau puṃvadbhāvāt adharasyāṃ bhavaḥ adhara-
    tana ityādi adharasyāṃ varttate adharavṛttiḥ adharā adharasyāḥ
    adharasyāmityarthe adharata ityādi .

    Index to the Names in the Mahābhārata

    p. 12, col. 2.
    Adhara = Śiva (1000 names1) (to read Dharaḥ?).