• Home
  • Sanskrit
  • About
  • adbhutaṃ


    Śabdakalpadruma

    vol. 1, p. 33.
    adbhutaṃ , klī, apūrvvaṃ . tatparyyāyaḥ . vismayaḥ 2
    āścaryyaṃ 3 citraṃ 4 . tadviśiṣṭe vācyaliṅgaṃ .
    ityamaraḥ ..
    vol. 1, p. 33.
    adbhutaṃ , tri, (atatīti at + kvip ākasmikārtha-
    mavyayaṃ tathā bhāti-bhā + ḍutac .) āścaryyaṃ .
    tatparyyāyaḥ . iṅgaṃ 2 . iti jaṭādharaḥ .. * .. athā-
    dbhutaṃ . adbhutasāgare ātharvvaṇādbhutavacanaṃ . prakṛti-
    viruddhamadbhutamāpadaḥ prāk prabodhāya devāḥ sṛja-
    ntīti . tena āpajjñānāya bhūmyādīnāṃ pūrvvaṃ
    svabhāvapracyavodevakartṛko'dbhuta iti .. evañca budho-
    dayaparbbagrahaṇādīnāṃ gaṇitāgatatvena prakṛtānāmapi
    yadutpātatvaṃ tadbhāktaṃ .
    tatkāraṇañca gargasaṃhitāvārhaspatyayoḥ ..
    atilobhādasatyādvā nāstikyādvāpyadharmmataḥ .
    narāpacārānniyatamupasargaḥ pravarttate ..
    tato'pacārānniyatamapavarjjanti devatāḥ .
    tāḥ sṛjantyadbhutāṃ stāṃstu divyanābhasabhūmijān ..
    ta eva trividhā loke utpātā devanirmmitāḥ .
    vicaranti vināśāya rūpaiḥ sambodhayanti ca ..
    tāṃśca paraṃ na darśayedityāha viṣṇuḥ .. notpātaṃ
    darśayediti .. * .. tatra velānakṣatramaṇḍalanirūpaṇaṃ .
    yathā dīpikāyāṃ ..
    prākdvitricaturbhāgeṣu dyuniśoradbhuteṣu sarvveṣu .
    anilāgniśakravaruṇā maṇḍalapatayaḥ śubhāśubhaiśca ..
    belāmaṇḍalaṃ .. * ..
    aryyamnādicatuṣkacandraturagādityeṣu vāyurbhavet .
    devejyājaviśākhayāmyayugale pitradvaye cānalaḥ ..
    viśvāditrayadhātṛmaitrayugaleṣvindro bhavenmaṇḍalaḥ .
    sarpopāntyamṛgāntyamūlayugaleśāneṣvapāmīśvaraḥ ..
    pavanadahanau neṣṭau yogastayoratiduṣkaraḥ .
    surapavaruṇau śastau yogastayoratiśobhanaḥ ..
    savaruṇamarunmiśraḥ śakrastathāgnisamāyutaḥ .
    phalavirahitaḥ sendro vāyustathāgniyuto'mbu paḥ ..
    yanmaṇḍale'dbhutaṃ jātaṃ śāntistaddevatāśrayā .
    tathā śāntidvayaṃ kāryyaṃ maṇḍaladvayajādbhute .. * ..
    viṣṇudharmmottare .
    graharkṣavaikṛtaṃ divyaṃ āntarīkṣaṃ nibodha me .
    ulkāpāto diśāṃ dāhaḥ pariveśastathaiva ca ..
    gandharvvanagarañcaiva vṛṣṭiśca vikṛtā tathā .
    evamādīni loke'smin nābhasāni vinirddiśet ..
    carasthirabhavaṃ bhaumaṃ bhūkampamapi bhūmijaṃ .
    jalāśayānāṃ vaikṛtyaṃ bhaumaṃ tadapi kīrttitaṃ ..
    bhaumañcālpaphalaṃ jñeyaṃ cireṇa paripacyate .
    nābhasaṃ madhyaphaladaṃ madhyakālaphalapradaṃ ..
    divyaṃ tīvraphalaṃ jñeyaṃ śīghrakāri tathaiva ca .. * ..
    śītoṣṇatā viparyyāsaṛtūnāṃ ripujaṃ bhayaṃ ..
    puṣpe phale ca vikṛte rājño mṛtyuṃ tathādiśet .
    akālaprabhavā nāryyaḥ kālātītāḥ prajāstathā ..
    vikṛtāḥ prasavāścaiva yugmaprasavanaṃ tathā .
    hīnāṅgā adhikāṅgāśca jāyante yadi vā trayaḥ ..
    paśavaḥ pakṣiṇaścaiva tathaiva ca sarīsṛpāḥ .
    vināśaṃ tasya dehasya kulasya ca vinirdiśet .. * ..
    pradoṣe kukkuṭārāvo hemante cāpi kokilāḥ .
    arkodaye'rkābhimukhaśvārāvo nṛbhayaṃ diśet ..
    ulūko vasate yatra nipatedvā tathā gṛhe .
    jñeyo gṛhapatermṛtyurdhananāśastathaiva ca ..
    gṛdhraḥ kaṅkaḥ kapotaśca ulūkaḥ śyena eba ca .
    cillaśca carmmacillaśca bhāsaḥ pāṇḍara eva ca ..
    gṛhe yasya patantyete gehaṃ tasya vipadyate .
    pakṣānmāsāttathā varṣānmṛtyuḥ syādgṛhamedhinaḥ ..
    patnyāḥ puttrasya vā mṛtyurdravyañcāpi vinaśyati .
    brāhmaṇāya gṛhaṃ dattvā dattvā tanmūlyameva vā ..
    gṛhṇīyādyadi roceta śāntiñcemāṃ prayojayet .
    māṃsāsthīni samādāya śmaśānādgṛdhravāyasāḥ ..
    śvā śṭagālo'tha vā madhye pu rasya praviśanti cet .
    vikiranti gṛhādau ca śmaśānaṃ sā mahī bhavet ..
    caureṇa hanyate lokaḥ paracakrasamāgamaḥ .
    saṃgrāmaśca mahāghoro durbhikṣaṃ marakaṃ tathā ..
    adbhutāni prasūyante tatra deśasya vidravaḥ .
    akāle phalapuṣpāṇi deśavidravakāraṇaṃ .. * ..
    matsyapurāṇe .
    ativṛṣṭiranāvṛṣṭirdurbhikṣādibhayaṃ mataṃ .
    anṛtau tu dinādūrddhvaṃ vṛṣṭirjñeyā bhayāya ca ..
    nirabhre vātha rātrau vā śvetaṃ yāmyottareṇa tu .
    indrāyudhaṃ tato dṛṣṭvā ulkāpātaṃ tathaiva ca ..
    digdāhapariveśau ca gandharvvanagaraṃ tathā ..
    paracakrabhayaṃ vidyāt deśopadravameva ca ..
    bhāso vanakukkuṭaḥ .. * .. kaṃsanidhanasūcaneharivaṃśaḥ,
    vakramaṅgārakaścakre citrāyāṃ ghoradarśanaḥ .
    calatyaparbbaṇi mahī girīṇāṃ śikharāṇica .. * ..
    bāṇotpāte sa eva .
    dakṣiṇāṃ diśamāsthāya dhūmaketuḥ sthito bhavet .
    vakramaṅgārakaścakre kṛttikāsu bhayaṅkaraḥ .. * ..
    kṛtyacintāmaṇau .
    tthaktāśaucavivekatattvavasudhā lokāḥ kṣudhāpīḍitāḥ .
    viprā vedahatāstathā pracalitā bahvāśinoduḥkhitāḥ .
    kṣauṇī mandaphalā nṛpāśca vikalāḥsaṃgrāmaghorā mahī
    pretāghātadurantapīḍitatarā devejyarāhvoryutau ..
    rakte śastrodyogo māṃsāsthivasādibhirmarakaḥ .
    dhānyahiraṇyatvakaphalakusumādye varṣite bhayaṃ vidyāt ..
    aṅgārapāṃśuvarṣe vināśamupayāti tannagaraṃ .
    upalaṃ vinā jaladharairvikṛtā vā yadā prāṇino vṛṣṭyā ..
    chidraṃ vāpyativṛṣṭiṃ śasyānāmītisaṃjananaṃ .. * ..
    budhakauśikasambāde .
    pallyāḥ prapāte ca phalaṃ śaraṭasya prarohaṇe .
    śīrṣe rājaśriyo'vyāptirbhāle caiśvaryyameva ca .
    karṇayorbhūṣaṇāvāptirnetrayorbandhudarśanaṃ ..
    nāsikāyāñca saugandhyaṃ vaktre miṣṭānnabhojanaṃ .
    kaṇṭhe caiva śriyo'vāptirbhujayorvibhavo bhavet ..
    dhanalābho bāhumūle karayordhanavṛddhayaḥ .
    stanamūle ca saubhāgyaṃ hṛdi saukhyavivarddhanaṃ ..
    pṛṣṭhe nityaṃ mahīlābhaḥ pārśvayorbandhudarśanaṃ .
    kaṭidvaye vastralābho guhye mṛtyusamāgamaḥ ..
    jaṅghe cārthakṣayo nityaṃ gude rogabhayaṃ bhavet .
    urvvostu vāhanāvāptirjānujaṅghe'rthasaṃkṣayaḥ ..
    vāmadakṣiṇayoḥ pādorbhramaṇaṃ niyataṃ bhavet .
    pallyāḥ prarohaṇe caiva patane śaraṭasya ca ..
    vyatyāsācca phalañcaiva tadvadevaṃ prajāyate .
    pallyāḥ prarohaṇaṃ rātrau śaraṭasya prapātanaṃ ..
    nidhanārthāya bhavati vyādhipoḍāviparyyaye .
    patanānantarañcaivārohaṇaṃ yadi jāyate ..
    patane phalamutkṛṣṭaṃ rohaṇe'nyat phalaṃ bhavet .
    ārohaṇañcorddhvaktre adhovaktre ca pātanaṃ ..
    bhavediṣṭaphalaṃ tasya tatphalaṃ jāyate dhruvaṃ .
    spṛṣṭamātreṇa yaḥ madyaḥ sacelaṃ jalamāviśet ..
    pañcagavyaprāśanañca kuryyādarkāvalokanaṃ .
    pallīrūpaṃ suvarṇasya raktavastreṇa veṣṭayet ..
    pūjayedgandhapuṣpādyaistadagre pūrṇakumbhake .
    pañcagavyaṃ pañcaratnaṃ pañcāmṛtaṃ sapallavaṃ ..
    pañcavṛkṣakaṣāyañca niḥkṣipyāvāhayet tataḥ .
    pūjayedgandhapuṣpādyairlokapālāṃstathā grahān ..
    mṛtyuñjayena mantreṇa samidbhiḥ khādiraiḥ śubhaiḥ .
    tilairvyāhṛtibhirhomamaṣṭottarasahasrakaṃ ..
    pallī gṛhagodhikā . mṛtyuñjayamantrastryambakamantraḥ .
    iti vidyākaraḥ .. * .. gargasaṃhitāvārhaspatyayoḥ .
    ye teṣu śāntiṃ kurvvanti na te yānti parābhavaṃ .
    ye tu na pratikurvvanti kriyayā śraddhayānvitāḥ ..
    dāmbhikyādvāvimohādvā vinaśyantyevate'cirāt .. * ..
    atra nimittaniścayavato'dhikāraḥ . anyathā
    doṣaḥ . ityāha matsyapurāṇaṃ,
    bhinnamaṇḍalavelāyāṃ ye bhavaṃntyadbhutāḥ kvacit .
    tatra śāntidvayaṃ kāryyaṃ nimitte sati nānyathā .
    nirnimittakṛtā śāntirnimittamupapādayet .
    etacca tattadviśeṣavihitaśāntiviṣayaṃ . anyathā
    velāmaṇḍalasandehe śāntirna syāt sādhāraṇa-
    śāntiśca nirviṣayā syāt . ataevoktaṃ yogi-
    yājñavalkyena,
    yatra yatra ca saṃkīrṇamātmānaṃ manyate dvijaḥ .
    tatra tatra tilairhomo gāyatryā samudāhṛtaḥ ..
    gāyatryā prayataḥ śuddhaḥ sarvvapāpaiḥ pramucyate .
    śāntikāmaśca juhuyāt gāyatrīmakṣataiḥ śuciḥ ..
    hantukāmaśca nṛpaterghṛtena juhuyāt śuciḥ .
    sāvitryāśāntihomāṃśca kuryyāt parbbasu nityaśaḥ ..
    praṇavabyāhṛtibhyāñca svāhāntā homakarmmaṇi .
    pratilomā prayoktabyā phaṭkārāntābhicārake .. * ..
    viśvāmitreṇāpi nimittasandehe kṛcchrādīnyuktāni .
    yathā,
    kṛcchracāndrāyaṇādīni śuddhyabhyudayakāraṇaṃ .
    prakāśe ca rahasye ca saṃśaye'nuktake'sphuṭe .. * ..
    mārkaṇḍeyapurāṇaṃ .
    digdeśajanasāmānyaṃ nṛpasāmānyamātmani .
    nakṣatragrahasāmānyaṃ naro bhuṅkte śubhāśubhaṃ ..
    parasparābhivādaśca grahadoṣeṣu jāyate ..
    tathā,
    tasmācchāntiparaḥ prājño lokavādaratastathā ..
    lokavādāṃśca śāntīśca grahapīḍāsu kārayet .
    bhūdohānupavāsāṃśca śastaṃ caityābhivandanaṃ ..
    kuryyāt homaṃ tathā dānaṃ śrāddhaṃ krodhavivarjanaṃ .
    adrohaṃ sarvvabhūteṣu maitrīṃ kuryyācca paṇḍitaḥ ..
    varjayeduṣatīṃ vācamativādāṃstathaiva ca .
    grahapūjāñca kurvvīta sarvvapīḍāsu mānavaḥ ..
    evaṃ śāmyantyaśeṣāṇi ghorāṇi dvijasattama .
    prayatānāṃ manuṣyāṇāṃ graharkṣotthānyanekaśaḥ .. * ..
    lokavādāśca tatraivoktāḥ . yathā,
    ākāśāddevatānāñca devyādīnāñca sauhṛdāt .
    pṛthivyāṃ pratiloke ca lokavādā iti smṛtāḥ ..
    te ca sarvvabhūtaḍākinyādyabhibhavaśāntyarthaṃ lauki-
    kauṣadhamantrādayaḥ viṣaharīmaṅgalacaṇḍikāgītādayaḥ
    caityavṛkṣādau kṣetrapāladevatāpūjā ca . tathā-
    cāpastambaḥ . strībhyo'varavarṇebhyo dharmmaśeṣān
    pratīyādityeka iti . dharmmaśeṣān śrutismṛti-
    sadācāreṣvaprasiddhāniti nārāyaṇopādhyāyāḥ .
    bhūdohaśca pātraṃ vinā bhūmau gostanaṃ niṣpoḍya
    dugdhotsargaḥ . caityaḥ pūjyatvena khyāto grāmasya
    vṛkṣaḥ . tathā ca bāṇotpāte harivaṃśaḥ,
    anekaśākhaścaityaśca nipapāta mahītale .
    arccitaḥ sarvvakanyābhirdānavānāṃ mahātmanāṃ ..
    uṣatīmakalyāṇīṃ . ativādaśca pūjyamatikramya
    bhāṣaṇaṃ .. * .. matsyapurāṇaṃ,
    kākasyaikaravaśrāvaḥ prabhāte duḥkhadāyakaḥ .
    kāko maithunakāsaktaḥ śveto vā yadi dṛśyate ..
    ulūko vasate yatra nipatedvā tathā gṛhe .
    jñeyo gṛhapatermṛtyurdhananāśastathaiva ca .. * ..
    varāhasaṃhitāyāṃ,
    krīḍānurakto ratimāṃsalubdho
    bhīto rujārttaḥ patito vihaṅgaḥ .
    nāsau gṛhasthasya vināśahetu-
    rdoṣaḥ samutpadyata āhurāryyāḥ .. * ..
    adbhutaśāntimāha mātsye,
    gṛhe pakṣivikāreṣu kuryyāccāmaratarpaṇaṃ .
    devāḥ kapotā iti vā japtavyaṃ saptatirdvijaiḥ ..
    gāvaśca deyā vividhā dvijānāṃ
    sakāñcanā vastrayugottarīyāḥ .
    evaṃ kṛte pāpamupaiti śāntiṃ
    mṛgairdvijairvvā viniveditaṃ yat ..
    dvijaiḥ pakṣibhiḥ . apivā anyairapi .. * .. bhuja-
    balabhīme .
    eko vṛṣastrayo gāvaḥ saptāśvā nava dantinaḥ .
    siṃhaprasūtikā gāvaḥ kathitāḥ svāmighātakāḥ .. * ..
    matsyapurāṇe .
    aṅge dakṣiṇabhāge tu śastaṃ viṣphuraṇaṃ bhavet .
    apraśastaṃ tathā vāme pṛṣṭhasya hṛdayasya ca ..
    lāñchanaṃ piṭakaṃ caiva jñeyaṃ viṣphūrjitaṃ tathā .
    viparyyayeṇa vihitaṃ sarvvaṃ strīṇāṃ phalaṃ tathā .. * ..
    aniṣṭacihnopagame dvijānāṃ kāyyaṃ suvarṇena ca
    tarpaṇaṃ syāt . śaṅkhaḥ . duḥsvapnāniṣṭadarśanādau ghṛtaṃ
    hiraṇyañca dadyāt iti . mātsye .
    namaste sarvvalokeśa namaste bhṛgunandana .
    kave sarvvārthasiddhyarthaṃ gṛhāṇārghyaṃ namo'stute ..
    evaṃ śukrodaye kurvvan yātrādiṣu ca bhārata .
    sarvvān kāmānavāpnoti viṣṇuloke mahīyate ..
    namaste'ṅgirasāṃ nātha vākpate'tha vṛhaspate .
    krūragrahaiḥ pīḍitānāmamṛtāya namo namaḥ ..
    saṃkrāntāvapi kaunteya yātrāsvabhyudayeṣu ca ..
    kurvvan vṛhaspateḥ pūjāṃ sarvvān kāmān samaśnute ..
    vaiṣṇavāmṛte vyāsaḥ .
    grahayajñaiḥ śāntikaiśca kiṃ kliśyanti narā dvija .
    mahāśāntikaraḥ śrīmāṃstulasyā pūjito hariḥ ..
    utpātān dāruṇān puṃsāṃ durnimittānanekaśaḥ .
    tulasyā pūjito bhaktyā mahāśāntikaro hariḥ ..
    atra brahmapurāṇīyo mantraḥ .
    namaste bahurūpāya viṣṇave paramātmane svāhā
    iti .. * .. chandogapariśiṣṭaṃ . athāto raja-
    svalābhigamane go'śvabhāryyāsu gamane yamajajanane
    vijātīyajanane vā kākakaṅkagṛdhravakaśyenabhāsa-
    cillakapotānāṃ gṛhapraveśe mānuṣasyopari viśrā-
    maṇe eṣāmeva kriyamāṇe gṛhadvārārohaṇe vādbhu-
    teṣu kalpadṛṣṭena vidhināgnimupasamādhāya prāya-
    ścittājyāhutīrjjuhoti adbhutāya agnaye svāhā
    somāya viṣṇave rudrāya vāyave sūryyāya mṛtyave
    viśvebhyo devebhyaḥ svāheti sthālīpākavṛtānya
    diti .. * .. kapotaṃ viśeṣayati śaunakaḥ .
    raktapādaḥ kapotākhyaḥ araṇyaukāḥ śukacchaviḥ .
    sa cecchālāṃ viśecchālāsamīpañca vrajedyadi ..
    anyeṣu gṛhamadhye vā valmīkasyodgamādiṣu .
    kalpadṛṣṭena vidhinā gṛhyoktena . prāyaścittāḥ
    jyāhutīḥ adbhutadoṣapraśamanārthā saptājyāhutīḥ .
    adbhutāya agnaye svāhā ityādimantraiḥ . tatra
    sthālīpāketikarttavyatāyāṃ pāyasacarubhiretebhyo
    devebhyo juhuyāt . chandogapariśiṣṭaṃ . paścāt
    ghṛtapāyasena brāhmaṇān bhojayitvā govaraṃ dattvā
    śāntirbhavatīti . govaraṃ gośreṣṭhaṃ dakṣiṇāṃ tāṃ gāṃ
    kṛtvā doṣaśāntirbhavatīti . tathācoktaṃ,
    gaurviśiṣṭatamā līke vedeṣvapi nigadyate .
    na tato'nyadvayaṃ yasmāt tasmādgaurvaramucyate .. * ..
    chandogapariśiṣṭaṃ . yastveṣāmanyatamamāpannaḥ prāya-
    ścittaṃ na kuryyāt tasya gṛhapatermmaraṇaṃ sarvvasvanāśo
    vā bhavati tasmāt prāyaścittaṃ karttavyaṃ karmmāpavarge
    vāmadevyagānaṃ śāntiḥ śāntiriti . apavarge
    samāptau . vāmadevyagānaṃ śāntiḥ karttavyā āvṛtti-
    prakaraṇasamāptyarthā . vārhaspatye . śamayantyāsaptā-
    hāt kampādikṛtaṃ nibhittamāśveva . ativarṣaṇoḥ
    pavāsavratadīkṣājapyahavanāni .. * .. varāhaḥ .
    ye ca na doṣaṃ janayantyutpātāṃstānṛtusvabhāvakṛtān .
    ṛṣiputtrakṛtaiḥ ślokairvidyādebhiḥ samāsoktaiḥ ..
    tathā ca matsyapurāṇaṃ .
    vajrāśanimahīkampasandhyānirghātanisvanāḥ .
    pariveśarajodhūmaraktārkāstamayodayāḥ ..
    drumebhyo'tha rasasnehamadhupuṣpaphalodgamāḥ .
    gopakṣimadavṛddhiśca śivāya madhumādhave .. * ..
    tārolkāpātakaluṣaṃ kapilārkendumaṇḍalaṃ .
    anagnijvalanaṃ sphoṭaṃ dhūmareṇunirākulaṃ ..
    raktapadmāruṇā sandhyā nabhaḥ kṣubdhārṇavopamaṃ .
    saritāñcāmbusaṃśoṣaṃ dṛṣṭvā grīṣme śubhaṃ vadet .. * ..
    śakrāyudhaparīveśau vidyucchuṣkavirohaṇaṃ .
    kampodvarttanavaikṛtyaṃ rasanaṃ daraṇaṃ kṣiteḥ ..
    nadyudapānasarasāṃ vṛṣṭyarddhyā bhavanaplavāḥ .
    patanañcādrigehānāṃ varṣāsu na bhayāvahaṃ ..
    harivaṃśe varṣāvarṇanāyāṃ,
    kvacit kandarahāsāḍhyaṃ śilīndhrābharaṇaṃ kvacit .
    iti darśanāt varṣāsu śilīndhrodgamo na bhayā-
    vahaḥ .. * ..
    divyastrībhūtagandharvvavimānādbhutadarśanaṃ .
    grahanakṣatratārāṇāṃ darśanañca divāmbare ..
    gītavāditranirghoṣo vanaparbbatasānuṣu .
    śasyavṛddhirasotpattirapāpāḥ śaradi smṛtāḥ .. * ..
    śītānīlatuṣāratvaṃ narddanaṃ mṛgapakṣiṇāṃ .
    rakṣoyakṣādisattvānāṃ darśanaṃ vāgamānuṣī ..-
    diśo dhūmāndhakārāśca śalabhā vanaparbbatāḥ .
    uccaiḥ sūryyodayāstatvaṃ hemante śobhanā matāḥ .. * ..
    himapātānilotpātavirūpādbhutadarśanaṃ .
    dṛṣṭvāñjanābhamākāśaṃ tārolkāpātapiñjaraṃ ..
    citrā garbhodbhavāḥ strīṣu go'jāśvamṛgapakṣiṇāṃ .
    patrāṅkuralatānāñca vikārāḥ śiśire śubhāḥ ..
    ṛtusvabhāvajā hyete dṛṣṭāḥ svarttau śubhāvahāḥ .
    ṛtāvanyatra cotpātā dṛṣṭāste bhṛśadāruṇāḥ .. * ..
    unmattānāñca yā gāthāḥ śiśūnāñceṣṭitañca yat .
    striyo yacca prabhāṣante tatra nāsti vyatikramaḥ ..
    pūrvvaṃ carati deveṣu paścādgacchati nuiṣān .
    nādeśitā vāgvadati satyā hyeṣā sarasvatī .. * ..
    vṛhaspatiḥ,
    jyotirjñānaṃ tathotpātamaviditvā tuye nṛṇāṃ .
    śrāvayantyarthalobhena vineyāste'pi yatnataḥ ..
    vineyā daṇḍanīyāḥ . iti jyotistattvaṃ ..