• Home
  • Sanskrit
  • About
  • adattaṃ


    Śabdakalpadruma

    vol. 1, p. 32.
    adattaṃ , tri, (na dattam utsṛṣṭaṃ nañsamāsaḥ nañatra
    aprāśastye yathā kārikāyāṃ .
    tat sādṛśyamabhāvaśca tadanyatvaṃ tadalpatā .
    aprāśastyaṃ virodhaśca nañrthāḥ ṣaṭ prakīrtritāḥ ..
    iti .) anyāyena dattaṃ . yathā . yat punaranyā-
    yena dattaṃ tadadattaṃ . ṣoḍaśaprakāramapi pratyāhartta-
    vyameva ityarthāduktaṃ bhavati . nāradena ca . dattaṃ
    saptavidhaṃ proktamadattaṃ ṣoḍaśātmakamiti pratipādya
    dattādattayoḥ svarūpaṃ vivṛtaṃ .
    adattantu bhayakrodhaśokavegarūjānvitaiḥ .
    tathotkocaparīhāsavyatyāsacchalayogataḥ ..
    bālamūḍhāsvatantrārttamattonmattāpavarjitaṃ .
    karttā mamedaṃ karmmeti pratilābhecchayā ca yat ..
    apātre pātramityukte kāryya vā dharmmasaṃhite .
    yaddattaṃ syādavijñānādadattamiti tat smṛtamiti ..
    ayamarthaḥ . bhayena vandigrāhādibhyo dattaṃ . krodhena
    puttrādivairaniryātanāyānyasmai dattaṃ . puttraviyogā-
    dinimittaśokāviṣṭena dattaṃ . utkocena kāryya-
    pratibandhanirāsārthamadhikṛtebhyo dattaṃ . parihāse-
    nopahāsena dattaṃ . ekaḥ svadravyamanyasbhai dadātyanyo-
    'pi tasmai dadātīti dānavyatyāsaḥ . chalayogataḥ
    śatadānamabhisandhāya sahasramiti paribhāṣya
    dadāti . bālenāprāptaṣoḍaśavarṣeṇa . mūḍhena loka-
    vedānabhijñena . asvatantreṇa puttradāsādinā .
    ārttena rogābhibhūtena mattena madanīyapramattena .
    unmattena vātikādyunmādagrastena . apavarjitaṃ dattaṃ .
    tathāyaṃ madīyamidaṃ karmma kariṣyatīti pratilābhe-
    cchayā dattaṃ . acaturvedāya caturvedo'hamityuktavate
    dattaṃ . yajñaṃ kariṣyāmīti dhanaṃ labadhvā dyūtādau
    viniyuñjānāya dattamityevaṃ ṣoḍaśaprakāramapi datta-
    madattamityucyate . pratyāharaṇīyatvāt . ārtta-
    dattasyādattatvaṃ dharmmakāryya vyatiriktaviṣayaṃ .
    susthenārttena bā dattaṃ śrāvitaṃ dharmmakāraṇāt .
    adattvā tu mṛte dāpyastatsuto nātra saṃśayaḥ ..
    iti kātyāyanasmaraṇāt . yaḥ punaḥ ṣoḍaśa-
    prakāramapyadattaṃ gṛhṇāti yaścādeyaṃ prayacchati .
    tayordaṇḍo nāradenoktaḥ .
    gṛhṇātyadattaṃ yo lobhāt yaścādeyaṃ prayacchati .
    adeyadāyako daṇḍyastathā dattapratīcchakaḥ ..
    iti mitākṣarā .. kanyakānāṃ tvadattānāṃ . iti
    kātyāyanaḥ ..
    nahyadattāṃ mahīṃ pitrā bharataḥ śāstu micchati
    iti rāmāyaṇaṃ .)