• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • adattā


    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)

    ☞ p. 18, col. 1.
    á-dattā f. an unmarried girl

    Vācaspatyam

    ☞ p. 113, col. 1.
    adattā strī dā—kta na0 ta0 . pariṇayārthamadattāyāṃ striyām .
    “adattāyāṃ mṛtāyāntu tryahācchudhyanti bāndhavā” iti
    smṛtiḥ adattamātre tri0 . aprāśastye na0 ta0 . adattantu
    bhayakrodhetyādyabhihitalakṣaṇe dānābhāsenārpite dattvāpi
    pratyāharttuṃ yogye tri0 . taccoktaṃ nāradena yathā
    “adattantu bhayakrodhaśokavegarujānvitaiḥ . tathotkoca
    parīhāsavyatyāsacchalayogataḥ .. bālamūḍhāsvatantrārtamatto-
    nmattāpavarjitam . karttā mamedaṅkarmeti pratilābhecchayā ca
    yat . apātre pātramityukte kārye vā dharmmasaṃhite .
    yaddattaṃ syādavijñānādattamiti tat smṛtamiti” . asyārthaḥ
    bhayena vandigrāhādibhyo dattam . krodhena śatrvādivaira-
    niryyātanāyānyasmai dattam . puttravihīnatādinimitta-
    śokāviṣṭena dattam . utkocena kāryyapratibandhanirā-
    sārthamadhikṛtebhyo dattam . parihāsenopahāsena dattam .
    ekaḥ svadravyamanyasmai dadātyanyo'pi tasmai dadā-
    tīti dānavyātyāsaḥ . chalayogataḥ śatadānamabhisandhāya
    sahasramiti paribhāṣya dadāti . bālenāprāptaṣoḍaśavayaskena
    mūḍhena, lokavedānabhijñena asvatantreṇa puttradāsādinā,
    ārttena rogābhibhūtena, mattena madanīyapramattena, unma-
    ttena, vātikādyunmādagrastena vā apavarjitaṃ dattam . tathā-
    'yaṃ madīyamidaṃ karmma kariṣyatīti pratilābhecchayā dattam .
    acaturvedāya caturvedo'hamityuktavate dattam . yajñaṃ kari-
    ṣyāmīti dhanaṃ labdhvā dyūtādau viniyuñjānāya dattamityevaṃ
    ṣoḍaśaprakāramapi dattamadattamityucyate pratyāharaṇīyatvāt .
    ārttadattasyādattatvaṃ dharmmakāryyavyatiriktaviṣayam . “svasthe-
    nārttena vā dattaṃ śrāvitaṃ dharmmakāraṇāt . adattvā tu mṛte
    dāpyastatsuto nātra saṃśaya” iti kātyāyanasmaraṇāt .
    tathedamaparaṃ saṃkṣiptārthavacanaṃ sarvavivādasādhāraṇam . “yogā-
    dhamanavikrītaṃ yogadānapratigraham . yasya vāpyupadhiṃ paśyet
    tat sarvaṃ vinivarttayet” iti . yoga upādhiḥ . yogeno-
    pādhiviśeṣeṇādhivikrayadānapratigrahāḥ kṛtāstadupādhivigame
    tān vikrayādīn vinivarttayediti . yaḥ punaḥ ṣoḍaśa-
    prakāramapyadattaṃ gṛhṇāti, yaścādeyaṃ prayacchati, tayo-
    rdaṇḍo nāradenoktaḥ . “gṛhṇātyadattaṃ yo lobhāt yaścā-
    deyaṃ prayacchati . adeyadāyako daṇḍyastathā'dattapratīccha
    ka” iti . mitākṣarā0 .

    Śabdakalpadruma

    ☞ vol. 1, p. 33.
    adattā , strī, (na dattā notsṛṣṭā nañsamāsaḥ, nañatra
    niṣedhārthaḥ .) avivāhitā . iti smṛtiḥ .