adattā
Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)
☞
p. 18, col. 1.
á-dattā f. an unmarried girl
Vācaspatyam
☞
p. 113, col. 1.
adattā strī dā—kta na0 ta0 . pariṇayārthamadattāyāṃ striyām .
“adattāyāṃ mṛtāyāntu tryahācchudhyanti bāndhavā” iti
smṛtiḥ adattamātre tri0 . aprāśastye na0 ta0 . adattantu
bhayakrodhetyādyabhihitalakṣaṇe dānābhāsenārpite dattvāpi
pratyāharttuṃ yogye tri0 . taccoktaṃ nāradena yathā
“adattantu bhayakrodhaśokavegarujānvitaiḥ . tathotkoca
parīhāsavyatyāsacchalayogataḥ .. bālamūḍhāsvatantrārtamatto-
nmattāpavarjitam . karttā mamedaṅkarmeti pratilābhecchayā ca
yat . apātre pātramityukte kārye vā dharmmasaṃhite .
yaddattaṃ syādavijñānādattamiti tat smṛtamiti” . asyārthaḥ
bhayena vandigrāhādibhyo dattam . krodhena śatrvādivaira-
niryyātanāyānyasmai dattam . puttravihīnatādinimitta-
śokāviṣṭena dattam . utkocena kāryyapratibandhanirā-
sārthamadhikṛtebhyo dattam . parihāsenopahāsena dattam .
ekaḥ svadravyamanyasmai dadātyanyo'pi tasmai dadā-
tīti dānavyātyāsaḥ . chalayogataḥ śatadānamabhisandhāya
sahasramiti paribhāṣya dadāti . bālenāprāptaṣoḍaśavayaskena
mūḍhena, lokavedānabhijñena asvatantreṇa puttradāsādinā,
ārttena rogābhibhūtena, mattena madanīyapramattena, unma-
ttena, vātikādyunmādagrastena vā apavarjitaṃ dattam . tathā-
'yaṃ madīyamidaṃ karmma kariṣyatīti pratilābhecchayā dattam .
acaturvedāya caturvedo'hamityuktavate dattam . yajñaṃ kari-
ṣyāmīti dhanaṃ labdhvā dyūtādau viniyuñjānāya dattamityevaṃ
ṣoḍaśaprakāramapi dattamadattamityucyate pratyāharaṇīyatvāt .
ārttadattasyādattatvaṃ dharmmakāryyavyatiriktaviṣayam . “svasthe-
nārttena vā dattaṃ śrāvitaṃ dharmmakāraṇāt . adattvā tu mṛte
dāpyastatsuto nātra saṃśaya” iti kātyāyanasmaraṇāt .
tathedamaparaṃ saṃkṣiptārthavacanaṃ sarvavivādasādhāraṇam . “yogā-
dhamanavikrītaṃ yogadānapratigraham . yasya vāpyupadhiṃ paśyet
tat sarvaṃ vinivarttayet” iti . yoga upādhiḥ . yogeno-
pādhiviśeṣeṇādhivikrayadānapratigrahāḥ kṛtāstadupādhivigame
tān vikrayādīn vinivarttayediti . yaḥ punaḥ ṣoḍaśa-
prakāramapyadattaṃ gṛhṇāti, yaścādeyaṃ prayacchati, tayo-
rdaṇḍo nāradenoktaḥ . “gṛhṇātyadattaṃ yo lobhāt yaścā-
deyaṃ prayacchati . adeyadāyako daṇḍyastathā'dattapratīccha
ka” iti . mitākṣarā0 .
Śabdakalpadruma
☞
vol. 1,
p. 33.
adattā , strī, (na dattā notsṛṣṭā nañsamāsaḥ, nañatra
niṣedhārthaḥ .) avivāhitā . iti smṛtiḥ .