acita- in the meaning of ‘to go’ and acate-ācanta- in
the meaning of ‘to bend’ belong only to the Vedas.)
II. As latter part of a compound, see añc II.
— apa push off, remove.
ā bend, curve.
ud lift up, raise.
ni bend down; drop, sink.
pari turn.
vi bend asunder, spread, extend.
sam bend or press together.
1) gehen, DHĀTUP. 7, 6. 21, 2. VOP. 8, 58. svatantrā kathamañcasi BHAṬṬ. 4, 22. vāmamānañcuryajñiyā mṛgāḥ 14, 99. devānañcati, viṣvagañcati, sahāñcati, tiro 'ñcati AK. 3, 1, 34. H. 444. ácati = gatikarman NAIGH. 2, 14. avyāt VOP. 8, 58. akta 26, 102. aṅgeti kṣipranāmāñcitamevāṅkitaṃ bhavati NIR. 5, 17. acita (DURGA: gata) 11, 25.
— 2) ehren DHĀTUP. 7, 6. añcita und añcitvā P. 6, 4, 30. 7, 2, 53. VOP. 26, 102. añcyāt 8, 41. 58. añcita geehrt AK. 3, 2, 47. H. 447. ausgezeichnet, ausserordentlich: añcitābhyāṃ gatābhyām (Gang) RAGH. 2, 18. añcitavikrama 9, 24. geziert (?): vaktraṃ svedakaṇāñcitam (Schol. = vyāptam) AMAR. 78.
— 3) biegen, krümmen: aṅgulīḥ - acate - āñcanta ŚAT. BR. 3, 4, 3, 2-5. KĀTY. ŚR. 7, 3, 7. NIR. 5, 28. śiro 'ñcitvā BHAṬṬ. 9, 40. añcita gebogen NIR. 5, 25. sudīrghāñcitalāṅgūlāḥ (plavaṃgamāḥ) R. 6, 3, 43. 5, 65, 14. BHAṬṬ. 9, 40. mattasiṃhāñcitaskandha R. 6, 29, 12. dṛptasiṃharṣabhāñcitaṃ vīkṣya rāmam 4, 13, 29. pīnāñcitaguruśroṇī 5, 18, 25. añcitasavyajānu RAGH. 18, 50. añcitadakṣiṇoru BHAṬṬ. 2, 31. netrayugalaṃ līlāñcitabhrūlatam ŚĀK. CH. 128, 15. añcitapadmākṣaṃ mukham MBH. 1, 7703 (SUND. 3, 25: añcitapatrākṣaṃ). pṛthucārvañcitekṣaṇa N. 12, 32. añcitākṣipakṣman RAGH. 5, 76. (Sch. añcita = sundara). śītkārāñcitalocanā AMAR. 32.
— 4) verlangen, fordern DHĀTUP. 21, 2.
— 5) murmeln, undeutlich sprechen ebend. v.l.
— Vgl. añcay .
— apa wegdrücken, wegtreiben: apā̀mitrā̀m̐ apā̀citô acètaḥ ṚV. 9, 97, 54.
— ā biegen, krümmen: ācyā̀ jānû ṚV. 9, 15, 16. dakṣiṇaṃ jānvācya ŚAT. BR. 2, 4, 2, 1. ĀŚV. GṚHY. 1, 21. ìṣvàgrāṇyāñcátu AV. 11, 12, 16. jānvākná mit gebogenem Knie ŚAT. BR. 3, 2, 1, 5. (u. akna ist dieses Beispiel zu streichen).
— ud aufheben, in die Höhe ziehen: màhāntàṃ kośàmudâcā̀ ni ṣîñca ṚV. 5, 83, 8. VS. 10, 19. ekaikameva pādamudacya tiṣṭhati (aśvaḥ) ŚAT. BR. 5, 1. 4, 5. pūrṇātpūrṇamudacyate (ŚAṂK.: udricyate, udgacchati) BṚH. AR. UP. 5, 1. udaktamudakaṃ kūpāt P. 7, 2, 53, Sch. 8, 2, 48, Sch. VOP. 26, 91. udañcitākṣaḥ BHAṬṬ. 2, 31.
— 2) ausstossen, ertönen lassen: harim - anugāyati kācidudañcitapañcamarāgam GĪT. 1, 39.
— Vgl. udāca .
— upa schöpfen (Wasser): añjalināpa upācati ŚAT. BR. 13, 8, 4, 5.
— ni niederbiegen: aṅgulīḥ - nyacati ŚAT. BR. 3, 1, 3, 25. 2, 1, 36. nyâknāṅguli 3, 2, 1, 6. auch nyâkta 1, 6, 3, 17. 7, 1, 1. 3, 3, 4, 10. 5, 2, 18.
— Vgl. nyāca .
— pari umwenden, drehen: àhaṃ taṣṭêva vàndhuràṃ paryâcāmi hṛ̀dā màtim cogitationes volvo ṚV. 10, 119, 5.
— vi
1) auseinander drängen, - biegen: mā̀yābhîraśvinā yùvaṃ vṛ̀kṣaṃ saṃ cà vi cā̂cathaḥ ṚV. 5, 78, 6. saṃ cà vi cā̂cyase AV. 4, 49, 2.
— 2) ausweiten, ausbreiten: agnè vyâcasvà rodâsī urū̀cī AV. 3, 3, 1. utsàmakṣîtaṃ vyàcyamā̂naṃ salìlasyâ pṛ̀ṣṭhe 18, 4, 36.
— sam
1) zusammendrängen: samâcyanta vṛ̀janā̂ ṚV. 5, 54, 12; vgl. auch unter vi .
— 2) zusammenbiegen: aṅgulīḥ samacya Sch. zu ŚAT. BR. 3, 3, 2, 14. samakna gebogen: samaknau śakuneḥ pādau P. 8, 2, 48, Sch. VOP. 26, 90.
2) gateṣu līlāñcitavibhrameṣu ornatus (ST.) KUMĀRAS. 1, 34. Vielleicht līlācita° (vgl. u. ācita 1,b., cita und ācita unter 1. ci simpl. und mit ā) . Statt svedakaṇāñcita AMAR. 78 (Spr. 962) ist wohl °kaṇācita (nicht °kaṇāṅkita) zu lesen und ebenso pulakācita st. pulakāñcita BRAHMA-P. in LA. (II) 53, 7. ad ŚĀK. 63 pulakācita neben pulakāñcita . Ein pulakāñca nach der Analogie von romāñca anzunehmen, wie GILDEMEISTER will, ist nicht rathsam, da pulaka nicht = roman ist.
— 3) añcita kraus, lockig: svasitāñcitamūrdhajā MBH. 1, 2792. R. GORR. 2, 66, 25, wo prakīrṇāñcitamūrdhaja st. prakīrṇācita° zu lesen ist.
— adhi vgl. adhyañc .
— anu vgl. anūka, anvañc .
— apa vgl. 1. apāka, apāñc .
— api vgl. apīcya .
— abhi vgl. 2. abhīka .
— ava, partic. avāñcita gesenkt: ānana SĀH. D. 71, 11.
— Vgl. avāñc .
— ā Z. 12 lies 11, 10, 16 st. 11, 12, 16.
— ud füge
1) vor aufheben hinzu. intrans. sich erheben: udañcadromāñcam SĀH. D. 63, 14. udañcatpañcamasthāna so v. a. ertönen RĀJA-TAR. 5, 362. trans. nach in die Höhe ziehen füge noch hinzu ausschöpfen, ausleeren und die Stellen AV. 10, 8, 29. 14, 1, 38. udaktamudakaṃ kūpāt auch beim Sch. zu P. 6, 4, 30. — caus. in die Höhe ziehen: udañcayantam DAŚAK. 152, 5. udañcita H. 1482. HALĀY. 4, 83. — Streiche am Ende udāca und setze st. dessen udaṅka, udañc fg.
— paryud vgl. paryudañcana .
— upa vgl. upāka .
— ni sich senken, herabhängen: nyañcaccipiṭanāsikā KATHĀS. 20, 108. — Streiche das Ende von «auch» an (nyakna gehört zu añj) und vgl. nīka, nyaṅka fg. und nyañc .
— parā vgl. parāka und parāñc .
— pari vgl. paryaṅka .
— pra vgl. prāñc .
— prati, caus. partic. pratyañcita geehrt BHĀG. P. 5, 15, 9.
— Vgl. pratīka, pratyañc .
— vi Z. 2 lies 6, 49, 2 st. 4, 49, 2.
— Vgl. vyañc .
— sam vgl. samīka, samyañc .
— anu nachgehen, folgen: anvañcamāna BHĀG. P. 10, 9, 10.
— ā Z. 1 lies 10, 15, 6 st. 9, 15, 16. (Nachträge) lies Z. 2 st. Z. 12.
— ud
1) absol. udā́cam ŚAT. BR. 3, 3, 2, 14. fgg.
— samud, partic. samudakta in die Höhe gehoben AK. 3, 2, 39.
— Vgl. añcay mit samud .
— ni, absol. nyā́cam ŚAT. BR. 3, 3, 2, 14. fgg. sich beugen: yā te nyañcati (Conj.) pādayoḥ kaṃdharā Spr. (II) 5554.
Stamm aca:
-āmi. pári {945,5} matím táṣṭǎ‿iva vandhúram.
-athas. ví, sám 1) {432,6} vṛkṣám.
-a, [-ā] úd kóśam {437,8}; ápa {809,54} amítrān, acítas itás.
Stamm d. Pass. acya:
-anta sám 2) vṛjánā {408,12}.
Absolutiv ácya:
-ā ā {841,6}.
— 1) biegen. añcita gebogen ; kraus , lockig.
— 2) gehen. saṃko-camañcati tvayi (d.i. sarasi) kommen in , theilhaft werden Spr. 7734.
— 3) verfahren , zu Werke gehen Comm. zu TBR. 2,1,4,3.
— 4) in ehren halten. añcita ausgezeichnet , ausserordentlich.
— 5) añcitam Adv. behutsam , aufmerksam. — °ñcita häufig fehlerhaft für °cita ( ci mit ā).
— Caus. añcayati erregen , bewirken GĪT. 10,11.
— Mit anu nachgehen , folgen.
— Mit apa fortdrängen , vertreiben.
— Mit ava , Partic. avañcita gesenkt.
— Mit ā biegen , krümmen. Abso. ā́cya 37,28. Partic. ākna.
— Mit ud
— 1) aufheben , in die Höhe ziehen ; ausschöpfen , leeren. Partic. udakta.
— 2) erregen , bewirken PRASANNAR. 136,1 v.u.
— 3) sich erheben BĀLAR. 203,8. ertönen.
— Caus.
— 1) in die Höhe ziehen ; erheben BĀLAR. 208,4. v.u.
— 2) ertönen lassen.
— Mit vyud Caus. ( °añcayati erheben VIDDH. 76,13.
— Mit samud in die Höhe heben. Partic. amudakta.
— Caus. °añcayati erregen , bewirken.
— Mit upa schöpfen.
— Mit ni
— 1) niederbiegen. Partic. nyákta und nyâkna.
— 2) sich beugen , sich senken , herabhängen BĀLAR. 64,2. v.u. 204,4. 208,3. v.u.
— Mit upani hinbiegen ŚAT. BR. 11,4,2,4.
— Mit pari herumbiegen , umwenden 19,4.
— Mit prati Pass. sich anschliessen an AIT. ĀR. 1,4,1. Partic. pratyañcita geehrt.
— Mit vi auseinanderbiegen ; ausweiten , ausbreiten.
— Mit sam zusammenbiegen , zusammendrängen. Partic. samakna.
— Mit ud, udañcant herauskommend, Dharmaśarm. 4, 56; udañcita emporgehoben, Hem. Par. 1, 47; 2, 559. 585.
— Mit samud sich erheben, Saduktik. 5, 33.
— Anbrechen, beginnen, Bhām. V. 2, 45.
— Mit ni verstreichen, vergehen, ebenda.
— "nyàkta und" zu streichen.
— nyā̀kna TBr. 1, 6, 4, 2 fehlerhaft für nyàkna.
— Kaus. niederdrücken, eindrücken, Hem. Par. 2, 195.
— *nyañcita niedergebogen, H. 1482; Halāy. 4, 83.
— Mit °pra S I, 534, 2 (prāñcan = deśāntaraṃ gacchan).
— Mit prati zusammenbiegen, TS. 7, 5, 8, 2.
— Mit sam: samañcati ° = samāgacchati (im Sinne von pratipālayati), S I, 269, 10.
√ ac, añc ‘bend’ present: [1.] añcati etc. añcate ácati etc. ácate etc. perfect: ānañca acire [aorist: āñcīt añciṣyati añcitā] verbal: akná acita añcita E.+ akta -ácya -ā́cam secondary: passive: acyate etc. añcyate – desiderative: añciciṣa- – causative: añcayati etc. derivatives: -añc V.+ -añcin B. añká V.+ áñkas RV. áñcana V.+ -acana S.+ -áñcas RV. aṅku- V.+ akṣṇá B.S.