• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • abhyutthānaṃ

    See also abhyutthāna, abhyutthānam.


    Apte Practical Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 146, col. 3.
    abhyutthānaṃ

    1 Rising(from a seat) to do honour, rising in honour of; nābhyutyānakriyā yatra Pt. 2. 62.

    2 Starting, departure, setting out; abhyutthānaṃ ca yuddhārthe Rām.

    3 Rise (lit. and fig.), elevation, exaltation, prosperity, dignity, a position of dignity or authority; (tasya) navābhyutthānadarśinyo nanaṃduḥ saprajāḥ prajāḥ R. 4. 3; yadā yadā hi dharmasya glānirbhavati bhārata . abhyutthānamadharmasya tadātmānaṃ sṛjāmyahaṃ Bg. 4. 7 when impiety increases or is in the ascendant.

    4 Sunrise.

    Śabdakalpadruma

    ☞ vol. 1, p. 79.
    abhyutthānaṃ , klī, (abhi + ut + sthā + bhāve lyuṭ .)
    gauravaṃ . iti hemacandraḥ .. āsanāderutthānaṃ .
    yathā, —
    “yadā yadā ca dharmmasya glānirbhavati bhārata .
    abhyutthānamadharmmasya tadātmānaṃ sṛjāmyahaṃ” ..
    iti śrībhagavadgītā .. (khyātiḥ . kīrttiḥ . yaśaḥ .
    gauraveṇotthānādinā pratthudgamanaṃ . “alamalama-
    bhyutthānena, nanu sarvvasyābhyāgatogururiti bhavāne-
    vāsmākaṃ pūjyaḥ” . iti nāgānandaḥ .
    “nābhyutthānaṃ kriyā yatra nālāpā madharākṣarāḥ .
    guṇadoṣakathā naiva tasya harmye na gamyate” ..
    iti pañcatantre . abhyudayaḥ . abhyunnatiḥ .
    “navābhyutthānadarśinyo nananduḥ saprajāḥ prajāḥ” ..
    iti raghuvaṃśe . sūryyodayaḥ . udayaḥ . udbhavaḥ .)