See also abhyaṃtara.
1 Included space.
2 Inner part, middle.
E. abhi and antara within.
vāhya and comp. antara. 1 Interior, being in the middle or
between, included in; e. g. Manu: (the following are not to be
invited at a Śrāddha) …brahmaviṭparivittiśca gaṇābhyantara eva
ca (one being in, i. e. belonging to, a college &c.); or
Rāmāy.: ūcustadāgataṃ rāmamidamabhyantarāḥ striyaḥ (the women
who lived in the town); or Sāṅkhya Pravach.: na vāhyā-
bhyantarayoruparañjyoparañjakabhāvo'pi deśavyavadhānātsrughnapāṭa-
liputrasthayoriva; or a Kār. on Pāṇ. (IV. 1. 78.): śabdāntara-
midaṃ vidyādṛṣṭamabhyantaraṃ triṣu (Kaiyyaṭa: triprabhṛtiṣu yadabhyanta-
ram); or Patanj. in the introd. on Pāṇ.: abhyantaraśca samudāye
'vayavaḥ; or the same: nanu bhavānapyabhyantaro loke . abhyantaro
'haṃ loke na tvahaṃ lokaḥ; or the same on Pāṇ. VI. 1. 135. v. 8:
yastvasau dhātūpasargayorabhisaṃbandhaḥ . tamabhyantaraṃ kṛtvā dhātuḥ
sādhanena yujyate; or Śaṅkara (on the Ved. Sūtra: antara
upapatteḥ): parameśvara evākṣaṇyabhyantaraḥ puruṣa; or the same
(on the Sūtra adṛṣṭāniyamāt): bahuṣvātmasu sarvagateṣu prati-
śarīraṃ vāhyābhyantarāviśeṣeṇa saṃnihiteṣu manovākkāyairdharmādharma-
lakṣaṇamadṛṣṭamupārjyate.--‘The Sautrāntika and Vaibhāṣika
sects (of the Buddhists) admitting external (vāhya) and in-
ternal (abhyantara) objects, distinguish, under the first head,
elements (bhūta) and that which appertains thereto (bhautika),
namely organs and sensible qualities; and under the second
head, intelligence (citta) and that which unto it belongs
(cetta)’. Colebroke's Ess. I. p. 392; comp. Burnouf Introd. I.
p. 448 ff.; Kœppen, Die Religion des Buddha I. p. 600 and
the references given there. 2 Initiated in, familiar with,
interested in; with a noun in the locative; e. g. Kātyāy.
(on the admissibility of witnesses): abhyantarastu niḥkṣepe sā-
kṣyameko'pi dāpayet (v. 1. in the Vīramitr.: vācayet) .
arthinā prahitaḥ sākṣī bhavedeko'pi yācite; or Raghunand.:
kāryeṣvabhyantaro yaḥ syādarthinā prahitaśca yaḥ . kulyākulavivādeṣu
bhaveyuste'pi sākṣiṇaḥ. 3 Near, intimate; e. g. Panchat.:
tyaktāścābhyantarā yena vāhyābhyantarīkṛtāḥ . sa eva mṛtyumāpnoti
yathā rājā kakudrumaḥ. [It is doubtful, however, whether
the correct form of the word is not in the latter sense ā-
bhyantara, when, by its taddhita-derivation, it would cor-
respond in value with the compound abhyantarīkṛta; comp.
e. g. the following verse of the Mahābh. Śāntip. 4787: ā-
bhyantare prakupite vāhye copanipīḍite . kṣīṇe koṣe śrute mantre
kiṃ kāryamavaśiṣyate. See also the remark s. v. abhyantarakaraṇa.]
2. n. (-ram) Interior, middle, the space within, lit. and
fig.; e. g. Suśruta: yaḥ śyāvadantauṣṭhanakho'lpasaṃjñaśchardyardito
'bhyantarayātanetraḥ &c.; or sirābhirabhisaṃprāpya viguṇo'bhyantare
bhṛśam &c.; or Yājnav.: kṛcchrātikṛcchro'sṛkpāte kṛcchro
'bhyantaraśoṇite ‘…the penance Kṛchchhrātikṛchchhra
(is the penalty) when the blood (of a Brahman) is shed, the
penance Kṛ. when his blood still remains in his body (i. e.
when he is beaten black and blue)’; or Ratnāvalī: devi
taduttiṣṭhāvaḥ . āvāsābhyantarameva praviśāvaḥ; or Meghad.:
…nirvindhyāyāḥ pathi bhava rasābhyantaraṃ saṃnipatya strīṇāmādyaṃ
praṇayavacanaṃ vibhramo hi priyeṣu; or Hitop.: ato'haṃ ṣaṇmā-
sābhyantare (within six months) tava putrānnītiśāstrābhijñānka-
riṣyāmi. E. abhi and antara (Rāyam., Bhānud. &c. =
abhigatamantaram).
II. Avyayībh. (-ram) Towards the interior, inwards;
see the quotation s. v. abhyantarāyāma. E. abhi and antara.
tara. I. adj., f. rā, 1. Interior, Kathās.
4, 51. Being within, Rām. 6, 112, 43
(in the town). Belonging to, Man. 3,
154. 2. Conversant in, Rām. 6, 5, 19.
3. Intimate, Pañc. i. d. 290 (perhaps
to be read ābhy°). 4. Secret, Daśak.
in Chr. 180, 9. II. n. 1. The interior,
the space within. Bhag. 5, 27. 2. An
interval, Pañc. 5, 6.
n. (-raṃ)
1. Included space.
2. Inner part, middle.
E. abhi and
antara within.
°kalā- f. pl. arts de la coquetterie.
abhyantarī-karaṇa- nt. fait d'initier qq'un à; -īya- a. v. qu'on doit initier à.
1) adj. f. ā .
a) der innere, innerlich, im Innern (eines Gebäudes u. s. w.) sich aufhaltend: gulmābhyantaravidradhīn SUŚR. 1, 137, 18. abhyantaragṛham KATHĀS. 4, 51. SĀṂKHYAK. 33. COLEBR. Misc. Ess. I, 392. abhyantarāḥ striyaḥ R. 6, 112, 43. 4, 19, 4. abhyantarājjanāt KATHĀS. 23, 66. abhyantaraśoṇite wenn das Blut noch inwendig ist, wenn die geschlagene Stelle nur mit Blut unterlaufen ist YĀJÑ. 3, 293. gaṇābhyantara Mitglied einer Corporation M. 3, 154.
— b) eingeweiht, vertraut mit (loc.): mantreṣvabhyantarāḥ ke syuḥ R. 6, 5, 19. mantreṣvabhyantarīkṛtāḥ 40, 14. Vgl. im Prākṛt: saṃgīdae abbhantaramha MĀLAV. 66, 7. aṇabbhantarā khu amhe madaṇagadassa vuttantassa ŚĀK. 34, 2.
— c) der nächste, nah verwandt: tyaktāścābhyantarā yena bāhyāścābhyantarīkṛtāḥ PAÑCAT. I, 290.
— 2) n.
a) das Innere: prāṇāpānau nāsābhyantaracāriṇau BHAG. 5, 27. ŚAK. 167. PAÑCAT. 221, 24. HIT. 17, 7. KATHĀS. 2, 50. RAGH. 3, 9. abhyantaram in's Innere, hinein: tatpraveśyatāmabhyantaramayam MṚCCH. 22, 18. 24. 92, 11. abhyantaraṃ svanikaṭaṃ vipraṃ prāveśayat KATHĀS. 26, 46. vāsābhyantaraṃ praviśāva DHŪRTAS. 75, 10.
— b) Zwischenraum AK. 1, 1, 2, 7. H. 1460. ṣaṇmāsābhyantare PAÑCAT. 5, 6. 186. 18. HIT. 8, 5.
1)
a) abhyantarā ca sarvasve draupadī darin enthalten, mit einbegriffen MBH. 2, 2282.
— c) jana Spr. 4281. yasya mantraṃ na jānanti bāhyāścābhyantarāśca ye weder die Fremden noch die Eigenen 4858.
— d) geheim: °kalāsu DAŚAK. in BENF. Chr. 180, 9.
— Vgl. ābhyantara .
1)
a) (vgl. Nachtrage) abhyantaro hi samudāyasyāvayavaḥ enthalten in PAT. a. a. O. 1,136,a. nanu ca bhavānapyabhyantaro loke 15,b.
— 1) Adj. (f. ā)
— a) der innere , innerlich , im Innern sich befindend. enthalten in (Loc. , Gen. oder im Comp. vorangehend).
— b) eingeweiht in , vertraut mit (Loc.) MEGH. 28.
— c) der nächste , ein Angehöriger Spr. 2618.
— d) geheim.
— 2) n.
— a) das Innere. °m hinein , hinein in (im Comp. vor angehend) 267,10. 317,25. nāsābhyantaracārin in der Nase.
— b) Zeitraum. °re zwischen durch (zeitlich) MṚCCH. 48,23. ṣaṇmāsābhyantare in einem Zeitraum von sechs Monaten.
HIT. 5. 17. 2) pars interior, medium. UP. 49.