• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • abhyadhika


    Wilson Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 57.
    abhyadhika mfn. (-kaḥ-kā-kraṃ) Exceeding, surpassing (in number, power, or kind, &c.)

    E. abhi, and adhika more.

    Yates Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 44, col. 2.
    abhya_dhika (kaḥ-kā-kaṃ) a. More, ex-
    ceeding, surpassing.

    Goldstücker Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 306, col. 2.
    abhyadhika Tatpur. m. f. n. (-kaḥ-kā-kam) 1 Preeminent, ex-

    cellent, excessive, very much; e. g. Mahābh. Anuśās.: stri-

    yāstvabhyadhikaḥ sneho na tathā puruṣasya vai; or Bharata: alaṃ-

    kārasvabhāvajñairjñeyā bhāvarasāśrayāḥ . yauvane'bhyadhikāḥ strīṇāṃ

    vikārā vaktragātrajāḥ; or Daśakumārach.: abhyadhikabalena

    vidviṣā mahati saṃparāye bhinnamarmā siṃhavarmā balādagṛhyata; or

    Bhaṭṭik.: mātrātimātraṃ śubhayaiva buddhyā ciraṃ sudhīrabhyadhikaṃ

    (adverb.) samādhāt. 2 Exceeding (a given quantity &c.),

    going beyond (a certain limit); e. g. Kumārila on a Mānava

    Kalpa S.: katipayatṛṇairabhyadhikaṃ muṣṭiṃ lunāti; or Mādh.

    Jaim.nyāy.: caturviṃśatiparamāḥ sattramāsīranniti vacanādabhya-

    dhikānāṃ na tatrādhikāraḥ &c.; or Bhaṭṭik.: kṛtvā karma yathā-

    diṣṭaṃ pūrvakāryāvirodhi yaḥ . karotyabhyadhikaṃ kṛtyaṃ (a business

    besides) tamāhurdūtamuttamam. 3 Superior than, more excel-

    lent, mightier than, greater than, more than (either with

    the ellipsis of the object of comparison or with the latter

    added in the fifth case); e. g. Manu: sarvopāyaistathā kuryānnī-

    tijñaḥ pṛthivīpatiḥ . yathāsyābhyadhikā na syurmitrodāsīnaśa-

    travaḥ; or Mahābh. Vanap.: vayaṃ punaḥ saptadaśeṣu kṛṣṇe kuleṣu

    sarve'navameṣu jātāḥ . ṣaḍbhyo guṇebhyo'bhyadhikā vihīnānmanyā-

    mahe draupadi pāṇḍaputrān (where the ablative ṣa° gu° is not

    the object of comparison, but expresses the reason; Nīlak.

    (who reads 'pyadhikāḥ): ṣaḍbhyo guṇebhyaḥ lyablope pañcamī

    ṣaḍguṇānprāpya pāṇḍavebhyo'pyadhikāḥ; Chaturbhujam.: ata eva

    vayamapyadhikāḥ . ṣaḍbhyo guṇebhyaḥ saṃdhivigrahayānāsanadvaidhasaṃśraye-

    bhyo hetubhyaḥ); or Bhaṭṭik.: rāme tu rājanviparītametatpaśyāmi

    tenābhyadhikaṃ vipakṣam; with a noun in the abl.: e. g. Yājnav.:

    āgamo'bhyadhiko bhogādvinā pūrvakramāgatāt; or Sūryasiddh.:

    vṛṣe saptadaśe bhāge yasya yāmyo'śaṃkadvayāt . vikṣepo'bhyadhiko

    bhindyādrohiṇyāḥ śakaṭaṃ tu saḥ; or sūryādabhyadhikāḥ paścādastaṃ

    jīvakujārkajāḥ . ūnāḥ prāgudayaṃ yānti śakrajñau vakriṇau tathā.

    E. abhi and adhika.

    Benfey Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 42, col. 2.
    abhyadhika abhyadhika, i. e. abhi-a-

    dhika, adj., Exceeding, preeminent,

    Rām. 5, 82, 13. Superior, Daśak. in Chr.

    201, 2. Acc. kam, adv. Exceedingly,

    Rām. 5, 73, 59.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1st ed.)

    ☞ p. 71, col. 1.
    abhyadhika abhy-adhika, as, ā, am, surpassing

    (in number, power, kind); exceeding the common

    measure, excellent; pre-eminent, extraordinary; su-

    perior, more excellent, having more authority or

    power; (am), ind. exceedingly.

    Lanman’s Sanskrit Reader Vocabulary

    ☞ p. 119, col. 2.
    abhy-adhika, a. additional; more.

    Apte Practical Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 143, col. 3.
    abhyadhika a.

    1 More than, exceeding, beyond; sadyaḥ prasūtāpriyāpītādabhyadhikaṃ U. 4. 1 remaining after &c. Pt. 2.

    2 Surpassing, more than in quality or quantity, higher, greater; eṣa cābhyadhiko'smākaṃ guṇaḥ Rām.; na tvatsamostyabhyadhikaḥ kutonyaḥ Bg. 11. 43; M. 3. 3, Ms. 7. 177; Y. 2. 295; sometimes with abl. or instr.; dhānyaṃ daśabhyaḥ kuṃbhebhyo harato'bhyadhikaṃ vadhaḥ Ms. 8. 320, 322; Y. 2. 27; prabhuḥ kṣamāvān vīraśca dātā cābhyadhiko nṛpaiḥ Nala. 21. 13.

    3 More (pb) than ordinary, extraordinary, preeminent; bhava paṃcābhyadhikaḥ Ś. 6. 2.

    — kaṃ adv. Very much, exceedingly.

    Cappeller Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 36.
    abhyadhika a. excessive, eminent; superior to; greater, stronger, more, dearer than or by (abl., instr., or —°); excellent, extraordinary. n. adv. extraordinarily, very much.

    Macdonell Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 24, col. 2.
    abhyadhika abhi_adhika, a. superfluous, additional;
    better, superior; greater, stronger,
    exceeding, more by (in., ab., -°); dearer than
    (-°); excellent, extraordinary: -m, ad. highly,
    very, extraordinarily; -adhyayana, n. study
    at a place (-°).

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)

    ☞ p. 75, col. 3.
    abhy-adhika mf(ā)n. surpassing (in number, power, kind), R.
    ☞ p. 75, col. 3.
    exceeding the common measure, pre-eminent, extraordinary, MBh. &c.
    ☞ p. 75, col. 3.
    superior to, more excellent than, having more authority or power than, more than (abl. or instr. or in comp.), MBh. &c.
    ☞ p. 75, col. 3.
    augmented by (abl. [VarBṛS.] or instr. or in comp.)

    Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 47, col. 2.
    abhyadhika

    mfn. (-kaḥ-kā-kaṃ) Exceeding, surpassing (in number, power, or
    kind, &c.)

    E. abhi, and adhika more.

    Apte Enlarged Practical Sanskrit-English Dictionary

    ☞ vol. 1, p. 192.
    abhyadhika a. 1 More than, exceeding, beyond; sadyaḥ- prasūtāpriyāpītādabhyadhikam U.4.1 remaining after &c. Pt. -2 Surpassing, more than in quality or quantity, higher, greater; eṣa cābhyadhiko'smākaṃ guṇaḥ Rām.; na tvatsago'styabhyadhikaḥ kuto'nyaḥ Bg.11.43; M.3.3. Ms.7.177; Y.2.295; sometimes with abl. or instr.; dhānyaṃ daśabhyaḥ kumbhebhyo harato'bhyadhikaṃ vadhaḥ Ms.8.320,322; Y.2. 27. prabhuḥ kṣamāvān vīraśca dātā cābhyadhiko nṛpaiḥ Nala.21.13. -3 More than ordinary, extraordinary, pre-eminent; kṛṣṇāṅghrireṇvabhyadhikābhyanetrī Bhāg 1.19.6. pañcābhyadhikaḥ śarobhava Ś.6.3. -kam adv. Very much, exceedingly.

    Burnouf Dictionnaire Sanscrit-Français

    ☞ p. 41, col. 1.
    abhyadhika abhyadhika a. (adhika) supérieur.

    Stchoupak Dictionnaire Sanscrit-Français

    ☞ p. 70, col. 2.
    abhy-adhika- a. qui surpasse, qui est en sus; prééminent, qui vaut plus, supérieur à (abl. instr.); -am extrêmement.

    Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch

    ☞ vol. 1, p. 357.
    abhyadhika (abhi + adhika) adj.

    1) überschüssig, hinzukommend, mehr seiend: eṣa cābhyadhiko 'smākaṃ guṇaḥ R. 5, 82, 13. kartṝṇāṃ kāraṇaṃ heturguṇayuktaṃ guṇāvaham . mantraścābhyadhiko yuddhe 16.

    — 2) das gewöhnliche Maass überschreitend, vorzüglich, ausserordentlich: cakāra yuddhe 'bhyadhikaṃ ca vikramam R. 6, 90, 33.

    — 3) überlegen, vorangehend, mehr geltend, höher stehend, mehr, grösser, stärker, heftiger, vorzüglicher: na tatsamaścābhyadhikaśca dṛśyate ŚVETĀŚV. UP. 6, 8. na tvatsamo 'styabhyadhikaḥ kuto 'nyaḥ BHAG. 11, 43. yathāsyābhyadhikā na syurmitrodāsīnaśatravaḥ M. 7, 177. asmākamantike mā sthāḥ sarvathābhyadhikā ca sā KATHĀS. 10, 119. tathā tathā tulāyāṃ sa kapoto 'bhyadhiko 'bhavat 7, 94. ūnaṃ vābhyadhikaṃ vāpi likhedyo rājaśāsanam YĀJÑ.2, 295. Das wodurch oder woran man Jmd überlegen ist, steht im instr. oder geht im comp. voran: ṣaḍbhyo guṇebhyo 'bhyadhikā vihīnānmanyāmahe - pāṇḍuputrān DRAUP. 5, 11. vīryābhya° PAÑCAT. IV, 25. pramāṇābhya° I, 371. R. 4, 62, 13. Der übertroffene Gegenstand im abl.: no duḥkhādduḥkhamabhyadhikam N. 11, 16. āgamo 'bhyadhiko bhogāt Erwerb gilt mehr als Niessbrauch YĀJÑ. 2, 27. dhānyaṃ daśabhyaḥ kumbhebhyo harato 'bhyadhikaṃ vadhaḥ M. 8, 320-322. BRĀHMAṆ. 1, 8. KATHĀS. 20, 153. im instr.: prabhuḥ kṣamāvānvīraśca dātā cābhyadhiko nṛpaiḥ N. 21, 13. geht im comp. voran: bhojanācchādābhyadhikā (mehr als zur Speise und Kleidung erforderlich ist) samṛddhirnāsti PAÑCAT. 134, 8. 22. 132, 25.

    — Vgl. adhika .

    ☞ vol. 5, p. 1027.
    abhyadhika

    2) sneha MBH. 13, 574. prīti 579.

    — 3) īpsitābhyadhika die Wünsche übertreffend KATHĀS. 53, 174. In Verbindung mit einem adj. so v. a. das adj. im compar.: na tebhyo 'bhyadhikā santaḥ santi Spr. 4292; vgl. oben u. adhika .

    Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung

    ☞ vol. 1, p. 92, col. 1.
    abhyadhika

    — 1) Adj. (f. ā)

    — a) überschüssig , hinzukommend , mehr seiend.

    — b) das gewöhnliche Maass überschreitend , vorzüglich , ausserordentlich 51,25.

    — c) überlegen , vorangehend , mehr geltend , höher stehend , mehr , grösser , stärker , heftiger , vorzüglicher. Ein Abl. , Instr. oder ein in Comp. vorangehendes Wort bezeichnet entweder den Ueberschuss ( śatamabhyadhikaṃ ṣaṣṭitaḥ) hundertundsechzig 221,2. atipayatṛṇairabhyadhikaṃ muṣṭim KUMĀRILA bei GOLD.). oder das Uebertroffene śarīrābhya° lieber als die eigene Person 112,12). In Congruenz mit einem Adj. so v.a. das Adj. im Compar. Spr. 3277.

    — 2) °m Adv. in hohem Grade , ausserordentlich , sehr.

    Cappeller Sanskrit Wörterbuch

    ☞ p. 24, col. 2.
    abhyadhika überschüssig, überlegen; größer, stärker, mehr um (Abl., Instr. oder °—); mehr wert, lieber als (—°); vorzüglich, außerordentlich. n. adv.
    ☞ p. 538, col. 1.
    abhyadhika l. Abl., Instr. o. —° (st. °—.

    Bopp Glossarium Sanscritum

    ☞ p. 16, col. 1.
    abhyadhika (ab adhi praef. abhi s. ka) superior. N. 21. 14.

    BR. 1. 8. v. adhika.

    Vācaspatyam

    ☞ p. 310, col. 1.
    abhyadhika tri0 bhṛśamadhikaḥ prā0 sa0 . utkṛṣṭatame . “ayaṃ vai naḥ
    śreṣṭha” iti vṛ0 u0 bhāṣye śreṣṭhaḥ praśasmatamaḥ adhyadhikaiti
    vyākhyānāt tathātvam . “na tvatsamo'styabhyadhikaḥ kutonyaḥ”
    gītā . 2 adhikaparimāṇe “dhānyaṃ daśabhyaḥ kumbhebhyohara-
    to'bhyadhikaṃ vadhaḥ” “tathā dharima (pala) meyānāṃ śatāda-
    bhyādhike badhaḥ” iti . “pañcapalatastvabhyadhike hasta-
    cchedanamiṣyate” iti ca manuḥ .