• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • abhraṃ

    See also abbhra, abbhraṃ, abhra, abhram.


    Apte Practical Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 148, col. 1.
    abhraṃ [abh-ac; but more correctly ap-bhṛ; apo bibharti, bhṛ-ka; abhraṃ abbharaṇāt Nir. being filled with water]

    1 A cloud; agnirvai dhūmo jāyate dhūmādabhramabhrād vṛṣṭiḥ Śat. Br.; abhraṃ vā apāṃ bhasma; dhūmo bhūtvā abhraṃ bhavati abhraṃ bhūtvā megho bhavati megho bhūtvā pravarṣati Ch. Up. (these quotations show the conception of the ancient Ṛṣis about the formation of clouds).

    2 Atmosphere, sky; parito vipāṃḍu dadhadabhraśiraḥ Śi. 9. 3, see abhraṃliha &c.

    3 Talc, mica.

    4 Gold.

    5 Camphor.

    6 A kind of reed; Calamus Rotang.

    7 Cyperus Rotundus (mustā).

    8 (In arith.) A zero or cypher. [cf. L. imber; Gr. ombros, appros; Zend awra, Pers. abr.]

    Comp.

    — avakāśaḥ clouds as the only shelter; fall of rain.

    — avakāśika, kāśin a. exposed to the rain (and so practising penance), not seeking shelter from the rain; Ms. 6. 23.

    — utthaḥ ‘sky born’, the thunderbolt of Indra.

    — kūṭaṃ a peak of a (mountain-like) cloud.

    — gaṃgā the heavenly river; K. 50.

    — ghanaḥ a mass of clouds; R. 13. 77.

    — jā a. Ved. born from clouds, caused by vapours.

    — nāgaḥ one of the elephants supporting the globe; N. of Airāvata.

    — pathaḥ

    1 atmosphere.

    2 balloon.

    — piśācaḥ, cakaḥ ‘sky-demon’, epithet of Rāhu.

    — puṣpaḥ N. of a cane (Mar. veta) Calamus Rotang. (

    — ṣpaṃ)

    1 water.

    2 ‘a sky flower’, anything impossible, a castle in the air.

    — pruṣ (ṭ) f. (pb) sprinkling of clouds, rain.

    — māṃsī N. of a plant (jaṭāmāṃsī).

    — mātaṃgaḥ Indra's elephant, Airāvata.

    — mālā, vṛṃdaṃ a line, succession, or mass of clouds; R. 7. 69, 13. 76, 16. 25.

    — rohaṃ the lapis lazuli.

    — liptī

    1 sky covered with a few clouds.

    2 a woman smeared with mustā grass.

    — varṣa a. Ved. rained upon, sprinkled with water. (

    — rṣaḥ) downpour of rain.

    — vāṭikaḥ, kā N. of a tree (āmrātaka).

    — vilāyaṃ ind. just as clouds melt away; Ki. 11. 79.

    Śabdakalpadruma

    ☞ vol. 1, p. 80.
    abhraṃ , klī, (apobibhartti iti apa + bhṛ + ka .)
    meghaḥ . ākāśaṃ . svarṇaṃ . abhrakaghātuḥ . iti
    medinī .. upadhātuviśeṣaḥ . tasyotpattināma-
    lakṣaṇaguṇāḥ .
    “purā badhāya vṛtrasya vajriṇā vajramuddhṛtaṃ .
    visphuliṅgāstatastasya gagane parisarpitāḥ ..
    te nipeturghanaghvānācchikhareṣu mahībhṛtāṃ .
    tebhya eva samutpannaṃ tattadgiriṣu cābhrakaṃ ..
    tadvajraṃ vajrajātatvādabhramabhraravodbhavāt .
    gaganādvilitaṃ yasmādgaganañca tato mataṃ ..
    viprakṣattriyaviṭśūdrabhedāttat syāccaturvvidhaṃ .
    krameṇaiva sitaṃ raktaṃ pītaṃ kṛṣṇañca varṇataḥ ..
    praśasyate sitaṃ tāre raktaṃ tattu rasāyane .
    pītaṃ hemani kṛṣṇantu gadeṣu bhūtaye'pi ca ..
    pinākaṃ darduraṃ nāgaṃ vajrañceti caturvidhaṃ .
    muñcatyagnau viniḥkṣiptaṃ pinākaṃ dalasañcayaṃ ..
    ajñānādbhakṣaṇāttasya mahākuṣṭhapradāyakaṃ .
    darduraṃ svagniniḥkṣiptaṃ kurute darduradhvaniṃ ..
    golakān bahuśaḥ kṛtvā sa syānmṛtyupradāyakaḥ .
    nāgantu nāgavadvahnau phutkāraṃ parimuñcati ..
    tadbhakṣitamavaśyantu vidadhāti bhagandaraṃ .
    vajrantu vajravattiṣṭhettannāgnau vikṛtiṃ vrajet ..
    sarvvābhreṣu varaṃ vajraṃ vyādhivārddhakyamṛtyuhṛt .
    abhramuttaraśailotthaṃ bahusatvaṃ guṇādhikaṃ ..
    dakṣiṇādribhavaṃ svalpasatvamalpaguṇapradaṃ” .. * ..
    māritābhraguṇāḥ .
    “abhraṃ kaṣāyaṃ madhuraṃ suśīta-
    māyuṣkaraṃ dhātuvivarddhanañca .
    hanyāttridoṣaṃ vraṇamehakuṣṭhaṃ
    plīhodaragranthiviṣakṛmīṃśca ..”
    “rogān hanti draḍhayati vapurvīryyavṛddhiṃ vidhatte
    tāruṇyāḍhyaṃ ramayati śataṃ yoṣitāṃ nityameva .
    dīrghāyaṣkān janayati sutānvikramaiḥ siṃhatulyān
    mṛtyorbhītiṃ harati satataṃ sevyamānaṃ mṛtābhraṃ” .. * ..
    aśodhitābhradoṣāḥ .
    “pīḍāṃ vidhatte vividhāṃ narāṇāṃ
    kuṣṭhaṃ kṣayaṃ vidañca śothaṃ .
    hṛtpārśvapīḍāñca karotyaśuddha-
    mabhraṃ hyasiddhaṃ gurutāpadaṃ syāt” .. * ..
    asya śodhanavidhiryathā .
    “kṛṣṇābhrakaṃ dhamedvahnau tataḥ kṣīre viniḥkṣipet .
    bhinnapatrantu tat kṛtvā taṇḍulīyāmlajairdravaiḥ ..
    bhāvayedaṣṭayāmaṃ tadevamabhraṃ viśudhyati” .. * ..
    tasya māraṇaṃ yathā ..
    “kṛtvā dhānyābhrakaṃ tacca śodhayitvātha mardayet .
    arkakṣīrairdinaṃ khalle cakrākārañca kārayet ..
    veṣṭayedarkapatraiśca samyaggajapuṭe pacet .
    punarmmardyaṃ punaḥ pācyaṃ saptavārān punaḥ punaḥ ..
    tato vaṭajaṭākvāthaistadvaddeyaṃ puṭatrayaṃ .
    mriyate nātra sandehaḥ prayojyaṃ sarvvakarmmasu ..
    tulyaṃ dhṛtaṃ mṛtābhreṇa lauhapātre vipācayet .
    ghṛte jīrṇe tadabhrantu sarvvayogeṣu yojayet” .. * ..
    tatra dhānyābhrasya vidhiḥ .
    “pādāṃśasalilaṃ yuktamabhraṃ baddhvātha kambale .
    trirātraṃ sthāpayennīre tat klinnaṃ mardayet karaiḥ ..
    kambalādgalitaṃ sūkṣmaṃ bālukārahitañca yat .
    taddhānyābhramiti proktamabhramāraṇasiddhaye” ..
    iti bhāvaprakāśaḥ ..