• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • abhiyukta

    See also abhiyuktaḥ.


    Wilson Sanskrit-English Dictionary

    p. 55.
    abhiyukta mfn. (-ktaḥ-ktā-ktaṃ) Attacked by an enemy, assaulted, assailed.

    2 Diligent, intent.

    3 Said, spoken.

    4 Blamed, rebuked.

    5 (In law) Charged, prosecuted, defendant.

    E. abhi, and yukta joined.

    Yates Sanskrit-English Dictionary

    p. 42, col. 1.
    abhi-yukta (ktaḥ-ktā-ktaṃ) a. Surrounded
    by an enemy; blamed; diligent.

    Goldstücker Sanskrit-English Dictionary

    p. 260, col. 1.
    abhiyukta Tatpur. m. f. n. (-ktaḥ-ktā-ktam) 1 Diligent, intent,

    studiously engaged in; e. g. Sāṅkhyakār.: svakarmaṇyabhiyukto

    yaḥ saṅgadveṣavivarjitaḥ . pūjitastadvidhairnityamāpto jñeyaḥ sa tādṛśaḥ;

    also applied to religious meditation, i. e. engaged in medi-

    tation; e. g. Bhagavadg.: ananyāścintayanto māṃ ye janāḥ

    paryupāsate . teṣāṃ nityābhiyuktānāṃ yogakṣemaṃ vahāmyaham (ni-

    tyā°: Arjunam.: = sarvadā madekaniṣṭhānām; Śaṅkara: = sa-

    tatābhiyoginām; Sadānanda in his metrical gloss: = ā-

    dareṇa sadā dhyāne vyāpṛtānām &c.). 2 Versed in, instructed;

    e. g. Kumārila's Mīm. Vārtt.: śāstrārtheṣvabhiyuktānāṃ puruṣāṇāṃ

    hi sarvadā . stokenāpyanyathātvena śāstrārtho niṣphalo bhavet;

    also used absolutely in the sense of learned, a scholar, e. g.

    Kumārila: abhiyuktānabhiyuktajñānayoścābhiyuktajñānaṃ balavadi-

    tarasya sulabhāpavādatvāt . ataḥ śāstrābhiyuktatvādāryāvartani-

    vāsinām . yā matiḥ saiva dharmāṅgaśabdārthatvapramā matā .. ete-

    nāryāvartanivāsimadhye'pi .. abhiyuktatarā ye ye bahuśāstrārtha-

    vedinaḥ . te te yatra prayuñjīransa so'rthastattvato bhavet; or Rā-

    matīrtha on the Vedānta S.: taduktamabhiyuktaiḥ . mukhyaṃ tu sapta-

    daśakaṃ prathitaṃ hi liṅgamiti. Comp. also abhiyoga. 3 At-

    tacked, assaulted, assailed; e. g. Śiśupālab.: abhiyuktaṃ tvayai-

    naṃ te gantārastvāmato'pare (Mallin.: abhiyuktam . abhiyātam);

    or Hitop.: abhiyukto yadā paśyenna kiṃciddhitamātmanaḥ . yudhya-

    mānastadā prājño mriyate ripuṇā saha; or balīyasābhiyuktastu

    nṛpo'nanyapratikriyaḥ . āpannaḥ saṃdhimanvicchetkurvāṇaḥ kālayā-

    panam; or Bharatas. on the words mṛṣā te mayi duḥsthabuddhiḥ

    of the Bhaṭṭik.: mayyasmadviṣaye duḥstho'yamaribhirabhiyukto'ya-

    miti te tava buddhirmṛṣā mithyā. 4 Blamed, rebuked (Wilson).

    5 (In Law.) Charged, prosecuted, defendant; e. g. Yājnav.:

    abhiyogamanistīrya nainaṃ pratyabhiyojayet . abhiyuktaṃ ca nānyena

    &c.; or Nārada: abhiyuktastathānyena rājakarmodyatastathā (v. 1.

    rājakāryo°°) .…viṣamasthāśca nāsedhyā na caitānnāhvaye-

    nnṛpaḥ; or Vyavahārat. on Vṛhasp.: atrābhiyuktena śapathaḥ karta-

    vya ityutsargaḥ. Comp. abhiyoga. E. yuj with abhi, kṛt aff. kta.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1st ed.)

    p. 66, col. 2.
    Abhi-yukta, as, ā, am, applied, intent on, dili-

    gent, absorbed in meditation, versed in; appointed;

    said, spoken; attacked by an enemy, assaulted, as-

    sailed; blamed, rebuked; (in law) charged, prose-

    cuted, a defendant.

    Apte Practical Sanskrit-English Dictionary

    p. 136, col. 1.
    abhiyukta p. p.

    1 (a) Engaged or occupied or absorbed in, applying oneself to, intent on; svasvakarmaṇyadhikataramabhiyuktaḥ parijanaḥ Mu. 1. (b) Diligent, persevering, resolute, zealous, intent, assiduous, zealously engaged, attentive, careful; idaṃ viśvaṃ pālyaṃ vidhivadabhiyuktena manasā U. 3. 30; Mu. 1. 13; Dk. 55; aśvāvekṣaṇe' (pb) nabhiyukte Mu. 3; bhavatu bhūṃyobhiyuktaḥ svaravyaktimupalapsye Mu. 1; Bg. 9. 22; Kām. 5. 77.

    2 Well-versed or proficient in; śāstrārtheṣvabhiyuktānāṃ puruṣāṇāṃ Kumārila.

    3 (Hence) Learned, of acknowledged position; a competent judge, an expert, connoisseur, a learned person (m. also in this sense); na hi śakyate daivamanyathā kartumabhiyuktenāpi K. 62; anye'bhiyuktā api naivedamanyathā manyaṃte Ve. 2; sūktamidamabhiyuktaiḥ prakṛtirdustyajeti ibid.

    4 Attacked, assailed; abhiyuktaṃ tvayainaṃ te gaṃtārastvāmataḥ pare Śi. 2. 101; Mu. 3. 25.

    5 Accused, charged, indicted; Mk. 9. 9; prosecuted; a defendant; abhiyukto' bhiyogasya yadi kuryādapahnavaṃ Nārada.

    6 Appointed.

    7 Said, spoken.

    Cappeller Sanskrit-English Dictionary

    p. 34.
    abhiyukta a. assailed, charged, prosecuted (j); intent on (loc. or —°), versed in (loc.), competent.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)

    p. 68, col. 1.
    abhi-yukta mfn. applied, intent on (loc.)
    p. 68, col. 1.
    diligent, versed in (loc.)
    p. 68, col. 1.
    appointed
    p. 68, col. 1.
    attacked (by an enemy), assailed
    p. 68, col. 1.
    blamed, rebuked, L.
    p. 68, col. 1.
    (in law) accused, charged, prosecuted, a defendant, Yājñ. &c.
    p. 1315, col. 2.
    abhi-yukta m. pl. N. of the Vaiśyas of Kuśa-dvīpa, BhP.

    Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary

    p. 45, col. 2.
    abhiyukta

    mfn. (-ktaḥ-ktā-ktaṃ) Attacked by an enemy, assaulted, assailed.

    2.
    Diligent, intent.

    3. Said, spoken.

    4. Blamed, rebuked.

    5. (In law)
    Charged, prosecuted, defendant.

    E. abhi, and yukta joined.

    Apte Enlarged Practical Sanskrit-English Dictionary

    vol. 1, p. 181.
    abhiyukta p. p. 1 (a) Engaged or occupied or absorbed in, applying oneself to, intent on; svasvakarma- ṇyadhikataramabhiyuktaḥ parijanaḥ Mu.1. (b) Diligent, persevering, resolute, zealous, intent, assiduous, zealously engaged, attentive, careful; idaṃ viśvaṃ pālyaṃ vidhivadabhiyuktena manasā U.3.30; Mu.1.13; Dk.55; aśvāvekṣaṇe'nabhi- yukte Mu.3; bhavatu bhūyo'bhiyuktaḥ svakhyaktimupalapsye Mu.1; teṣāṃ nityābhiyuktānāṃ yogakṣemaṃ vahāmyaham Bg.9.22; Kām.5.77. -2 Well-versed or proficient in; śāstrārtheṣvabhiyuktānāṃ puruṣāṇām Kumārila. -3 (Hence) Learned, of acknowledged position; a competent judge, an expert, connoisseur, a learned person (m. also in this sense); na hi śakyate daiva- manyathākartumabhiyuktenāpi K.62; anye'bhiyuktā api naivedamanyathā manyante Ve.2; sūktamidamabhiyuktaiḥ prakṛtirdustyajeti ibid. -4 Attacked, assailed; abhiyuktaṃ tvayainaṃ te gantārastvāmataḥ pare Śi.2.101; Mu.3.25. -5 Accused, charged, indicted; Mk.9.9; prosecuted; a defendant; abhiyukto'bhiyogasya yadi kuryādapahnavam Nārada. -6 Appointed. abhiyuktāśca ye yatra yannibandhaṃ niyojayet Śukra 4.545. -7 Said, spoken. -8 Proper, just; śreyo'bhiyuktaṃ dharmyaṃ ca Rām.7.11.38. -9 Believing, putting faith in; hiteṣvanabhiyuktena so'yamāsāditastvayā Mb.6.63.2.

    Schmidt Nachträge zum Sanskrit-Wörterbuch

    p. 57, col. 1.
    abhiyukta m. Pl. Bez. der Vaiśya in Kuśadvīpa.

    Vācaspatyam

    p. 297, col. 2.
    abhiyukta tri0 abhi + yujakta . 1 paraiḥ ruddhe, 2 āsakte vyava-
    hāraviṣaye 3 prativādini ca . abhiyukto'bhiyogasya
    yadi kuryyādapahnavam nāra0 . abhiyuktantu nānyena noktaṃ
    viprakṛtaṃ nayediti yā0 . 4 parākrānte nāgābhiyukta
    iva yuktamaho mahebhaḥ māghaḥ . 5 āpte vṛddhatame .

    The Purāṇa Index

    vol. 1, p. 80.
    Abhiyuktas — a class of people in Kuśadvīpa.

    Bhā. V. 20. 16.