abhiyukta
See also
abhiyuktaḥ.
Wilson Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 55.
abhiyukta mfn. (
-ktaḥ-ktā-ktaṃ) Attacked by an enemy, assaulted, assailed.
2 Diligent, intent.
3 Said, spoken.
4 Blamed, rebuked.
5 (In law) Charged, prosecuted, defendant.
E. abhi, and yukta joined.
Yates Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 42, col. 1.
abhi-yukta (ktaḥ-ktā-ktaṃ) a. Surrounded
by an enemy; blamed; diligent.
Goldstücker Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 260, col. 1.
abhiyukta Tatpur. m. f. n. (
-ktaḥ-ktā-ktam)
1 Diligent, intent,
studiously engaged in; e. g. Sāṅkhyakār.: svakarmaṇyabhiyukto
yaḥ saṅgadveṣavivarjitaḥ . pūjitastadvidhairnityamāpto jñeyaḥ sa tādṛśaḥ;
also applied to religious meditation, i. e. engaged in medi-
tation; e. g. Bhagavadg.: ananyāścintayanto māṃ ye janāḥ
paryupāsate . teṣāṃ nityābhiyuktānāṃ yogakṣemaṃ vahāmyaham (ni-
tyā°: Arjunam.: = sarvadā madekaniṣṭhānām; Śaṅkara: = sa-
tatābhiyoginām; Sadānanda in his metrical gloss: = ā-
dareṇa sadā dhyāne vyāpṛtānām &c.). 2 Versed in, instructed;
e. g. Kumārila's Mīm. Vārtt.: śāstrārtheṣvabhiyuktānāṃ puruṣāṇāṃ
hi sarvadā . stokenāpyanyathātvena śāstrārtho niṣphalo bhavet;
also used absolutely in the sense of learned, a scholar, e. g.
Kumārila: abhiyuktānabhiyuktajñānayoścābhiyuktajñānaṃ balavadi-
tarasya sulabhāpavādatvāt . ataḥ śāstrābhiyuktatvādāryāvartani-
vāsinām . yā matiḥ saiva dharmāṅgaśabdārthatvapramā matā .. ete-
nāryāvartanivāsimadhye'pi .. abhiyuktatarā ye ye bahuśāstrārtha-
vedinaḥ . te te yatra prayuñjīransa so'rthastattvato bhavet; or Rā-
matīrtha on the Vedānta S.: taduktamabhiyuktaiḥ . mukhyaṃ tu sapta-
daśakaṃ prathitaṃ hi liṅgamiti. Comp. also abhiyoga. 3 At-
tacked, assaulted, assailed; e. g. Śiśupālab.: abhiyuktaṃ tvayai-
naṃ te gantārastvāmato'pare (Mallin.: abhiyuktam . abhiyātam);
or Hitop.: abhiyukto yadā paśyenna kiṃciddhitamātmanaḥ . yudhya-
mānastadā prājño mriyate ripuṇā saha; or balīyasābhiyuktastu
nṛpo'nanyapratikriyaḥ . āpannaḥ saṃdhimanvicchetkurvāṇaḥ kālayā-
panam; or Bharatas. on the words mṛṣā te mayi duḥsthabuddhiḥ
of the Bhaṭṭik.: mayyasmadviṣaye duḥstho'yamaribhirabhiyukto'ya-
miti te tava buddhirmṛṣā mithyā. 4 Blamed, rebuked (Wilson).
5 (In Law.) Charged, prosecuted, defendant; e. g. Yājnav.:
abhiyogamanistīrya nainaṃ pratyabhiyojayet . abhiyuktaṃ ca nānyena
&c.; or Nārada: abhiyuktastathānyena rājakarmodyatastathā (v. 1.
rājakāryo°°) .…viṣamasthāśca nāsedhyā na caitānnāhvaye-
nnṛpaḥ; or Vyavahārat. on Vṛhasp.: atrābhiyuktena śapathaḥ karta-
vya ityutsargaḥ. Comp. abhiyoga. E. yuj with abhi, kṛt aff. kta.
Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1st ed.)
☞
p. 66, col. 2.
Abhi-yukta, as, ā, am, applied, intent on, dili-
gent, absorbed in meditation, versed in; appointed;
said, spoken; attacked by an enemy, assaulted, as-
sailed; blamed, rebuked; (in law) charged, prose-
cuted, a defendant.
Apte Practical Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 136, col. 1.
abhiyukta p. p. 1 (
a) Engaged or occupied or absorbed in, applying oneself to, intent on;
svasvakarmaṇyadhikataramabhiyuktaḥ parijanaḥ Mu. 1. (
b) Diligent, persevering, resolute, zealous, intent, assiduous, zealously engaged, attentive, careful;
idaṃ viśvaṃ pālyaṃ vidhivadabhiyuktena manasā U. 3. 30;
Mu. 1. 13;
Dk. 55;
aśvāvekṣaṇe' (
pb)
nabhiyukte Mu. 3;
bhavatu bhūṃyobhiyuktaḥ svaravyaktimupalapsye Mu. 1;
Bg. 9. 22;
Kām. 5. 77.
2 Well-versed or proficient in;
śāstrārtheṣvabhiyuktānāṃ puruṣāṇāṃ Kumārila.
3 (Hence) Learned, of acknowledged position; a competent judge, an expert, connoisseur, a learned person (
m. also in this sense);
na hi śakyate daivamanyathā kartumabhiyuktenāpi K. 62;
anye'bhiyuktā api naivedamanyathā manyaṃte Ve. 2;
sūktamidamabhiyuktaiḥ prakṛtirdustyajeti ibid. 4 Attacked, assailed;
abhiyuktaṃ tvayainaṃ te gaṃtārastvāmataḥ pare Śi. 2. 101;
Mu. 3. 25.
5 Accused, charged, indicted;
Mk. 9. 9; prosecuted; a defendant;
abhiyukto' bhiyogasya yadi kuryādapahnavaṃ Nārada.
6 Appointed.
7 Said, spoken.
Cappeller Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 34.
abhiyukta a. assailed, charged, prosecuted (j); intent on (
loc. or —°), versed in (
loc.), competent.
Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)
☞
p. 68, col. 1.
abhi-yukta mfn. applied, intent on (
loc.)
☞
p. 68, col. 1.
diligent, versed in (
loc.)
☞
p. 68, col. 1.
appointed
☞
p. 68, col. 1.
attacked (by an enemy), assailed
☞
p. 68, col. 1.
☞
p. 68, col. 1.
(in law) accused, charged, prosecuted, a defendant,
Yājñ. &c.
☞
p. 1315, col. 2.
abhi-yukta m.
pl. N. of the Vaiśyas of Kuśa-dvīpa,
BhP.
Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 45, col. 2.
abhiyukta mfn. (-ktaḥ-ktā-ktaṃ) Attacked by an enemy, assaulted, assailed.
2.
Diligent, intent.
3. Said, spoken.
4. Blamed, rebuked.
5. (In law)
Charged, prosecuted, defendant.
E. abhi, and yukta joined.
Apte Enlarged Practical Sanskrit-English Dictionary
☞
vol. 1,
p. 181.
abhiyukta p. p. 1 (a) Engaged or occupied or absorbed in, applying oneself to, intent on; svasvakarma- ṇyadhikataramabhiyuktaḥ parijanaḥ Mu.1. (b) Diligent, persevering, resolute, zealous, intent, assiduous, zealously engaged, attentive, careful; idaṃ viśvaṃ pālyaṃ vidhivadabhiyuktena manasā U.3.30; Mu.1.13; Dk.55; aśvāvekṣaṇe'nabhi- yukte Mu.3; bhavatu bhūyo'bhiyuktaḥ svakhyaktimupalapsye Mu.1; teṣāṃ nityābhiyuktānāṃ yogakṣemaṃ vahāmyaham Bg.9.22; Kām.5.77. -2 Well-versed or proficient in; śāstrārtheṣvabhiyuktānāṃ puruṣāṇām Kumārila. -3 (Hence) Learned, of acknowledged position; a competent judge, an expert, connoisseur, a learned person (m. also in this sense); na hi śakyate daiva- manyathākartumabhiyuktenāpi K.62; anye'bhiyuktā api naivedamanyathā manyante Ve.2; sūktamidamabhiyuktaiḥ prakṛtirdustyajeti ibid. -4 Attacked, assailed; abhiyuktaṃ tvayainaṃ te gantārastvāmataḥ pare Śi.2.101; Mu.3.25. -5 Accused, charged, indicted; Mk.9.9; prosecuted; a defendant; abhiyukto'bhiyogasya yadi kuryādapahnavam Nārada. -6 Appointed. abhiyuktāśca ye yatra yannibandhaṃ niyojayet Śukra 4.545. -7 Said, spoken. -8 Proper, just; śreyo'bhiyuktaṃ dharmyaṃ ca Rām.7.11.38. -9 Believing, putting faith in; hiteṣvanabhiyuktena so'yamāsāditastvayā Mb.6.63.2.
Schmidt Nachträge zum Sanskrit-Wörterbuch
☞
p. 57, col. 1.
abhiyukta m. Pl. Bez. der Vaiśya in Kuśadvīpa.
Vācaspatyam
☞
p. 297, col. 2.
abhiyukta tri0 abhi + yuja—kta . 1 paraiḥ ruddhe, 2 āsakte vyava-
hāraviṣaye 3 prativādini ca . “abhiyukto'bhiyogasya
yadi kuryyādapahnavam” nāra0 . “abhiyuktantu nānyena noktaṃ
viprakṛtaṃ nayediti” yā0 . 4 parākrānte “nāgābhiyukta
iva yuktamaho mahebhaḥ” māghaḥ . 5 āpte vṛddhatame .
The Purāṇa Index
☞
vol. 1,
p. 80.
Abhiyuktas — a class of people in Kuśadvīpa.
Bhā. V. 20. 16.