See also abhiprāyaḥ.
1 Meaning, intention, wish, purpose.
2 Meaning, a sentence, sense.
3 The main purport of a book.
E. abhi, and priñ to satisfy, ghañ aff.
Rāmāy.: nābhiprāyamabhijñāya mamaivaṃ vaktumarhasi; or Nyāya S.:
aviśeṣābhihite'rthe vakturabhiprāyādarthāntarakalpanā vākchalam;
or Vijnānabh.: yacchāstreṣu śarīradvayameva śrūyate talliṅgaśarī-
rādhiṣṭhānaśarīrayoranyonyaniyatatvena sūkṣmatvena caikatābhiprāyā-
diti ‘because their oneness is meant to be conveyed by
&c.’; or Daṇḍin (as quoted by Jayam.): taṃ bhāvikamiti
prāhuḥ prabandhaviṣayaṃ guṇam . bhāvaḥ kaverabhiprāyaḥ kāvyeṣvāsīdvya-
vasthitaḥ; or Bhaṭṭik.: yadyakalpsyadabhiprāyo yoddhuṃ rakṣaḥpateḥ sva-
yam &c. 2 ‘Goal’: a name or epithet of Viṣṇu; the 871st of
his thousand names in the Anuśāsanap. of the Mahābh.; be-
cause he is the goal of the world which is finally merged
in him: Mahābh.: abhiprāyo priyārho'rhaḥ &c. (Gaṅgādhara:
puruṣārthecchubhirnityamabhipreyata ityasau . ābhimukhyenātra jagatpraiti
kāle'tha līyate). 3 Opinion, belief, meaning; e. g. Sāhityad.:
kecittu karmaṇi kuśala iti rūḍhāvudāharanti . teṣāmayamabhi-
prāyaḥ . kuśaṃ lāti . iti vyutpattilabhyaḥ kuśagrāhirūpo mukhyo
'rthaḥ…dakṣarūpamarthaṃ bodhayati; or Bharatas. on the
Bhaṭṭik.: bhṛṅgaḥ…tāṃ dadaṃśa . yataḥ karaṃ dṛṣṭvā raktapadmami-
tyabhisaṃdhirabhiprāyo yasya &c.; or Manu: teṣāṃ svaṃ svamabhi-
prāyamupalabhya pṛthakpṛthak . samastānāṃ ca kāryeṣu vidadhyāddhita-
mātmanaḥ. 4 Motive, reason, consideration; e. g. Jaiminīya-
nyāyam.: pūjyānāṃ pratyakṣanāmagrahaṇamayuktamityabhiprāyeṇa (from
this reason) hūtaśabdasthāne hotṛśabdaḥ paṭhyate; or Jayam. on
the Bhaṭṭik. (abodhi duḥsthaṃ trailokyam): trailokyaṃ nihanmi
yasminhanyamāne'pi sītādruho'pi naśyanti . ityabhiprāyeṇa
(from this reason) duḥsthamabodhi; or Ved. Sāra: idamajñānaṃ
samaṣṭivyaṣṭyabhiprāyeṇa (through the consideration of its being
taken collectively or separately) ekamanekamiti ca vyavahriyate .
tathā hi yathā vṛkṣāṇāṃ samaṣṭyabhiprāyeṇa vanamityekatvavyapadeśaḥ
&c. 5 Implied sense, bearing of a word, of a sentence &c.
(used in the same way as bhāva, and in distinction from
artha, the obvious or literal sense of a word &c.); e. g. Dā-
yabh.: viṣṇuvacane ca bandhupadaṃ mātulādyābhiprāyam; or Sāyaṇa
(in the comm. on the Ṛgv.): gāmaśvamitijātyabhiprāyameka-
vacanam; or Bharatas. on the Bhaṭṭik. (1. 6.): viśvakarmaṇā
nedṛśī śobhanā purī nirmitā . ata imāṃ vilokyedṛkpurī-
nirmāṇe ceṣṭā jātetyabhiprāyaḥ. 6 Reference, relation; e. g.
Pāṇini: svaritañitaḥ kartrabhiprāye kriyāphale (Kāśikā: kartāraṃ
cetkriyāphalamabhipraiti). 7 Any thing meant or intended, but
not real, a semblance; e. g. Ṛgv. Prātiś.: vivṛttyabhiprāyeṣu
ca pīvo annāṃm̐ rayivṛdhaḥ ‘amongst the semblances of hiatus’
(i. e. amongst sandhis of final vowels and beginning semi-
vowels, which are not real hiatus, but may be considered
as such); or …abhiprāyāṃśca paripādayanti. E. i with
pra and abhi, kṛt aff. ghañ.
+ a, m. 1. Intention, Pañc. i. d. 366;
wish, Rām. 3, 28, 31. 2. Opinion, Pañc.
150, 25. 3. Consideration, Vedāntas.
in Chr. 204, 13 sqq. Samaṣṭi-abhi-
prāyeṇa, when taken collectively. —
Comp. Sa-, adj. resolute, Pañc. 122, 13.
m. (-yaḥ)
1. Meaning, intention, wish, purpose.
2. Meaning, a
sentence, sense.
3. The main purport of a book.
E. abhi, and priñ to
satisfy, ghañ aff.
— S. m. intention; tendance; projet.
1) adj. auf Etwas losgehend, gerichtet auf, zielend auf: kartrabhiprāye kiyāphale wenn der Vortheil der Thätigkeit auf den Thäter gerichtet ist P. 1, 3, 72.
— 2) m.
a) Absicht, Vorhaben, Wunsch, Verlangen: saṃbhāramāharati goranabhiprāyādvanaspatīnām KAUŚ. 7. tasmātkathayāmyasya nijābhiprāyam PAÑCAT. 208, 14. yataḥ sābhiprāyāṇi vacāṃsi śrūyante 122, 13. R. 1, 75, 15. 4, 28, 2. 6, 10, 15. 16. SĀV. 1, 13. 3, 7. N. 9, 35. 24, 5. BRAHMA-P. in LA. 50, 17. ŚĀK. 21, 6. 34, 7. VET. 29, 16. svacittābhi° PAÑCAT. 209, 14. hṛdayābhi° 16. pl. I, 174. mit dem loc.: yadi tasyāmabhiprāyo bhāryārthaṃ tava jāyate R. 3, 38, 21.
— b) Meinung, Ansicht M. 7, 57. PAÑCAT. 19, 13. 21. 150, 25. SĀH. D. 4, 11. niveśayata me sainyamabhiprāyeṇa sarvataḥ R. 2, 83, 23. ityabhiprāyaḥ dies ist die Meinung (des Autors), dies hat der Autor sagen wollen, am Ende einer Erklär. bei Scholiasten. Sinn, Inhalt: evamuccāvacairabhiprāyairṛṣīṇāṃ mantradṛṣṭayo bhavanti NIR. 7, 3. — Nach den Lexicographen ( AK. 3, 3, 20. 4, 91. 209. H. 1383.) = chanda, āśaya, bhāva, ākūta, mata; abhiprāyāḥ = samudācārāḥ TRIK. 3, 2, 26.
1) kartrabhiprāye könnte auch als adj. comp. aufgefasst werden; dann bedeutet abhiprāya die Richtung zu Jmd hin. Lies kriyāphale .
— 2)
a) abhiprāyaṃ yo viditvā tu bhartuḥ sarvāṇi kāryāṇi karotyatandrīḥ Spr. 3543. abhiprāyānusāreṇa 3545. sarpāṇāṃ ca khalānāṃ ca - abhiprāyā na sidhyanti 3200. pāpābhiprāyaka adj. R. 7, 34, 14.
— c) Betrachtung —, das Ansehen als VEDĀNTAS. (Allah.) No. 23.
— d) blosser Schein: vivṛttyabhiprāyeṣu ṚV. PRĀT. 4, 28. 14, 11. Erscheinung, Phantom: tatra divyānabhiprāyāndadarśa MBH. 13, 2827.
— e) in der Dramatik die Darstellung einer Unmöglichkeit als solcher an einem Gleichnisse SĀH. D. 434. 445, wo mit mehreren Hdschrr. abhūtārthasya st. adbhūtārthasya zu lesen ist.
— 1) Ziel. artrabhiprāya Adj. dessen Ziel der Agens ist P. 1,3,72.
— 2) Absicht , Wille 302,6. 328,11. Spr. 490.
— 3) Meinung , Ansicht.
— 4) Sinn , Bedeutung , Inhalt.
— 5) Auffassung — , Betrachtung als 258,19. 22. 259,20.
— 6) blosser Schein ; Erscheinung , Phantom.
— 7) in der Dramatik Darstellung einer Unmöglichkeit als solcher an einem Gleichniss.
— 8) = vivattyabhiprāya ṚV. PRĀT. 14,11.
abhi + pra s. a, cf. abhipreta HIT. 54. 17. et abhipretya
apud Wils. ed. 2.) consilium, propositum. N. 9. 35. 24. 5.
SA. 1. 13.
kaścid viśeṣo vā 'bhiprāyo vā nānākaraṇaṃ vā. Based
on use of Pali adhippāya (= Skt. abhiprāya) intention,
but also difference; on the latter mg. see CPD s.v. The
old Buddhist word adhippāya was Sktized, keeping this
new mg. in addition to its normal Skt. mg. Compare with
Divy passage the Pali, ko viseso ko adhippāyo kiṃ
nānākaraṇaṃ MN i.64.23--24.