See also abhiniveśaḥ.
1 Intentness, application, perseverance, determination to effect a purpose, or attain an object.
2 Tenacity.
3 Study.
4 Ignorant fear causing death.
E. abhi and ni before viśa to enter, ghañ aff.
ing towards, attachment; e. g. Yājnav.: evaṃvṛtto'vinītā-
tmā vitathābhiniveśavān (Mit.: vita° = asatkāryābhinive-
śavān; comp. abhiniveśin); or Manu: paradravyeṣvabhidhyānaṃ
manasāniṣṭacintanam . vitathābhiniveśaśca trividhaṃ karma mānasam
(Kullūka: vita° nāsti paralokaḥ . deha evātmeti; Medhā-
tithi: pūrvapakṣasya siddhāntatvena grahaṇam, i. e. adhering to false
doctrines); or Śakunt.: baliaṃkkhu me ahiṇiveso (i. e. ba-
līyānkhalu me'bhiniveśaḥ); comm. ahi° = abhilāṣaḥ, i. e.
my attachment is indeed very strong; or Kāśikā: kalyāṇe
'bhiniveśaḥ, or pāpe'bhiniveśaḥ. 2 Intentness, determination
of purpose, determined resolution, tenacity; e. g. Kumāra-
sambh.: athānurūpābhiniveśatoṣiṇā kṛtābhyujñā guruṇā garī-
yasā…jagāma gaurī śikharaṃ śikhaṇḍivat (quoted also by
Vyāḍi on Hemach. 6. 136. or v. 1500.; Mallin.: abhi° = ā-
graha); or Śisupālab.: apetayuddhābhiniveśasaumyo harirhariprastha-
matha pratasthe (Mallin.: = apeto yuddhe'bhiniveśa āgraho yasya
sa śāntakrodha ityarthaḥ); or Raghuv.: …janakātmajāyāṃ ni-
tāntarūkṣābhiniveśamīśam . na kaścana bhrātṛṣu teṣu śakto niṣe-
ddhumāsīt; or Prabodhach.: tato devyā (scil. viṣṇubhaktyā)
samupajātābhiniveśamuktam (comm.: = utpannaḥ…abhimā-
no yatra yasyāṃ kriyāyāṃ yathā syāttathā, i. e. after having
taking a proper resolution). 3 (In the Yoga philosophy.)
The instinctive (but unjustifiable) clinging to life and bodily
enjoyment, (‘which is alike in the unthinking worm as in
the wise man’); it is one of the five kleśāḥ (Yoga Sūtra:
avidyāsmitārāgadveṣābhiniveśāḥ pañca kleśāḥ) or afflictions
of mind which impede the apprehension of true knowledge;
comp. viparyaya. (Yoga Sūtra: svarasavāhī viduṣo'pi tathā
rūḍho--v. l. but apparently less correct: viduṣo'pi tanva-
nubandho--'bhiniveśaḥ; a comm.: sarvasya prāṇina iyamātmā-
śīrnityā bhavati . mā na bhūvaṃ bhūyāsamiti . na cānanubhūtamara-
ṇadharmakasyaiṣā bhavatyātmāśīḥ . etayā ca pūrvajanmānubhavaḥ pratī-
yate . sa cāyamabhiniveśaḥ kleśaḥ svarasavāhī kṛmerapi jātamā-
trasya pratyakṣānumānāgamairasaṃbhāvito maraṇatrāsa ucchedadṛṣṭyātmakaḥ
pūrvajanmānubhūtaṃ maraṇaduḥkhamanumāpayati . yathā cāyamatyantarūḍheṣu
dṛśyate kleśastathā viduṣo'pi vijñātapūrvāparāntasya rūḍhaḥ &c.;
Bhojadeva: svasya rasena saṃskāreṇaiva vahatīti svarasavāhī . pūrva-
janmānubhūtamaraṇaduḥkhānubhavavāsanābalādbhayarūpaḥ samupajāyamānaḥ
śarīraviṣayādibhirmama viyogo mā bhūdityanvahamanubandharūpaḥ
sarvasyaivā kṛmerbrahmaparyantaṃ (from the worm up to Brahmā) ni-
mittaṃ vinā pravartamāno'bhiniveśākhyaḥ kleśaḥ; Mallinātha is
therefore wrong in his philosophical explanation on Sīsupāl.
4. 55., when he renders in the quoted Yoga S. abhiniveśaḥ
= kāryākāryeṣvāgrahaḥ.) E. viś with ni and abhi, kṛt aff. ghañ.
-viś + a, m. 1. Inclination, Vikr. 35, 13.
2. Adhering, Man. 12, 5. 3. Tenacity.
4. Determined resolution. samupajā-
tābhiniveśam, i. e. sam-upa-jāta-abhini-
veśa + m, adv. After having taken a
determined resolution, Prab. 67, 14.
m. (-śaḥ)
1. Intentness, application, perseverance, determina-
tion to effect a purpose, or attain an object.
2. Tanacity.
3. Study.
4. Ignorant fear causing death.
E. abhi and ni before viśa to enter,
ghañ aff.
Action de s'incliner.
1) das sich-Hingeben einer Sache, Neigung zu Etwas, das zu Willen-Sein: anurūpābhiniveśatoṣiṇā kṛtābhyanujñā guruṇā KUMĀRAS. 5, 7. pāpe 'bhiniveśaḥ P. 1, 4, 47, Sch. vitathābhiniveśaḥ M. 12, 5. vitathābhiniveśavant YĀJÑ. 3, 155. karuṇādiṣu ca sakalasyāpi sābhiniveśapravṛttidarśanāt SĀH. D. 24, 22. tato devyā samupajātābhiniveśam (adv. Sch. = utpanno 'bhimāno yatra yasyāṃ kriyāyāṃ yathā syāttathā) uktamevam PRAB. 67, 14. Vgl. ahiṇiveśa im Prākṛt ŚĀK. 34, 9. 35, 18. kadamassiṃ de hiaābhiṇiveso VIKR. 35, 13.
— 2) Vorhaben, Vorsatz: janakātmajāyāṃ nitāntarūkṣābhiniveśamīśam RAGH. 14, 43.
— 3) Beharrlichkeit H. 1500.
— 4) yogaśāstramate maraṇajanyabhayajanakāvidyāviśeṣaḥ . ŚKDR. eitle Furcht: avidyāsmitārāgadveṣābhiniveśāḥ pañca kleśāḥ Sch. zu ŚIŚ. 4, 55. Vgl. SĀṂKHYAK. ed. WILS. S. 150. VP. 34, N. 2. Sch. zu PRAB. 98, 15.
1) füge Hang zu Etwas, Gefallen an (loc.) hinzu. gṛheṣu BHĀG. P. 5, 1, 2. 11, 28, 2.
— 4) die vom Schol. zu ŚIŚ. 4, 55 herangezogene Stelle ist aus YOGAS. 2, 3. tanvanubandho 'bhiniveśaḥ ebend. 9; also Anhänglichkeit am Körper, Lebensdrang, Lebenslust.
— 1) Hang — , Drang zu (Loc. oder im Comp. vorangehend) 224,23. KĀD. 165,2.
— 2) das Festhalten an Etwas GAUT. 28,52. Bestehen auf (Loc.) , Hartnäckigkeit KUMĀRAS. 5,7. RAGH. 14,43. PRAB. 67,14.
— 3) Lebenslust , Lebensdrang.
— 4) Betriebsamkeit VARĀH. BṚH. S. S. 4, Z. 19.
inclinatio, propensio, applicatio. UR. 35. 3. infr. (hṛda-
yābhi…)
attachment; in Pali and BHS usually to something evil;
Pali abhinivesa also false opinion, superstition, CPD),
(1) as in Pali abhinivesa, sometimes false belief, insistence
on an erroneous opinion, as in Śikṣ 198.21 ātmābhi° the
heretical belief that there is a self; this mg. may be found
in some of the following, which however can be inter-
preted as evil propensity, adherence to something bad: Bbh
339.17; 340.21 (see iñjita); Gv 188.23; Laṅk 174.12 (see
āya, dṛṣta 2); Śikṣ 180.16; Divy 210.5; 314.21; (2) dia-
meter, either length (horizontally) or width, contrasted with
uccatva or udvedha, height: Mv i.61.2 (yojanaṃ °śena);
196.18; iii.229.14; 232.11 (catvāri yojanāni °śaṃ; acc.
sg. adv.).