Blog
Sanskrit
About
abhijit
Sanskrit-English
Sanskrit-French
Sanskrit-German
Sanskrit-Sanskrit
Specialized Dictionaries
Wilson Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 53 .
abhijit f. (
-jit )
1 One of the Nakṣatras or lunar asterisms.
2 The eighth muhūrtta or hour.
2 An expiatory sacrifice.
E. abhi , and jit what conquers.
Yates Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 41, col. 1 .
abhi-jit (t) 5. f. A lunar aster- ism; the 8th hour; a sacrifice.
☞
p. 913, col. 2 .
*abhijit (t) a. Conquering. m. Vishnu. f. Mid-day.
Goldstücker Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 241, col. 2 .
abhijit I. Tatpur. 1. m. f. n. (
-t-t-t ) Everywhere vic-
torious, a vaidik epithet, or, as a neuter, a name of food;
Vājas.: abhijitā tejasā tejo jinva (Mahīdh.: abhi sarvato
jīyate yenetyabhijitsarvajayaheturannaṃ tena ).
2. m. (-t ) 1 The proper name of a Yādava prince, ac-
cording to the Viṣṇu P. the father, acc. to the Harivanśa,
the son, of Punarvasu. 2 The name of a sacrifice, forming
part of the gavāmayana q. v.; comp. also ekāha; e. g. athaitasyā-
ṣṭarātrasya viśvajidabhijitāvekāhāvabhita ubhayato jyotirmadhye
ṣaḍahaḥ paśukāmo hyetena yajeta . 3 (scil. yoga ) The Yoga-or lead-
ing star of the asterism abhijit (3. 1), the same as a Lyrae
(Kālasaṅkalita p. 353); its place is 60° or 62° N., the longi-
tude of its circle of declination, according to different authori-
ties, is 265°, 266° 40’, or 268° (Colebr. Ess. II. p. 341).
3. n. (-t ) 1 (scil. nakṣatra ) The name of the twenty-
second Nakshatra or asterism, consisting of three stars
figured as a triangle; it does not occupy an equal portion
of the ecliptic with the other twenty-six Nakshatras, but
is carved out of the contiguous divisions (comp. Col. Ess.
II. p. 341); viz. it is inserted sometimes between the twenty-
first (Pūrvāṣāḍhā ) and twenty-third asterism (Śravaṇā ),
in which case it takes 3°20' from the former and 1° 40’
from the latter, thus consisting of 5°; it is chiefly used for
astrological purposes (Kālasaṅkalita p. 353 &c.); to be born
under it is auspicious (Koṣṭīpradīpa, as quoted by Rādhāk.:
atisulalitakāntiḥ saṃmataḥ sajjanānāṃ nanu bhavati vinītaścā-
rukīrtiḥ suveśaḥ . dvijavarasurabhakto vyaktavāṅmānavaḥ (°ṅmānasaḥ ?)
syādabhijiti yadi sūtirbhūpatiḥ svavaṃśe ); it is sacred to Vidhi
or (the masc.) Brahman. 2 The eighth Muhūrta, the period
comprising 24 minutes before and 24 after midday; see
kutapa; e. g. Matsya Pur. (as quoted by Rādhāk. ): aparāhle
tu saṃprāpte abhijidrauhiṇodaye . yadatra dīyate jantostadakṣayamu-
dāhṛtam; comp. also abhijita . E. abhi and jit .
II. m. f. n. (-t-t-t ) Born under the constellation of the
asterism Abhijit. E. abhijit with luk of the taddh. aff. aṇ .
Benfey Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 37, col. 2 .
abhijit abhi-ji + t, I. m. The
name of a sacrifice, Man. 11, 74. II. n.
The name of the eighth Indian hour
(muhūrta, comprising 48 minutes) of
the day, (i. e. 24 minutes before and 24
minutes after midday), Rām. 6, 112, 70.
Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1st ed.)
☞
p. 62, col. 1 .
Abhi-jit, t, t, t, victorious; born under the con-
stellation Abhijit; (
t ), m., N. of Viṣṇu; of a Soma
sacrifice, part of the great sacrifice Gavām-ayana;
N. of a son of Punarvasu, or of his father; (
t ), f.,
N. of a star (
a Lyræ); one of the Nakṣatras or
lunar mansions; (
t ), n. the eighth Muhūrta of the
day; midday.
—Abhijin-muhūrta, as, m. the
eighth Muhūrta, or period comprising twenty-four
minutes before and twenty-four after midday.
Apte Practical Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 129, col. 1 .
abhijit a. [
abhi-ji-kvip ]
1 Victorious, conquering completely.
2 Helping in conquering completely.
3 Born under the constellation
abhijit P. IV. 3. 36, see
abhijita
— m.
1 N. of Viṣṇu.
2 N. of a sacrifice, part of the great sacrifice called
gavāmayana ;
Ms. 11. 75, also used for
atirātra q. v.
3 N. of a star;
N. of one of the lunar mansions.
— n.
1 The 8th Muhūrta of the day, midday (fit for a Śrāddha ceremony).
2 N. of a
lagna favourable to setting out.
Comp.
— muhūrtaḥ The 8th Muhūrta or period comprising 24 minutes before and 24 minutes after noon.
Cappeller Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 33 .
abhijít a. victorious, m. a
cert. sacrifice,
N. of a lunar mansion.
Macdonell Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 23, col. 1 .
abhijit abhi-jí-t, a. victorious; m. N. of a Soma sacrifice ; N. of a lunar mansion. .
Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)
☞
p. 62, col. 2 .
abhi-jít mfn. victorious,
VS. xv, 7
☞
p. 62, col. 2 .
born under the constellation Abhijit,
Pāṇ. iv, 3, 36, (
cf. ābhijita )
☞
p. 62, col. 2 .
abhi-jít m. (
t )
N. of a Soma sacrifice (part of the great sacrifice Gavām-ayana),
AV. ;
ŚBr. &c.
☞
p. 62, col. 2 .
N. of a son [
Hariv. ] or of the father [
VP. ] of Punarvasu
☞
p. 62, col. 2 .
☞
p. 62, col. 2 .
N. of a star (α Lyrae),
L.
☞
p. 62, col. 2 .
of the 20th (or 22nd) Nakṣatra,
AV. &c.
☞
p. 62, col. 2 .
the eighth Muhūrta of the day (about midday),
Kauś. &c.
Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 44, col. 1 .
abhijit f. (-jit )
1. One of the Nakshatras or lunar asterisms.
2. The eighth muhurta or hour.
3. An expiatory sacrifice.
E. abhi, and jit what conquers.
Apte Enlarged Practical Sanskrit-English Dictionary
☞
vol. 1,
p. 171 .
abhijit a. [abhi-ji-kvip ] 1 Victorious, conquering completely. parābhijidgandhanagandhavāhaḥ Rām.6.109.12. -2 Helping in conquering completely. -3 Born under the constellation abhijit P.IV.3.36, see abhijita . m. 1 N. of Viṣṇu. -2 N. of a sacrifice, part of the great sacrifice called gavāmayana ; (yajeta ) abhijidviśvajidbhyāṃ vā Ms.11.75, also used for atirātra q. v. -3 N. of a star; N. of one of the lunar mansions. -4 Name of a son (Hariv.) or the father (V. P.) of Punarvasu. n. 1 The 8th Muhūrta of the day, mid-day (fit for a Śrāddha ceremony). -2 N. of a lagna favourable to setting out. -Comp. -muhūrtaḥ The 8th Muhūrta or period comprising 24 minutes before and 24 minutes after noon. -viśvajitau the two Soma-sacrifices Abhijit and Viśvajit.
Stchoupak Dictionnaire Sanscrit-Français
☞
p. 61, col. 1 .
abhi-jit- m. n. d'un sacrifice à Soma; =
abhijita-.
Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch
☞
vol. 1,
p. 333 .
abhijít (von
ji mit
abhi )
1) adj.
a) siegreich : àbhìjitā̀ tejâsā̀ tejô jinva VS. 15, 7.
— b) unter dem Sternbilde Abhijit geboren P. 4, 3, 36. Vgl. ābhijita .
— 2) m.
a) N. eines eintägigen Soma-Opfers, eine Unterabtheilung der grossen Opferfeier des Gavām-ayana: vìśvàjiccā̂bhìjiccà yaḥ AV. 11, 7, 12. ete eva pūrve ahanī abhijidatirātraḥ ŚAT. BR. 13, 5, 4, 4. 12, 1, 2, 2. 12. 4, 2. 2, 1, 3. 2, 21. 3, 2. 10. 11. 4, 15. 3, 1, 4. 8. AIT. BR. 4, 19. 6, 18. ĀŚV. ŚR. 8, 5. 13. 10, 1. u.s.w. KĀTY. ŚR. 13, 2, 5. 13. 20, 8, 14. 22, 1, 6. 7. 36. 42. 24, 2, 2. 3. 8. 6, 45. 23, 1, 20. 5, 26. 24, 1, 17. 4, 5. 5, 4. 7, 35. M. 11, 74. R. 1, 13, 45. Verz. d. B. H. 72, 10. 73, 8. 19, 9.
— b) N. pr. ein Sohn Punarvasu's HARIV. 2016. Vater Punarvasu's VP. 436.
— 3) f. N. eines Sternbildes: àbhìjinmê rāsatā̀ṃ puṇyâmèva AV. 19, 7, 4. HARIV. 3320. Das 6te Mondhaus nach dem Vollmond, dem Brahman geheiligt, TAITT. BR. 3, 1, 2, 6. tataḥ prabhāte vimale muhūrte 'bhijiti prabhuḥ . vasiṣṭhaḥ puṣyayogena brāhmaṇaiḥ parivāritaḥ .. R. 6, 112, 70. COLEBR. Misc. Ess. II, 341. 358. LIA. I, 746. Ind. St. 1, 99.
— 4) n. (nach ŚKDR. ) die 8te Stunde (mahūrta ) des Tages : abhijiti śiṣyānupanīya śvobhūte saṃbhārānsaṃbharati KAUŚ. 139. aparāhṇe tu saṃprāpte abhijidrauhiṇodaye . yadatra dīyate jantostadakṣayamudāhṛtam .. MATSYA-P. im ŚKDR. Verz. d. B. H. No. 912.
☞
vol. 5,
p. 1018 .
abhijit 3) sūrye cābhijiti sthite BHĀG. P. 10, 83, 26. ahaṃ (Kṛṣṇa spricht) nakṣatrāṇāṃ tathābhijit 11, 16, 27. R. 6, 112, 70 gehört zu 4).
☞
vol. 7,
p. 1699 .
abhijit 3) SŪRYAS. 8, 4. 9, 12. 18. 13, 8.
Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung
☞
vol. 1,
p. 85, col. 3 .
abhijít — 1) Adj.
— a) siegreich.
— b) *unter dem Sternbild Abhijit geboren.
— 2) m.
— a) ein best. eintägiges Soma-Opfer. abhijidviśvajítau ŚAT. BR. 12,2,2,21.
— b) das 20te (22te) Mondhaus 220,9.
— c) die 8te Stunde des Tages , Mittagsstund AV. JYOT. 1,8. R. 6,112,70.
— d) N.pr. des Sohnes oder des Vaters (VP. 4,14,4) des Punarvasu.
Cappeller Sanskrit Wörterbuch
☞
p. 23, col. 2 .
abhijít siegreich; m. N. eines Mondhauses.
Vācaspatyam
☞
p. 287, col. 1 .
abhijit tri0 abhimukhībhūya jayati śatrūn abhi + ji —kvip . 1 abhimukhībhūya śatrujayini . abhito jayatyanena karaṇe kvip . 2 sarvatojayasādhane “abhijitā tejasā tejojinva ” ya0 15, 7, “sarvvajayahetunā tejasā annena ” vedadī0 . “abhijidasi yuktagrāvendrāya ” tā0 brā0 “abhijit sarvajayaheturasi ” bhā0 . abhijayati ūrddhādhaḥsthityā aparāṇi nakṣatrāṇi karttari kvip . “abhijinnāma nakṣkatra- mupariṣṭedāṣāḍhānāmadhastācchroṇāyāḥ ” śrutyukte 3 nakṣatrabhede itaranakṣatrāṇāṃ svakakṣāmātrasthitestasya ca ūrddhvādhaḥsthityā itaranakṣajayitvāt tathātvam . ataeva bhāgavate “nakṣatrāṇi meruṃ dakṣiṇenaiva kālāyane īśvarayojitāni sahābhi jitā'ṣṭāviṃśati ” rityuktam . nakṣatracakrasya aśvinyādi- saptaviṃśatinakṣatrātmakatayā jyotiṣe prasiddhatve'pi śrutyukte- rāṣāḍhopariśravaṇādhaḥsthāne abhijinnāmakaṃ nakṣatracakrā- nantargatamapi karmmaviśeṣe phalaviśeṣārthaṃ jyotiṣādau svīkṛ- tam yathā ” sapta sapta vilikhettu rekhikāstiryyagūrddhvamatha kṛttikādikam . lekhayedabhijitā samanvitaṃ caikarekha- kagakhagena bidhyate . vaiśvasya caturthāṃśe śravaṇādau lipti kācatuṣke ca . abhijit tatsthe kheṭe vijñeyā rohiṇī biddhā . grahaścedekarekhāstho vedhaḥ saptaśalākaka ” iti dīpikā tataśca āṣāḍhopariśravaṇādhobhāge tasya sthitāvāpi ūnaviṃśakalātmakatvaṃ karmmaviśeṣārthaṃ kalpitam tatra graha- sthityā saptaśalākādivedhavaśāt vivāhādau varjyatā aniṣṭaphaladāyakatvāt . śrutau sthānaviśeṣoktistu tasya sthiti sthānajñāpanārthā ataeva sūryyasiddhānte “āpyasyaivābhijit prānte vaiśvānte śravaṇasthitirityuktaṃ vyākhyātañcaitat raṅga- nāthena āpyasya pūrvvāṣāḍhāyā avasāne, dhanūrāśau viṃśati- kalonasaptaviṃśatibhāge 26, 40 abhijidyogatārā ” iti evañca dīpikoktā ūnaviṃśatikalātmakatā karmaviśeṣārthā ataeva aṣṭāviṃśatinakṣatrābhiprāyeṇaiva vṛhatsaṃhitāyā- maṣṭāvisaṃśatirnakṣatrādhīśvarā uktāḥ “aśviyasadahanakamalaja- śaśiśūlamṛdaditijīvaphaṇipitaraḥ . yaunyaryamadinakṛttvaṣṭṛ- pavanaśakrāgnimitrāśca .. śakro nirṛtistoyaṃ viśve brahmā harirvasurvaruṇaḥ . ajapādo'hirbudhnaḥ pūṣā cetīśvarā bhānām ” .. tathā cābhijitobrahmādhīśvaraḥ . abhijayati itaraśrāddhakālān pāśastyena, ābhimukhyena paścimāva- sthitāṃ chāyāṃ jayati prāgvarttinīṃ karoti vā kvip . paścimavartticchāyāyāḥ pūrvvavarttitvasampādake pañcadaśaghāvibhaktadinasyāṣṭame kutapāhvaye śrāddhapraśaste 3 muhūrtte . “aparāhṇe tu saṃprāpte amijidrohiṇo- daye . yadatra dīyate jantostadakṣayamudāhṛtamiti ” mat0 pu0 uktestasyetarāpekṣayā'kṣayaphaladātṛtvāttathātvam . “kutapa- prathamabhāge ekoddiṣṭamupakramet āvarttanasamīpe vā ” smṛteḥ “ārabhya kutape śrāddhaṃ kuryyādārohiṇaṃ budhaḥ ” ityukteśca tanmūhūrttasyārambhakālatayā praśastatvācca tathātvam . abhi- jayati śatrūn gamanenātra ādhāre ” kvip . “madhyaṃ vyomaprayāte sphuradanalanibhe keśare cārkavimbe chāyā sādhvīva kāntā pracalati puruṣe yatra tatpādalagnā . tāvat saurerna dṛṣṭiḥ kujakṛtamaśubhaṃ naiva ṛkṣasya yogaḥ lakṣmī- mārogyasampatkṣitimatha yuvatīṃ tatra gantā labheta ” iti jyotiṣokte 4 yātrālagnabhede ca . yadyapi “sarvasmin vidhupāpayuktanulavāvarddhe niśāhnorghaṭītryaśaṃ vai ” ityādinā dinārddhapūrvvāparasthaghaṭītryaṃsātmaka —20 palasya sarvatra varjyatā tathāpi yātrāyāṃ viśiṣyābhidhānāttadapavādaḥ . “tataḥ prabhāte vimale muhūrtte'bhijiti prabhuḥ ” rāmā0 . agniṣṭomayāgāṅge gavāmayanike 5 yāgabhede abhiji- dagniṣṭoma ” iti kātyā0 . agniṣṭomagrahaṇādabhi- jidantaraṃ tatsaṃjñakaṃ gavāmayanikametat karka0 . saṃvat- sarasādhyegavāmayane 3 ṣaṣṭhamāsīyapañcaviṃśatitamadine yathoktam tā0 bhāṣye “tatra ṣaṣṭhe māsyādau trayo'bhiplavāḥ ṣaḍahāḥ kāryyāḥ tata ekaḥ pṛṣṭhyaḥ ṣaḍa*haḥ tato'bhijidekamahaḥ ” iti . abhijinmuhūrttasya ca kiñcidūnadinārddhapravatteḥ tat- sāmyāt pañcaviṃśatidinādhikapañcamamāsasya kiñcidūnadai- vadivasārddhatulyatayāsyābhijicchabdavācyatā 6 taddinnakarttavye 7 atirātrayāgādau ca upacārāt ataeva tāṇḍyabhāṣye “ṣaṣṭhe māsi trīnabhiplavān ekaṃ pṛṣṭhyañca kṛtvā'bhijidanuṣṭheyaḥ ” ityuktam vivaraṇaṃ gavāmayanaśabde dṛśyam . “abhijidati- rātra ” iti śata0 brā0 . “atirātrasaṃsthaḥ abhijinnāmake dine kāryya ” iti bhā0 .
Śabdakalpadruma
☞
vol. 1,
p. 73 .
abhijit , klī, (abhi + ji + kvip .) divasasyā- ṣṭamamuhūrttaṃ . kutapakālaiti prasiddhaṃ .. yathā, — “aparāhṇe tu saṃprāpte abhijidrohiṇodaye . yadatra dīyate jantostadakṣayamudāhṛtaṃ ” .. iti matsyapurāṇaṃ .. nakṣatraviśeṣaḥ . tattu tāra- kātrayātmakaśṛṅgāṭakākṛti . uttarāṣāḍhāyāḥ śeṣapañcadaśadaṇḍāḥ śravaṇāyāḥ prathamadaṇḍacatuṣṭayaṃ etadūnaviṃśatidaṇḍātmakamabhijidbhavati .. iti jyotiṣaṃ .. tatra jātaphalaṃ . “atisulalitakāntiḥ sammataḥ sajjanānāṃ nanu bhavati vinītaścārukīrttiḥ suveśaḥ . dvijavarasurabhakto vyaktavāṅmānavaḥ syāda- bhijiti yadi sūtirbhūpatiḥ svasvavaṃśe ” .. iti koṣṭhīpradīpaḥ ..
Index to the Names in the Mahābhārata
☞
p. 1, col. 1 .
Abhijit , the 22nd of the 28 nakṣatras, when beginning with
Aśvinī (star of junction Vega or α Lyræ; see Whitney to Sū°
Si°, VIII, 9). § 502 (Manuṣyagrahak.): III, 230 , 14461
(Abhijit spardhamānā tu Rohiṇyāḥ kanyasī svasā icchantī
jyeṣṭhatām devī tapas taptuṃ vanaṅ gatā ); XIII, 4265
(when one makes a śrāddha under Abhijit, he obtains the
best knowledge).
The Vedic Index of Names and Subjects
☞
vol. 1,
p. 27 .
Abhi-jit. See Nakṣatra.
The Purāṇa Index
☞
vol. 1,
p. 78 .
Abhijit (I) — an auspicious hour between 1 — 2 p.m.
midday time:
1 best for gifts.
2 [Footnote] 1) Bhā. III. 18. 27; VII. 10. 67.
[Footnote] 2) M. 22. 2.
☞
vol. 1,
p. 78 .
Abhijit (II) — the 28th nakṣatra on the right nostril of
Śiśumāra;
1 the nakṣatra of Kṛṣṇa.
2 Identified with Hari.
3 [Footnote] 1) Bhā. V. 22. 11; 23. 6; Vā. 50. 130; 82. 12; 96. 201.
[Footnote] 2) Bhā.
VIII. 18. 5; Br. III. 71. 205.
[Footnote] 3) Bhā. XI. 16. 27.
☞
vol. 1,
p. 78 .
Abhijit (III) — A son of Andhaka, (Ānakadundhubhi-
Vi. P. ), and father of Punarvasu.
Br. III. 71. 119; Vi. IV. 14. 14.
Mahābhārata Cultural Index
☞
p. 230, col. 1 .
Abhijit f.: Name of the twentieth
Nakṣatra.
Described as heavenly (devī ) 3. 219.
8; Indra reported to Skanda that Abhijit,
the younger sister vying with Rohiṇī as she
desired higher rank, went to the forest to
practise austerities; Indra was, therefore, con-
fused (in reckoning time) due to the dropping
down of one Nakṣatra from the sky (abhijit
spardhamānā tu rohiṇyā kanyasī svasā/
icchantī jyeṣṭhatāṃ devī tapas taptuṃ
vanaṃ gatā//tatra mūḍho 'smi … nakṣatraṃ
gaganāc cyutam/kālaṃ tv imaṃ paraṃ
skanda brahmaṇā saha cintaya ) 3. 219. 8-9;
(to fill the gap, the Kṛttikās went to the heaven
3. 219. 11) (Nī. on Bom. Ed. 3. 230. 8-9, 11:
kanyasī kaniṣṭhā vanaṃ gatā adhikāraṃ
tyaktveti śeṣaḥ//8//sā ca jyeṣṭhatāspar-
dhayā gaganāt cyutā ato 'haṃ mūḍho 'smi
nakṣatrasaṃkhyāpūraṇaprakārasyājñānād
iti bhāvaḥ//9//tathā ca kṛttikābhir eva
nakṣatrasaṃkhyāpūrtiṃ kurv iti śakrāśayaṃ
jñātvā tās tridivaṃ gatāḥ//11// ); if one
offers a śrāddha under the constellation
Abhijit he attains superior knowledge (vidyāṃ
śreṣṭhām avāpnuyāt ) 13. 89. 11. [See
Abhijita1 ]