• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • abhighāta

    See also abhighātaḥ.


    Wilson Sanskrit-English Dictionary

    p. 53.
    abhighāta m. (-taḥ)

    1 Striking, wounding, beating.

    2 Touching, contact.

    3 Pain, infliction, torture.

    4 Remedy, removal. n. (-taṃ) The combination of the fourth letter of any class with any of the other three preceding it.

    E. abhi before hana to strike, affix ghañ.

    Yates Sanskrit-English Dictionary

    p. 40, col. 2.
    abhi-ghāta (taḥ) 1. m. Striking.

    Goldstücker Sanskrit-English Dictionary

    p. 239, col. 1.
    abhighāta Tatpur. 1. m. (-taḥ) 1 Striking, beating, wounding; e. g.

    Kaṇāda S.: abhighātānmusalasaṃyogāddhaste karma; or Suśruta: vi-

    ghātādabhighātādvā hīnasattvasya &c.; or Bhaṭṭik.: dviṣkurvatāṃ ca-

    tuṣkurvannabhighātaṃ nagairdviṣām . vahiṣkariṣyansaṃgrāmādripūñjva-

    lanapiṅgalaḥ. 2 Pain, infliction; e. g. in a comm. of the

    Yoga S. (on the word daurmanasya): daurmanasyamicchābhighātā-

    ccetasaḥ kṣobhaḥ; or Lalitav.: manaḥsaṃvaro dharmalokamukhamabhighā-

    tavyāpādamithyādṛṣṭiprahāṇāya saṃvartate. 3 Warding off, removal;

    e. g. in Gauḍapāda's comm. on the Sāṅkhyakār.: ādhibhau-

    tikasya (scil. duḥkhasya) rakṣādinābhighāto dṛṣṭaḥ. 4 (In the

    Vājas. Prātisākhya.) The vehemence or physical excite-

    ment which accompanies the recital of mantras at the

    evening oblation (tṛtīyasavana), when the voice is loudest,

    it being low at the morning oblation (prātaḥsavana) and louder

    in the noon-oblation (mādhyandinasavana). Compare besides

    the terms āyāma, mārdava, viśrambha, ākṣepa.

    2. n. (-tam) A harsh pronunciation (e. g. when putting

    a question), produced by the neglect of Sandhi rules, more

    esp. by combining a preceding soft aspirate sound (gha, jha,

    ḍha, dha, bha) with a following unaspirate sound (either ka, ca,

    ṭa, ta, pa or ga, ja, ḍa, da, bha), or a hard aspirate sound

    (kha, cha, ṭha, tha, pha) with a following hard unaspirate sound

    (ka, ca, ṭa, ta, pa), or a soft unaspirate sound (ga, ja, ḍa,

    da, ba) with a following hard aspirate sound (kha, cha, ṭha,

    tha, pha). (Keralagrantha, as quoted by Rādhāk.) Also abhī-

    ghāta. E. han with abhi, kṛt aff. ghañ and n changed to t.

    Benfey Sanskrit-English Dictionary

    p. 37, col. 2.
    abhighāta abhighāta, i. e. abhi-han.

    Caus. + a, m. 1. Striking, Bhāṣāp.

    117; Kir. 5, 42. 2. Hurting, affliction.

    Man. 12, 77. Comp. Vapra-, m. but-

    ting at a bank or mound.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1st ed.)

    p. 61, col. 3.
    abhighāta abhi-ghāta, as, m. (rt. han),

    striking, attack, infliction of injury, damage; striking

    back, driving away, warding off; abrupt or vehement

    articulation of Vedic texts; (am), n. the combina-

    tion of the fourth letter of any class with the first or

    third letter; of the second with the first letter; and

    of the third with the second letter of any class.
    p. 70, col. 1.
    Abhi-ghāta. See s. v.

    Apte Practical Sanskrit-English Dictionary

    p. 128, col. 1.
    abhighāta, ghātaka, takin &c. See under abhihan.

    Cappeller Sanskrit-English Dictionary

    p. 33.
    abhighāta m. stroke, attack, affliction.

    Macdonell Sanskrit-English Dictionary

    p. 23, col. 1.
    abhighāta abhi-ghāta, m. blow, stroke; noxious
    effect; -ghātin, a. striking; m. enemy.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)

    p. 62, col. 1.
    abhi-ghāta a m. (√ han), striking, attack
    p. 62, col. 1.
    infliction of injury, damage, Mn. xii, 77, &c.
    p. 62, col. 1.
    striking back, driving away, warding off
    p. 62, col. 1.
    abrupt or vehement articulation (of Vedic text), VPrāt.
    p. 62, col. 1.
    abhi-ghāta n. an irregular combination of consonants i.e. the combination of the fourth letter of gutturals, cerebrals, &c. with the first or third letter, of the second with the first letter, and of the third with the second letter of those classes of consonants.
    p. 74, col. 1.
    abhi-ghāta b See s.v.

    Apte Enlarged Practical Sanskrit-English Dictionary

    vol. 1, p. 170.
    abhighāta, abhighātaka, abhighātakin &c. See under abhihan.

    Stchoupak Dictionnaire Sanscrit-Français

    p. 60, col. 2.
    abhi-ghāta- m. coup, attaque, dommage; -ita- a. v. frappé.

    Renou Terminologie grammaticale du Sanskrit

    vol. 3, p. 374.

    Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch

    vol. 1, p. 331.
    abhighāta (von han mit abhi)

    1) m.

    a) Schlag, Angriff, Beschädigung (eig. und übertr.) YĀJÑ. 2, 223. SUŚR. 1, 4, 8. 51, 2. 2, 523, 3. 319, 8. Mit dem subj. compon.: śarābhi° R. 4, 16, 53. 6, 88, 8. karakābhighātaiḥ durch Hagelschläge CĀT. 3. āyudhābhi° SUŚR. 2, 1, 5. śītātapābhighātān M. 12, 77. pittaraktābhi° SUŚR. 2, 125, 11. śokābhi° KATHĀS. 17, 38. duḥkhatrayābhi° SĀṂKHYAK. 1. mit dem obj.: taṭābhighāta KUMĀRAS. 7, 49; vgl. taṭāghāta 2, 50.

    — b) Anstoss (beim Aussprechen der Laute): āyāmamārdavābhighātāḥ VS. PRĀT. 1, 30.

    — 2) n. eine unerlaubte Consonantenverbindung und namentl. die Verbindung eines vorang. 4ten (gha, jha, ḍha, dha, bha) Consonanten der 5 ersten Consonantenreihen mit einem folg. 1sten (ka, ca, ṭa, ta, pa) oder 3ten (ga, ja, ḍa, da, ba), eines 2ten (kha, cha, ṭha, tha, pha) mit einem 1sten und endlich eines 3ten mit einem 2ten. praśnādau kavargādivarṇānāṃ pūrvasthitacaturthadvitīyatṛtīyacaturthavarṇāḥ krameṇa parasthitavagaikaikadvitrivarṇayuktāḥ . tatra klī . yathā . abhighātaṃ syātpūrvaṃ vedadvitryabdhivarṇāścet . nagavargāṇāṃ parato dharaṇīcandradvirāmāḍhyāḥ .. iti keralagranthaḥ . ŚKDR.

    vol. 5, p. 1017.
    abhighāta , prākāmyamicchānabhighātaḥ so v. a. Nichthemmung, das Nichtgehemmtsein Verz. d. Oxf. H. 231,b,11.
    vol. 7, p. 1699.
    abhighāta partic. s. u. 1. han mit abhi .

    Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung

    vol. 1, p. 85, col. 2.
    abhighāta

    — 1) m.

    — a) Schlag , Anprall.

    — b) unangenehme , schädliche Einwirkung M. 12,77. KATHĀS. 17,38. SĀṂKHYAK. 1.

    — c) krankhafte Veränderung SUŚR. 2,125,11.

    — d) Entgegenwirkung , Niederdrückung. ādhibautikasya duḥkhasya rakṣādinā GAUḌAP. zu SĀṂKHYAK. 1. icchā° Comm. zu einem YOGAS. bei GOLD.

    — e) eine best. Aussprache VS. PRĀT. 1,31.

    — 2) n. unerlaubte Consonantenverbindung.

    — 3) Adj. (f. ā) beschädigt.

    Cappeller Sanskrit Wörterbuch

    p. 23, col. 1.
    abhighāta m. Schlag, Anschlag. °tin treffend; m. Feind.

    Schmidt Nachträge zum Sanskrit-Wörterbuch

    p. 55, col. 2.
    abhighāta 3. fehlerhaft für abhivāta.

    Vācaspatyam

    p. 285, col. 2.
    abhighāta pu0 abhi + hanabhāve ghañ . 1 niḥśeṣahanane samū-
    lanāśane duḥkhatrayābhighātājjijñāsā tadabhighātake hetau
    sāṃ0 kā0 . 2 tāḍane . taḍābhighātādiva lagnapaṅke
    kumā0 . abhihanyate'smai phalāya uddiśyārthe bā0 ghañ .
    dravyāntarakriyayā utpāditadravyāntarasaṃyoge, vaiśeṣi-
    kokte śabdahetau, saṃyoginormithovibhāgajanakakriyā-
    hetau ca 3 saṃyogabhede . yathoktaṃ nodanābhighātāt
    saṃyuktasaṃyogācca pṛthivyāṃ karmmeti vai0 sū0 . yaḥ saṃyogaḥ
    śabdanimittakāraṇaṃ, yajjanitaṃ karmma saṃyoginoḥ paraspara-
    vibhāgahetuśca bhavati sa saṃyogaviśeṣo'bhighātaḥ nodanaṃ tu
    tadvilakṣaṇaḥ saṃyogaḥ . tābhyāmapri pratyekaṃ karmma janyate paṅkā-
    khyāyāṃ pṛthivyāṃ caraṇena nodanāt caraṇābhighātācca karmma
    jāyate tatra paṅkaḥ samavāyikāraṇam nodanābhighātau yathā
    yathamasavāyikāraṇam gurutvavegaprayatnā nimittakāraṇāni
    saṃyuktasaṃyogāt nodanābhighātādvā paṅke karma paṅkasthite ghaṭā
    dāvapi, tatsamakālameva karmadarśanāditi śa0 upamkaraḥ .
    ātmasaṃyogaprayatnābhyāṃ haste karma, tathā hastasaṃyogācca
    muṣale, abhighātaje muṣale karmmaṇi vyatirekādakāraṇaṃ hasta-
    saṃyogaḥ bai0 sū0 tathātmasaṃyogāt hastakarmaṇi, abhighātā-
    nmuṣalasaṃyogācca haste karma ātmajanyā bhavedicchā icchā-
    janyā bhavet kṛtiḥ kṛtijanyā bhavecceṣṭā ceṣṭājanyā bhavet
    kriye tyuktimamusṛtyāha ātsasaṃyogaprayatnābhyāṃ hastesamavāthi-
    kāraṇe karma, tasya ca karmaṇaḥ prayatnavadātmasaṃyogo'samavāyi
    kāraṇaṃ prayatnastu nimittakāraṇam prayatnavadātmasaṃyogāsamavāyi
    kāraṇikā ca kriyaiva ceṣṭā . tathā utkṣepabaddhastasaṃyogāt
    muṣale utkṣepaṇaṃ karma jāyate . tathāca prayatnavadātmasaṃyukte-
    na hastena yo muṣalasya saṃyogaḥ sa tatrāsamāyikāraṇam muṣalaṃ
    samavāyikāraṇamiti . udūkhalābhihatasya muṣalasya karma-
    yadutpapatanaṃ jāyate tatra kāraṇamāha . muṣalādau utpatana
    karmaṇi abhighāta eva hetuḥ, na tu hastasaṃyogaḥ tasya taṃ prati
    kāraṇatvenānyayāsiddhatvāt tadvyatireke'pi abhighāta-
    mātreṇa abhihatapradhānagurudravya saṃyogenaiva utpatanadarśanāt
    yathā bhūmyādau hastena vegakṣiptaloṣṭāderhastayogaṃ vinā'pi
    utpatti rdṛśyate'ta utpatane abhighāta eva asamanāyi-
    kāraṇam abhighātāt muṣale saṃyogāddhaste karma vai0 sū0
    abhighātāt abhighātajanitasaṃskārajanitāt hastamuṣala-
    saṃyogāt haste utpatanaṃ karma tatra muṣalasaṃyogo'samāyi-
    kāraṇam . tīvravegaprayuktakriyājanitaḥ saṃyogaḥ śabdahetuḥ .
    tṛtīyaḥ syāt karmmajo'pi dvidhaiva parikīrttitaḥ abhi-
    ghātonodanañca śabdaheturihādimaḥ . śabdāheturdvitīyaḥ
    syāditi śabdodhvaniśca varṇṇaśca mṛdaṅgādibhavodhvaniḥ .
    kaṇṭhasaṃyogādijanyāvarṇṇāste kādayomatā iti ca bhāṣā0
    ataevoktam kaṇṭhatālvādyabhighātajanyaḥ śabdaḥ iti
    vṛddhaiḥ . śikṣāyāmapyuktam ātmā buddhyā sametyārthān
    manoyuṅkte vivakṣayā . manaḥ kāmāgnimāhanti sa prerayati
    mārutam . so dīrṇṇo mūrddhnyabhihato vaktramāpadya mārutaḥ
    varṇṇān janayate iti . sa udīrṇaḥ sandhiḥ pādapūraṇārthaḥ .
    mṛdaṅgādau tīvravegena kāṣṭhāditāḍanasaṃyoge śabdojanyate
    iti lauke prasiddhiḥ . vṛkṣādau pravalataravāyusaṃyogācca-
    śabdo dhvanyātmaka eva . mṛduvegena kriyayā saṃyoge
    nodanarūpe na śabdaḥ iti tasyaṃ śabdāhetutvamuktam adhikaṃ
    nodanaśabde vakṣyate . abhighāto'styasya arśa0 ac .
    abhighātayukte tri0 abhighātaṃ syāt pūrvvaṃ vedadvitryadi-
    varṇāyet . navavargāṇāṃ navato dharaṇīcandradvirāmādyā iti
    keralokte varṇabhede, na0 śabdakalpadrumaḥ .

    Indian Epigraphical Glossary

    p. 1.
    abhighāta (LP), an injury.