Blog
Sanskrit
About
abhighāta
See also
abhighātaḥ .
Sanskrit-English
Sanskrit-French
Sanskrit-German
Sanskrit-Sanskrit
Specialized Dictionaries
Wilson Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 53 .
abhighāta m. (
-taḥ )
1 Striking, wounding, beating.
2 Touching, contact.
3 Pain, infliction, torture.
4 Remedy, removal. n. (-taṃ ) The combination of the fourth letter of any class with any of the other three preceding it.
E. abhi before hana to strike, affix ghañ .
Yates Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 40, col. 2 .
abhi-ghāta (taḥ) 1. m. Striking.
Goldstücker Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 239, col. 1 .
abhighāta Tatpur. 1. m. (
-taḥ )
1 Striking, beating, wounding; e. g.
Kaṇāda S.: abhighātānmusalasaṃyogāddhaste karma; or Suśruta: vi-
ghātādabhighātādvā hīnasattvasya &c.; or Bhaṭṭik.: dviṣkurvatāṃ ca-
tuṣkurvannabhighātaṃ nagairdviṣām . vahiṣkariṣyansaṃgrāmādripūñjva-
lanapiṅgalaḥ . 2 Pain, infliction; e. g. in a comm. of the
Yoga S. (on the word daurmanasya ): daurmanasyamicchābhighātā-
ccetasaḥ kṣobhaḥ; or Lalitav.: manaḥsaṃvaro dharmalokamukhamabhighā-
tavyāpādamithyādṛṣṭiprahāṇāya saṃvartate . 3 Warding off, removal;
e. g. in Gauḍapāda' s comm. on the Sāṅkhyakār.: ādhibhau-
tikasya (scil. duḥkhasya ) rakṣādinābhighāto dṛṣṭaḥ . 4 (In the
Vājas. Prātisākhya. ) The vehemence or physical excite-
ment which accompanies the recital of mantras at the
evening oblation (tṛtīyasavana ), when the voice is loudest,
it being low at the morning oblation (prātaḥsavana ) and louder
in the noon-oblation (mādhyandinasavana ). Compare besides
the terms āyāma, mārdava, viśrambha, ākṣepa .
2. n. (-tam ) A harsh pronunciation (e. g. when putting
a question), produced by the neglect of Sandhi rules, more
esp. by combining a preceding soft aspirate sound (gha, jha,
ḍha, dha, bha ) with a following unaspirate sound (either ka, ca,
ṭa, ta, pa or ga, ja, ḍa, da, bha ), or a hard aspirate sound
(kha, cha, ṭha, tha, pha ) with a following hard unaspirate sound
(ka, ca, ṭa, ta, pa ), or a soft unaspirate sound (ga, ja, ḍa,
da, ba ) with a following hard aspirate sound (kha, cha, ṭha,
tha, pha ). (Keralagrantha, as quoted by Rādhāk. ) Also abhī-
ghāta . E. han with abhi, kṛt aff. ghañ and n changed to t .
Benfey Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 37, col. 2 .
abhighāta abhighāta, i. e. abhi-han. Caus. + a, m. 1. Striking, Bhāṣāp.
117; Kir. 5, 42. 2. Hurting, affliction.
Man. 12, 77. — Comp. Vapra-, m. but-
ting at a bank or mound.
Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1st ed.)
☞
p. 61, col. 3 .
abhighāta abhi-ghāta, as, m. (rt.
han ),
striking, attack, infliction of injury, damage; striking
back, driving away, warding off; abrupt or vehement
articulation of Vedic texts; (
am ), n. the combina-
tion of the fourth letter of any class with the first or
third letter; of the second with the first letter; and
of the third with the second letter of any class.
☞
p. 70, col. 1 .
Abhi-ghāta. See s. v.
Apte Practical Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 128, col. 1 .
abhighāta, ghātaka, takin &c. See under abhihan .
Cappeller Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 33 .
abhighāta m. stroke, attack, affliction.
Macdonell Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 23, col. 1 .
abhighāta abhi-ghāta, m. blow, stroke; noxious effect; -ghātin, a. striking; m. enemy.
Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)
☞
p. 62, col. 1 .
abhi-ghāta a m. (√ han ), striking, attack
☞
p. 62, col. 1 .
infliction of injury, damage,
Mn. xii, 77, &c.
☞
p. 62, col. 1 .
striking back, driving away, warding off
☞
p. 62, col. 1 .
abrupt or vehement articulation (of Vedic text),
VPrāt.
☞
p. 62, col. 1 .
abhi-ghāta n. an irregular combination of consonants
i.e. the combination of the fourth letter of gutturals, cerebrals, &c. with the first or third letter, of the second with the first letter, and of the third with the second letter of those classes of consonants.
☞
p. 74, col. 1 .
Apte Enlarged Practical Sanskrit-English Dictionary
☞
vol. 1,
p. 170 .
abhighāta , abhighātaka , abhighātakin &c. See under abhihan .
Stchoupak Dictionnaire Sanscrit-Français
☞
p. 60, col. 2 .
abhi-ghāta- m. coup, attaque, dommage;
-ita- a. v. frappé.
Renou Terminologie grammaticale du Sanskrit
☞
vol. 3,
p. 374 .
Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch
☞
vol. 1,
p. 331 .
abhighāta (von
han mit
abhi )
1) m.
a) Schlag, Angriff, Beschädigung (eig. und übertr.) YĀJÑ. 2, 223. SUŚR. 1, 4, 8. 51, 2. 2, 523, 3. 319, 8. Mit dem subj. compon.: śarābhi° R. 4, 16, 53. 6, 88, 8. karakābhighātaiḥ durch Hagelschläge CĀT. 3. āyudhābhi° SUŚR. 2, 1, 5. śītātapābhighātān M. 12, 77. pittaraktābhi° SUŚR. 2, 125, 11. śokābhi° KATHĀS. 17, 38. duḥkhatrayābhi° SĀṂKHYAK. 1. mit dem obj.: taṭābhighāta KUMĀRAS. 7, 49; vgl. taṭāghāta 2, 50.
— b) Anstoss (beim Aussprechen der Laute): āyāmamārdavābhighātāḥ VS. PRĀT. 1, 30.
— 2) n. eine unerlaubte Consonantenverbindung und namentl. die Verbindung eines vorang. 4ten (gha, jha, ḍha, dha, bha ) Consonanten der 5 ersten Consonantenreihen mit einem folg. 1sten (ka, ca, ṭa, ta, pa ) oder 3ten (ga, ja, ḍa, da, ba ), eines 2ten (kha, cha, ṭha, tha, pha ) mit einem 1sten und endlich eines 3ten mit einem 2ten. praśnādau kavargādivarṇānāṃ pūrvasthitacaturthadvitīyatṛtīyacaturthavarṇāḥ krameṇa parasthitavagaikaikadvitrivarṇayuktāḥ . tatra klī . yathā . abhighātaṃ syātpūrvaṃ vedadvitryabdhivarṇāścet . nagavargāṇāṃ parato dharaṇīcandradvirāmāḍhyāḥ .. iti keralagranthaḥ . ŚKDR.
☞
vol. 5,
p. 1017 .
abhighāta ,
prākāmyamicchānabhighātaḥ so v. a.
Nichthemmung, das Nichtgehemmtsein Verz. d. Oxf. H. 231,b,11.
☞
vol. 7,
p. 1699 .
abhighāta partic. s. u. 1. han mit abhi .
Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung
☞
vol. 1,
p. 85, col. 2 .
abhighāta — 1) m.
— a) Schlag , Anprall.
— b) unangenehme , schädliche Einwirkung M. 12,77. KATHĀS. 17,38. SĀṂKHYAK. 1.
— c) krankhafte Veränderung SUŚR. 2,125,11.
— d) Entgegenwirkung , Niederdrückung. ādhibautikasya duḥkhasya rakṣādinā GAUḌAP. zu SĀṂKHYAK. 1. icchā° Comm. zu einem YOGAS. bei GOLD.
— e) eine best. Aussprache VS. PRĀT. 1,31.
— 2) n. unerlaubte Consonantenverbindung.
— 3) Adj. (f. ā ) beschädigt.
Cappeller Sanskrit Wörterbuch
☞
p. 23, col. 1 .
abhighāta m. Schlag, Anschlag. °tin treffend; m. Feind.
Schmidt Nachträge zum Sanskrit-Wörterbuch
☞
p. 55, col. 2 .
abhighāta 3. fehlerhaft für abhivāta .
Vācaspatyam
☞
p. 285, col. 2 .
abhighāta pu0 abhi + hana —bhāve ghañ . 1 niḥśeṣahanane samū- lanāśane “duḥkhatrayābhighātājjijñāsā tadabhighātake hetau ” sāṃ0 kā0 . 2 tāḍane . “taḍābhighātādiva lagnapaṅke ” kumā0 . abhihanyate'smai phalāya uddiśyārthe bā0 ghañ . dravyāntarakriyayā utpāditadravyāntarasaṃyoge, vaiśeṣi- kokte śabdahetau, saṃyoginormithovibhāgajanakakriyā- hetau ca 3 saṃyogabhede . yathoktaṃ “nodanābhighātāt saṃyuktasaṃyogācca pṛthivyāṃ karmmeti vai0 sū0 . “yaḥ saṃyogaḥ śabdanimittakāraṇaṃ, yajjanitaṃ karmma saṃyoginoḥ paraspara- vibhāgahetuśca bhavati sa saṃyogaviśeṣo'bhighātaḥ nodanaṃ tu tadvilakṣaṇaḥ saṃyogaḥ . tābhyāmapri pratyekaṃ karmma janyate paṅkā- khyāyāṃ pṛthivyāṃ caraṇena nodanāt caraṇābhighātācca karmma jāyate tatra paṅkaḥ samavāyikāraṇam nodanābhighātau yathā yathamasavāyikāraṇam gurutvavegaprayatnā nimittakāraṇāni saṃyuktasaṃyogāt nodanābhighātādvā paṅke karma paṅkasthite ghaṭā dāvapi, tatsamakālameva karmadarśanāditi ” śa0 upamkaraḥ . “ātmasaṃyogaprayatnābhyāṃ haste karma, tathā hastasaṃyogācca muṣale, abhighātaje muṣale karmmaṇi vyatirekādakāraṇaṃ hasta- saṃyogaḥ ” bai0 sū0 tathātmasaṃyogāt hastakarmaṇi, abhighātā- nmuṣalasaṃyogācca haste karma “ātmajanyā bhavedicchā icchā- janyā bhavet kṛtiḥ kṛtijanyā bhavecceṣṭā ceṣṭājanyā bhavet kriye ” tyuktimamusṛtyāha ātsasaṃyogaprayatnābhyāṃ hastesamavāthi- kāraṇe karma, tasya ca karmaṇaḥ prayatnavadātmasaṃyogo'samavāyi kāraṇaṃ prayatnastu nimittakāraṇam prayatnavadātmasaṃyogāsamavāyi kāraṇikā ca kriyaiva ceṣṭā . tathā utkṣepabaddhastasaṃyogāt muṣale utkṣepaṇaṃ karma jāyate . tathāca prayatnavadātmasaṃyukte- na hastena yo muṣalasya saṃyogaḥ sa tatrāsamāyikāraṇam muṣalaṃ samavāyikāraṇamiti . udūkhalābhihatasya muṣalasya karma- yadutpapatanaṃ jāyate tatra kāraṇamāha . muṣalādau utpatana karmaṇi abhighāta eva hetuḥ, na tu hastasaṃyogaḥ tasya taṃ prati kāraṇatvenānyayāsiddhatvāt tadvyatireke'pi abhighāta- mātreṇa abhihatapradhānagurudravya saṃyogenaiva utpatanadarśanāt yathā bhūmyādau hastena vegakṣiptaloṣṭāderhastayogaṃ vinā'pi utpatti rdṛśyate'ta utpatane abhighāta eva asamanāyi- kāraṇam “abhighātāt muṣale saṃyogāddhaste karma ” vai0 sū0 abhighātāt abhighātajanitasaṃskārajanitāt hastamuṣala- saṃyogāt haste utpatanaṃ karma tatra muṣalasaṃyogo'samāyi- kāraṇam . tīvravegaprayuktakriyājanitaḥ saṃyogaḥ śabdahetuḥ . “tṛtīyaḥ syāt karmmajo'pi dvidhaiva parikīrttitaḥ abhi- ghātonodanañca śabdaheturihādimaḥ . śabdāheturdvitīyaḥ syāditi ” “śabdodhvaniśca varṇṇaśca mṛdaṅgādibhavodhvaniḥ . “kaṇṭhasaṃyogādijanyāvarṇṇāste kādayomatā ” iti ca bhāṣā0 ataevoktam “kaṇṭhatālvādyabhighātajanyaḥ śabdaḥ ” iti vṛddhaiḥ . śikṣāyāmapyuktam “ātmā buddhyā sametyārthān manoyuṅkte vivakṣayā . manaḥ kāmāgnimāhanti sa prerayati mārutam . so dīrṇṇo mūrddhnyabhihato vaktramāpadya mārutaḥ varṇṇān janayate ” iti . sa udīrṇaḥ sandhiḥ pādapūraṇārthaḥ . mṛdaṅgādau tīvravegena kāṣṭhāditāḍanasaṃyoge śabdojanyate iti lauke prasiddhiḥ . vṛkṣādau pravalataravāyusaṃyogācca- śabdo dhvanyātmaka eva . mṛduvegena kriyayā saṃyoge nodanarūpe na śabdaḥ iti tasyaṃ śabdāhetutvamuktam adhikaṃ nodanaśabde vakṣyate . “abhighāto'styasya arśa0 ac . abhighātayukte tri0 “abhighātaṃ syāt pūrvvaṃ vedadvitryadi- varṇāyet . navavargāṇāṃ navato dharaṇīcandradvirāmādyā ” iti keralokte varṇabhede, na0 śabdakalpadrumaḥ .
Indian Epigraphical Glossary
☞
p. 1 .
abhighāta (LP), an injury.