• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • abhidhāna

    See also abhidhānam, abhidhānaṃ.


    Wilson Sanskrit-English Dictionary

    p. 53.
    abhidhāna n. (-naṃ)

    1 A name, an appellation.

    2 Speaking, speech.

    3 A vocabulary, a dictionary.

    E. as before, lyuṭ aff.

    Yates Sanskrit-English Dictionary

    p. 41, col. 1.
    abhi-dhāna (naṃ) 1. n. A name; speak-
    ing; a dictionary.

    Goldstücker Sanskrit-English Dictionary

    p. 244, col. 1.
    abhidhāna Tatpur. 1. n. (-nam) 1 Naming, telling, expressing;

    e. g. in the Vārtt. to Pāṇ.: kṣubdhaṃ manthābhidhāna iti vaktavyam;

    or svāntaṃ mano'bhidhāna iti vaktavyam; or dhvāntaṃ mano'bhi-

    dhāna iti vaktavyam; or avātābhidhāna iti vaktavyam; or Pa-

    tanj. to Pāṇ.: kaḥ punarvīpsārthaḥ . anavayavābhidhānaṃ vīpsārthaḥ .

    anavayavena dravyāṇāmabhidhānameṣa vīpsārthaḥ; or in the Nyāya

    S.: arthādāpannasya svaśabdena punarabhidhānam; or in the Mī-

    mānsā S.: guṇābhidhānātsarvārthamabhidhānam; or Sāhityad.:

    (nāndī) pūrvaraṅgasya raṅgadvārābhidhānamaṅgamityucyate.--In writ-

    ings on the Mīmānsā philosophy abhidhāna or abhidhāyakatva

    are used sometimes in opposition to vidhāyakatva, when the

    former imply such expressions or passages in the Vedas

    as do not contain a vidhi or injunction, but merely a

    description or explanation; the word becomes in such cases

    a synonyme of anuvāda q. v.; e. g. Mīmānsā S.: vidhi-

    mantrayoraikārthyamaikaśabdyāt . api vā prayogasāmarthyānmantro

    'bhidhānavācī syāt; Jaiminīyanyāyam.: devāṃśca yābhiryajata

    ityākhyātaṃ tu mantragam . vidhāyakaṃ na vānyena samatvāttadvidhā-

    yakam . yacchabdādeḥ kṣīṇaśaktirna vidhistrividhaṃ tataḥ . ā-

    khyātamabhidhānaṃ ca pradhānaguṇakarmaṇī (comm.: ayaṃ mantra ā-

    mnāyate . devāṃśca yābhiryajate dadāti ca jyogittābhiḥ sacate

    gopatiḥ saheti .…tatra yathā brāhmaṇagatamākhyātapadaṃ pra-

    dhānaguṇakarmaṇoranyatarasya vidhāyakam . tathā mantragatamapīti

    cet .. maivam . yacchabdādinā vidhiśakteḥ kṣīṇatvāt . sati hi

    yacchabde tasya vākyasyānuvādakatvaṃ pratīyate . na tu vidhāyaka-

    tvam .…tasmādākhyātasya pradhānakarmavidhāyakatvaṃ guṇakarma-

    vidhāyakatvaṃ cetyevaṃ dvāveva prakārau na bhavataḥ . kiṃtvabhidhāyaka-

    tvamityapyasti tṛtīyaḥ prakāraḥ . tato na mantragatākhyātasya vi-

    dhāyakatvam).--Comp. also bahvabhidhāna (in the sense of ba-

    huvacana). 2 A proposition, a rule, an axiom; (this seems

    to be the sense of the word in the comm. on the Vājas.

    Prātiś. 4. 141., where abhidhāna would imply the axiom or

    law taught by the Sūtra; comp. the preceding words tasyai-

    taducyate). 3 The same as abhidhā II. 2.; e. g. Kāvyapr.: lakṣa-

    ṇātmakameva dhvananam . tadanugamena tasya darśanāt . na ca tadanu-

    gatameva . abhidhānāvalambanenāpi tasya bhāvānna cobhayānusāryeva.

    4 The being named, the being expressed; e. g. in the Nyāya

    S.: kāraṇadravyasya pradeśaśabdenābhidhānāt; or in the Vedānta

    S.: jyotiścaraṇābhidhānāt; or chando'bhidhānānneti cenna &c.;

    or sukhaviśiṣṭābhidhānādeva ca; or Jayamangala in the comm.

    on the Bhaṭṭik.: samaśabdenopamāyā abhidhānāt &c.; or

    Bharatas. in his comm. on the same: vṛddhikriyayostulyakā-

    layorvavṛdha ityanenābhidhānāt. 5 Speech, discourse. 6 A vo-

    cabulary; e. g. Vopad.: kṛttaddhitasamāsānāmabhidhānaṃ niyā-

    makam; comp. also Colebr. Ess. II. p. 52.

    2. m. n. (-naḥ-nam) 1 A name, an appellation; e. g. Ki-

    rātārj.: tavābhidhānādvyathate natānanaḥ (Mallin.: tavābhidhānā-

    nnāmadheyānnāmadheyasmaraṇāt); or Śiśupālab.: jagati sumanasa-

    stadādi nūnaṃ dadhati parisphuṭamarthato'bhidhānam; or Jaimini

    Sūtra: uktaṃ kriyābhidhānaṃ syāttadabhāve prasiddhaṃ syāt; comp.

    also the instance s. v. abhicāramantra. 2 A word; e. g. the

    Ṭīkā on the Sāhityad.: anvitābhidhānavādino (i. e. those

    who argue that the words of a sentence are logically con-

    nected) mīmāṃsakaguravastu kriyākārakayoḥ prathamata evānvaya-

    bodho jāyate tataḥ śaktigrahaḥ; or Kāvyapr.: himapayaḥśaṅkā-

    dyāśrayeṣu paramārthato bhinneṣu śuklādiṣu yadvaśena śuklaḥ śukla i-

    tyādyabhinnābhidhānapratyayotpattiḥ; or Suśruta: vyaktābhidhānama-

    khilena vidhiṃ nibodha &c.; or Manu: strīṇāṃ…āśīrvā-

    dābhidhānavat (scil. nāmadheyam). 3 A sound (?); comp. abhidhā

    II. 3. and the following article. [The double gender of the word

    is mentioned by the Siddhāntak., but apparently restricted

    to the meanings given under 2., for the Gaṇaratnam. which

    mentions the word in the Gaṇa ardharcādi--Pāṇ. II. 4. 31.

    --explains it abhidhānaṃ or abhidhāno nāma śabdaśca.]

    3. f. (-nī) (ved.) A rope, a halter; (thus explained by

    Kaiyyaṭa when speaking of the meanings of dhā with abhi,

    viz. abhipūrvastāvaddadhātirbandhanoccāraṇapratipādaneṣu vartate . a-

    śvābhidhānīmādatta ityatra bandhanavṛttiḥ &c.). E. dhā with abhi,

    kṛt aff. lyuṭ.

    Benfey Sanskrit-English Dictionary

    p. 38, col. 1.
    abhidhāna abhidhāna, i. e. abhi-dhā

    + ana, n. 1. A name, Kathās. 7, 112.

    2. A word. Comp. Suyyā-, adj., f. nā,

    called Suyyā, Rajāt. 5, 74.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1st ed.)

    p. 63, col. 1.
    Abhi-dhāna, am, n. telling, naming, speaking,

    speech, manifesting; (as, am), m. n. a name, title,

    appellation, expression, word; a vocabulary, a diction-

    ary. —Abhidhāna-cintāmaṇi, is, m. title of Hema-

    candra's vocabulary of synonyms (the jewel that gives

    every word that can be imagined). —Abhidhāna-

    tva, am, n. the state of being used as a name or ex-

    pression. —Abhidhāna-mālā, f. a dictionary. —Abhi-

    dhāna-ratnamālā, f. title of Halāyudha's vocabulary.

    Lanman’s Sanskrit Reader Vocabulary

    p. 119, col. 1.
    abhidhāna, n. name; designation. [do.]

    Cappeller Sanskrit-English Dictionary

    p. 33.
    abhidhāna n. = prec. f. + statement, speech, discourse, word; also = seq; f. °dhā́nī a halter.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)

    p. 63, col. 2.
    abhi-dhāna n. telling, naming, speaking, speech, manifesting
    p. 63, col. 2.
    a name, title, appellation, expression, word
    p. 63, col. 2.
    a vocabulary, dictionary, lexicon
    p. 63, col. 2.
    putting together, bringing in close connection, VPrāt.
    p. 63, col. 2.
    (compar. -tara), KauṣBr.

    Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary

    p. 44, col. 2.
    abhidhāna

    n. (-naṃ)

    1. A name, an appellation.

    2. Speaking, speech.

    3. A vo-
    cabulary, a dictionary.

    E. As before, lyuṭ aff.

    Stchoupak Dictionnaire Sanscrit-Français

    p. 61, col. 2.
    abhi-dhāna- nt. désignation, nom.

    Renou Terminologie grammaticale du Sanskrit

    vol. 1, p. 55. ☞ vol. 3, p. 374.

    Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch

    vol. 1, p. 336.
    abhidhāna (wie eben) m. n. SIDDH. K.249,a, 9.

    1) n. Bezeichnung, Benennung AK. 1, 1, 5, 8. TRIK. 1, 1, 118. etāvatāmarthānāmidamabhidhānam NIR. 1, 20. 7, 5. 13. ṚV. PRĀT. 13, 7. ĀŚV. ŚR. 4, 1. KĀTY. ŚR. 20, 7, 19. gośabdasya bāhīkārthābhidhāne SĀH. D. 14, 16. ekenaiva gotrapratyayena sarveṣāṃ gotrāṇāṃ paryāyeṇābhidhānaṃ bhavati P. 4, 1, 93, Sch. SIDDH. K. zu P. 2, 3, 1. āśīrvādābhidhānavat adj. M. 2, 33. Name: abhidhānaṃ mama mālyavānitīdam KATHĀS. 7, 112. R. 3, 35, 59. Sehr häufig am Ende eines adj. comp. R. 2, 23, 15. PAÑCAT. 155, 5. HIT. 26, 13. KATHĀS. 12, 84. VID. 224. 268. RAGH. 3, 20. f. ā HIT. 27, 10. Rede H. ś. 81.

    — 2) n. Wörterbuch VOP. 26, 219.

    vol. 5, p. 1019.
    abhidhāna

    1) füge noch das Ausdrücken, Ausdruck hinzu. bandhamudrābhidhānāya paścādbāhū tadājñayā . turuṣkā dadhate vyaktam RĀJA-TAR. 4, 179.

    — 3) Zusammenlegung, Verknüpfung Schol. zu VS. PRĀT. 4, 141. abhidhānatara (loc.) ivābhita itarau paścādupanidadhāti enger zusammen (= atisaṃbandhena Schol.) ŚĀṄKH. BR. 13, 5.

    — Vgl. ābhidhānika .

    Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung

    vol. 1, p. 86, col. 2.
    abhidhāna

    — 1) n.

    — a) Zusammenlegung , Verknüpfung. °tare Loc. (v.l. °tas) enger zusammen.

    — b) das zur Sprache Bringen , Aussagen , Kundthun 209,15.

    — c) einfache Aussage (keine Vorschrift) JAIM. 2,1,31.

    — d) Nennung , Benennung BĀDAR. 1,1,24,25. Dazu Nom.abstr. °tva n. JAIM. 2,1,13.

    — e) Name. An Ende eines adj. Comp. f. ā 126,19.

    — f) Wort M. 2,33.

    — g) *Rede.

    — h) Wörterbuch.

    — 2) f. °dhā́nī Halfter.

    Cappeller Sanskrit Wörterbuch

    p. 23, col. 2.
    abhidhāna n. Aussage, Erklärung, Benennung, Name. °kośa m. Wörterbuch.

    Bopp Glossarium Sanscritum

    p. 15, col. 1.
    abhidhāna n. (r. dhā ponere s. ana) nomen. HIT. 26. 13.

    Abhidhānaratnamālā of Halāyudha

    p. 17.
    abhidhāna;
    abhidhānavyāhārodīraṇakathanādayastu tadbhedāḥ .. 138 ..
    1.1.1.138

    Vācaspatyam

    p. 290, col. 2.
    abhidhāna na0 abhi + dhābhāvelyuṭ . 1 kathane . karaṇe
    lyuṭ 1 nāmani, 2 śabdārthapratipādake nighaṇṭukoṣādinā-
    make granthe ca . tathā ca śabdādānāmarthaviśeṣe śaktigrāhakaṃ
    koṣādikameva abhidhānaśabdavācyam taccāmarādināṃnā
    koṣādikam . tatra ca prāyeṇa ekārthavācakānāṃ paryyāya
    śabdānāṃ kvacicca nānārthānāmapi śabdānāṃ saṃgha upadiṣṭaḥ
    teṣāṃ śaktigrāhakatvañca abhidhāśabde darśitam .