abhidhāmūlā
Vācaspatyam
☞
p. 290, col. 2.
abhidhāmūlā strī abhidhā mūlaṃ yasyāḥ . ālaṅkārikoktevyañja-
nābhede . abhidhāśrayāpyatra abhidhālakṣaṇāmūlā śabdasya
vyañjanā dvidhā anekārthasya śabdasya saṃyogādyai-
rniyantrite ekatrārthe'nyadhīheturvyañjanā sābhidhāśrayā”
ādyaśabdādviprayoṣādayaḥ” . uktaṃ hi “saṃyogo vipra
yogaśca sāhacaryyaṃ virodhitā . arthaḥ prakaraṇaṃ liṅgaṃ śabda-
sthānyasya sannidhiḥ . sāmarthyamaucitī deśaḥ kālovyaktiḥ
kharādayaḥ . śabdārthasyānavacchede viśeṣasmṛtihetavaḥ” iti
yathā saśaṅkhacakro hariḥ” ityatra śaṅkhacakrasaṃyogena hari-
śabdoviṣṇumevābhighātte . aśaṅkhacakro hariḥ iti viyo-
gena tameva . bhīmārjjunau iti arjjunaḥ pārthaḥ . karṇārjjunau
iti karṇṇaḥ sūtaputraḥ . sthāṇuṃ vande iti sthāṇuḥ śivaḥ
sarvaṃ jānāti devaḥ iti devobhavān . kupitomakaradhvajaḥ
iti makaradhvajaḥ kāmaḥ . devaḥ purāriḥ iti purāriḥ
śivaḥ . madhunā mattaḥ pikaḥ iti madhurvasantaḥ . pātu voda-
yitāmukhamiti sāmmukhyam . vibhāti gagane candraḥ iti
candraḥ śaśī . niśi citrabhānuḥ iti citrabhānurvahniḥ .
bhāti rathāṅgam iti napuṃsakavyaktyā rathāṅgaṃ cakram .
svarastu vede eva viśeṣapratītikṛt na kāvyādau tasya
viṣayo'tonodāhṛta iti, yathā . durgālaṅghitavigraho
manasijaṃ sammīlayaṃstejasā prodyadrājakalo gṛhītagarimā
viśvagvṛto bhogibhiḥ . nakṣatreśakṛtekṣaṇo girigurau gāḍhāṃ
ruciṃ dhārayan gāmākramya vibhūtivimūṣitatanū rājatyumā-
llabhaḥ . atra prakaraṇenābhidhayā ubhāvallabhaśabdasyomānāmnī
mahādevī tadballabhabhānudevanṛpatirūpe'rthe niyantrite vyañjanayaiva
gaurovallabharūpo'rtho bodhyate” sā0 da0 .