• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • abhīvartta

    See also abhīvarta, abhīvartaḥ.


    Vācaspatyam

    ☞ p. 308, col. 1.
    abhīvartta pu0 abhivarttante gacchanti svargamanena abhi + vṛta—karaṇe
    ghañ . 1 brahmasāmani tacca “udañcamṛtīṣāhamityasyāṃ yonā
    vutpannaṃ brāhmaṇācchaṃsinaṛtvigabhedasya pṛṣṭhyastrotram . “abhī-
    varttobrahmasāma bhavati abhīvarttena vai devāḥ svargaṃ lokamabhya-
    varttanta yadabhyavarttanta tadabhīvartto brahmasāma bhavati svargasya
    lokasyābhivṛttyai” tā0 brā0 . “abhivṛttisādhanatvādasya
    sāmro'bhīvarttasaṃjñā niṣpannā” bhā0 . “tadabhīvarttasyābhīvartta-
    tvamiti sāṃkhyāyanasū0 . etadabhovarttākhyaṃ sāna pūrvvasmin
    pakṣasi vidyamānānāmābhiplavikānāmahnāṃ svarasānnāṃ ca mādhya-
    ndine savane yajamānānvārabdhena brahmaṇā pṛṣṭhastrotratayā
    karttavyaṃ, tathā uttarasmin pakṣasi “indrakratunna ābhare” tyeka
    eva pragāthaḥ brahmasāmāśrayaḥ karttavyaḥ . pratyahaṃ ca tasmin
    pragāthe anyadanyatsāma brahmaṇā pṛṣṭhyastrotrārthaṃ karttavyam
    iti” tā0 brā0 bhā0 . 2 saṃvatsare . “abhīvarttaṃḥ
    saviṃśaḥ” yaju0 14, 23 . abhivarttyate ābarttyata
    ityabhovarttaḥ sāmāvṛttirūpaḥ sa viṃśaḥ stomaḥ yadvā abhi-
    varttayatyāvatta yati sarvāṇi bhūtānītyabhīvarttaḥ savatsaraḥ
    “upasargasya ghañyamanuṣye bahulamiti pā0 dīrghaḥ .
    dvādaśamāsasaptarttusaṃvatsararūpaviṃśatisaṅkhyayā sahitaḥ
    saviṃśaḥ . ya eṣa saviṃśastomaḥ tamupadadhātītyarthaḥ
    “saṃvatsaro vā abhīvarttaḥ iti saṃvatsaro hi sarvāṇi
    bhūtānyabhivarttate” śrutiḥ ve0 dī0 . 3 abhīvarttenetyādike sūkte
    “athainaṃ sārayamāṇamupāruhyābhīrvataṃ vācayati” āśva0
    gṛ0 . 4 abhivṛttisādhane havirbhede ca . “abhīvarttena
    haviṣā yenendro abhivāvṛte” ṛ0 10, 174, 1 .