Blog
Sanskrit
About
abhīśu
See also
abhīśuḥ .
Sanskrit-English
Sanskrit-French
Sanskrit-German
Sanskrit-Sanskrit
Specialized Dictionaries
Wilson Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 57 .
abhīśu m. (
-śuḥ )
1 A ray of light.
2 A rein. f. (-śuḥ ) A finger.
E. abhi before aśū to pervade, u affix, derivative irregular, See abhīṣu .
Yates Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 44, col. 1 .
a-bhīśu (śuḥ) 2. m. A ray of light; love; a reign. 2. f. A finger.
Goldstücker Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 301, col. 1 .
abhīśu Tatpur. m. (
-śuḥ )
1 (ved.) Finger (
Nighantu: =
aṅgu- li ); e. g. Ṛgv.: sthirā vaḥ santu nemayo rathā aśvāsa
eṣām . susaṃskṛtā abhīśavaḥ (Sāy.: = aṅgulayaḥ ); or daśā-
bhīśubhyo arcatajarebhyo daśa dhuro daśa yuktā vahadbhyaḥ (Durga to
Yāska: ‘abhyaśnuvate karmāṇi’, abhīśavo'pyaṅgulaya eva tā
abhyaśnuvate karmāṇi vyāpnuvantītyarthaḥ . anekairnāmabhiraṅgulaya evo-
ktāḥ ). 2 (ved.) Arm (Nigh.: = bāhu ). 3 (ved.) A ray of
light (Nigh.: = raśmi ); see Durga at the end. 4 A rein
(Nigh.: = raśmi ); e. g. Ṛgv., Vājas.: rathe tiṣṭhannayati vā-
jinaḥ puro yatrayatra kāmayate suṣārathiḥ . abhīśūnāṃ mahimānaṃ
panāyata manaḥ paścādanu yacchanti raśmayaḥ (Sāy., Mahīdh.: =
raśmīnām ); or Vājas.: suṣārathiraśvāniva yanmanuṣyānnenī-
yate'bhīśubhirvājina iva (Mahīdh.: = pragrahaiḥ ); or Ṛgv.:
anaśvo jāto anabhīśurarvā (Sāy.: = ālambanādhārapragraha-
sthānīyaraśmirahitaḥ ). Comp. abhīṣu . E. (Yāska, Sāyaṇa,
&c.) aś with abhi, uṇ. aff. uṇ, with an irregular con-
traction in the second syllable (compare e. g. abhīkṣṇa );
‘finger’ and ‘arm’ because they perform work; or perhaps
because they move quickly, ‘finger’ being derived in several
synonymes from radicals implying motion, comp. aṅguli,
agrū, athari &c.; ‘rays of light’ metaph. as fingers of the
sun; or perhaps because they ‘pervade; ‘rein’ esp. of the
horses of the sun, metaph. as the rays; but acc. to Durga
the two latter meanings would seem to refer to another E.,
viz. a rad. implying checking, restraining, ‘for the rays
check the water and the reins horses’; perhaps īś with
abhi, kṛt aff. u; Durga to Yāska on Nigh. 1. 5. (raśmirya-
manātteṣāmāditaḥ sādhāraṇāni pañcāśvaraśmibhiḥ): āditya-
saṃbandhenaiva raśmināmānyuttarāṇi pañcadaśa . raśmiryamanāduda-
kasya . aśvānāṃ vā .
Benfey Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 42, col. 2 .
abhīśu abhīśu, i. e. abhi-īś + u, m. A
bridle, Śāk. 5, 15.
Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1st ed.)
☞
p. 70, col. 3 .
abhīśu abhīśu or less correctly
abhīṣu, us,
m. (rt.
īś or 1.
aś with
abhi? ), Ved. rein, bridle; arm,
finger; ray of light.
—1. abhīṣu-mat, ān, atī, at,
splendid, brilliant.
Cappeller Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 35 .
abhī́śu m. rein; ray.
Macdonell Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 24, col. 1 .
abhīśu abhī́śu, m. bridle; ray: -mat, a. radiant; m. sun.
Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)
☞
p. 74, col. 3 .
abhī́śu m. (
fr. √
1. aś with
abhi ,
Nir. iii, 9), chiefly
Ved. rein, bridle,
RV. &c.
☞
p. 74, col. 3 .
☞
p. 74, col. 3 .
(through incorrect interpretation of
dáśā bhīśu ,
q.v. ) arm, finger,
Naigh.
☞
p. 74, col. 3 .
Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 47, col. 1 .
abhīśu m. (-śuḥ )
1. A ray of light.
2. A rein.
f. (-śuḥ ) A finger.
E. abhi before aśū to pervade, u affix, derivative irregular. See abhīṣu .
Burnouf Dictionnaire Sanscrit-Français
☞
p. 41, col. 1 .
abhīśu abhīśu m. rayon de lumière.
Bride.
F. abhīśu doigt.
Stchoupak Dictionnaire Sanscrit-Français
☞
p. 70, col. 1 .
abhīśu- m. rêne; rayon (de lumière);
-mant- a. brillant;
m. soleil.
Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch
☞
vol. 1,
p. 356 .
abhī́śu m.
1) Zügel NAIGH. 1, 5. àbhīśū̂nāṃ mahìmānâṃ panāyatà manâḥ pàścādanû yacchanti ràśmayâḥ ṚV. 6, 75, 6. utpū̀ṣaṇâṃ yuvāmahe 'bhīśū̂ṃrivà sārâthiḥ 57, 6. 1, 38, 12. 5, 44, 4. 8, 33, 11. AV. 6, 137, 2. 8, 8, 22. VS. 34, 6. ŚAT. BR. 5, 4, 3, 14. ŚĀK. 5, 15. daśā̂bhīśu ṚV. 10, 94, 7; daraus missverständlich NAIGH. 2, 4. 5. die Bedeutungen: Arm, Finger. Im comp. anabhīśu, smadabhīśu, svabhīśu, hiraṇyābhīśu .
— 2) Lichtstrahl NAIGH. 1, 5. H. 99. HALĀY. im ŚKDR. — Wohl von īś mit abhi ; von aś nach NIR. 3, 9 : abhīśavo 'bhyaśnuvate karmāṇi .
— Vgl. abhīṣu .
☞
vol. 5,
p. 1026 .
abhīśu 3) N. pr. eines Ṛṣi mit dem patron. Āṅgirasa Ind. St. 3,203,a.
— Vgl. ābhīśava .
Grassmann Wörterbuch zum Rig Veda
☞
p. 88 .
abhīśu, m. , der
Zügel [als der bemeisternde, entweder von aś mit abhí (bemeistern) oder von īś mit abhi, obwol letztere Zusammenfügung nicht nachweisbar ist].
-avas {38,12}; {415,2}; {653,11}.
-ūn {498,6}.
-ubhis {398,4}.
-ūnām mahimā́nam {516,6}.
Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung
☞
vol. 1,
p. 91, col. 2 .
abhī́śu m.
— 1) Zügel.
— 2) Lichtstrahl ŚIŚ. 1,22.
— 3) *Finger ; *Arm.
— 4) N.pr. eines Rṣi.
Cappeller Sanskrit Wörterbuch
☞
p. 24, col. 2 .
abhī́śu m. Zügel, Lichtstrahl.
Abhidhānaratnamālā of Halāyudha
☞
p. 6 .
abhīśu; rociḥ śocirabhīśuḥ pradyotagabhastiraśmighṛṇikiraṇāḥ . rucirugdīdhitidīptidyutiprabhābhāvibhābhāsaḥ .. 38 .. usradhāmavasuketumarīcipragrahopadhṛtivṛṣṇimayūkhāḥ . aṃśubhānukarapādavirokā gāva ityabhihitāstu samānāḥ .. 39 .. 1.1.1.38
Vācaspatyam
☞
p. 308, col. 2 .
abhīśu pu0 abhi + aśa —un pṛ0 ata ittvam . 1 vāhau “abhīśavo'bhyaśnuvate karmmaṇi ” niru0 . 2 aśvarajjau . “sthirā vasantu neyoratho aśvā sa eṣāṃ susaṃskṛtā abhī- śavaḥ ” ṛ0 1, 138, 12, . 3 kiraṇe “praphullatāpiñcha- nibhairabhīśubhiḥ ” māghaḥ “suyantubhiḥ sarvaśāsairabhī- śubhiḥ ” ṛ0 5, 44, 4, abhīśubhiḥ raśmibhiḥ ” bhā0 . 4 “aṅgulau ca abhīśavo'ṅgulayaḥ ” ṛ0 bhā0 ukteḥ .
The Vedic Index of Names and Subjects
☞
vol. 1,
p. 29 .
Abhīśu is a common Vedic word
1 denoting the ‘reins’ or
‘bridle’ of the chariot horses. The use of the plural is due to
the fact that two or four horses, possibly five (
daśābhīśu ‘ten-
bridled’),
2 were yoked to the car.
[Footnote] 1) Rv. i. 38, 12; v. 44, 4; vi. 75, 6;
viii. 33, 11; Av. vi. 137, 2; viii. 8, 22;
Vājasaneyi Saṃhitā, xxxiv. 6; Śata-
patha Brāhmaṇa, v. 4, 3, 14 (where it
=
raśmayaḥ, ‘reins’), etc.
[Footnote] 2) Rv. x. 94, 7.