Blog
Sanskrit
About
abda
See also
abdaḥ ,
avda .
Sanskrit-English
Sanskrit-French
Sanskrit-German
Sanskrit-Latin
Sanskrit-Sanskrit
Specialized Dictionaries
Wilson Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 51 .
abda m. (
-bdaḥ )
1 A cloud.
2 A year.
3 A fragrant grass, (Cyperus rotundus.)
4 The name of a mountain.
E. ap water, pa changed to ba , and da what gives; or aba to preserve, &c. and dan Uṇādi affix; hence the word is also written abda .
Yates Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 40, col. 1 .
abda (bdaḥ) 1. m. A cloud; a year.
☞
p. 67, col. 1 .
abda (bdaḥ) 1. m. A cloud; a year.
Goldstücker Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 229, col. 1 .
abda Tatpur. 1. m. f. n. (
-bdaḥ-bdā-bdam ) Giving water, giv-
ing rain; the fem. instrum. abdayā is used in the Ṛgv.
verse: marutaḥ…abdayā cinmuhurā hrādunīvṛtaḥ &c. in
the sense of an adverb, viz. ‘in giving rain’, which in
this passage becomes equivalent to a nom. plur. referring
to marutaḥ, hence Sāyaṇa: = udakānāṃ dātāraḥ . śaso yā-
jādeśaḥ .--For this vaidik use of the fem. instr. in an
adverbial sense (i. e. in the sense of the acc. neuter) com-
pare also sādhuyā = sādhu (Kāś. to Pāṇ. VII. 1. 39.) and the
use of the fem. acc. in -ām, esp. in -tarām and -tamām
instead of -taram or -tamam, e. g. prataram or pratarām,
kiṃtaram or kiṃtamām &c. (comp. Pāṇ. V. 4. 11. and 12).
2. m. (-bdaḥ ) 1 A cloud; e. g. in the Bhaṭṭik.: tataḥ kṣa-
pāṭaiḥ pṛthupiṅgalākṣaiḥ khaṃ prāvṛṣeṇyairiva cānaśe'bdaiḥ . 2 A
year; (comp. Śaṅkara on the Vedānta S. IV. 3. 2.: vāyu-
mabdādaviśeṣaviśeṣābhyām ). 3 The name of a mountain.
4 The name of a grass (Cyperus rotundus); see mustaka; ac-
cording to the Nighantaprakāśa, Cyperus pertenuis; see bha-
dramustaka or nāgaramustaka . E. ap and da, with the udātta on
the first syllable; the Uṇṇādi S. however propose to derive
the word from av ‘to protect’, uṇ. aff. dan, when the word
would sound abda; and Nṛsinha' s Swaramanjari pretends
that it comes from ad ‘to eat’, with d changed to b, uṇ.
aff. dan . [The Calc. and Petersb. edd. of Hemachandra' s
Abhidhānach. have (2. 73. or v. 159.) the incorrect reading
abdam, as if the word were a neuter; an excellent Ms. of
this portion, belonging to the R. A. S. has the correct form
abdaḥ and the comm. of Vallabhagaṇi says nothing of the
word being m. or n.].
Benfey Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 36, col. 2 .
abda abda, i. e. ap-da (
vb. dā )
m. 1. A cloud. 2. A year, Rājat. 5, 291. —
Comp. Kṛcchra-, m. a year of pe-
nance, Man. 11, 162. Tri-, n. Three
years, Man. 8, 36.
Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (1st ed.)
☞
p. 60, col. 1 .
abda ab-da, as, ā, am, (fr.
ap and rt.
dā ),
giving water; (
as ), m. a cloud; a year; the grass
Cyperus Rotundus; N. of a mountain.
—Abda-tantra,
am, n., N. of an astronomical work.
—Abda-vāhana,
as, m., N. of Śiva (? borne on a cloud or bearing the
clouds).
—Abda-śata, am, n. a century.
—Abda-
sahasra, am, n. a thousand years.
—Abda-sāra,
as, m. a kind of camphor.
—Abdārdha (°da-ar°),
am, n. a half year.
Lanman’s Sanskrit Reader Vocabulary
☞
p. 119, col. 1 .
ábda, m. lit. water-giving; (
then, perhaps, rainy season,
and so ) year. [
ap + da, but
w. irreg. acct , 1269: for
mg , see
varṣa. ]
Apte Practical Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 125, col. 2 .
abda a. [
apo dadāti, dā-ka ; said in
Uṇ. 4. 98 to be from
ab ;
abatītyabdaḥ ] Giving water.
— bdaḥ
1 A cloud.
2 A year (in this sense
n. also).
3 N. of a grass (
mustā ).
4 N. of a mountain
Comp.
— ardhaṃ half a year.
— vāhanaḥ N. of Śiva.
— śataṃ a century.
— sāraḥ a kind of camphor.
Cappeller Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 32 .
ábda m. year (
lit. giving water;
cf. varṣa ).
Macdonell Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 22, col. 2 .
abda áb-da, m. [water-giving, rainy season], year (cp. varṣa).
Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)
☞
p. 60, col. 2 .
áb-da mfn. giving water,
L.
☞
p. 60, col. 2 .
áb-da m. a year
☞
p. 60, col. 2 .
☞
p. 60, col. 2 .
the grass Cyperus Rotundus
☞
p. 60, col. 2 .
Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 43, col. 1 .
abda m. (-bdaḥ )
1. A cloud.
2. A year.
3. A fragrant grass, (Cyperus rotundus.)
4. The name of a mountain.
E. ap water, pa changed to ba, and da what gives; or aba to preserve, &c. and dan Unādi affix; hence the word is also written abda .
☞
p. 71, col. 1 .
abda m. (-bdaḥ )
1. A cloud.
2. A year.
E. ava to preserve, dan Unādi affix, see abda .
Apte Enlarged Practical Sanskrit-English Dictionary
☞
vol. 1,
p. 166 .
abda a. [apo dadāti , dā-ka ; said in Uṇ 4.98 to be from aba ; abatītyabdaḥ ] Giving water. -bdaḥ 1 A cloud. -2 A year (in this sense n. also) vyomno'bdaṃ bhūtaśābalyaṃ bhuvaḥ paṅkamapāṃ malam Bhāg.10.24.34. abdamekaṃ caredbhaktaḥ Mb.13.17.74. -3 N. of a grass (mustā ). -4 N. of a mountain. cf... abdo meghe ca darpaṇe | prabhavādau parvate ca ...Nm. -Comp. -ardham half a year. -tantram Name of an astronomical work. -vāhanaḥ N. of Śiva. -śatam a century. -sāraḥ a kind of camphor.
Burnouf Dictionnaire Sanscrit-Français
☞
p. 35, col. 2 .
abda abda m. (ap-dā) m à m. qui donne l'eau: nuage, saison des pluies.
m à m. donné par l'eau: cyperus rotundus, bot.
Stchoupak Dictionnaire Sanscrit-Français
☞
p. 59, col. 1 .
abda- m. année;
-ka- a. ifc. qui a (tant) d'années.
°paryaya- m. changement d'année.
°bhū- a. provenant du nuage.
°sahasrika- -ī- a. qui dure mille ans.
Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch
☞
vol. 1,
p. 325 .
ábda (2.
ap + da ) m.
1) Wolke AK. 3, 4, 16, 91. H. an. 4, 223. MED. d. 2.
— 2) Jahr AK. 1, 1, 3, 20. 3, 4, 16, 91. H. 159 (n., nach den Sch. : m. n.). H. an. MED. sàjūrabdò ayâvobhiḥ VS. 12, 74. M. 4, 168. 8, 30. 9, 81. 11, 27. u.s.w. YĀJÑ. 1, 14. INDR. 3, 5. BRAHMA-P. in LA. 57, 10. abdalakṣaṇam Verz. d. B. H. 258, 9. Nimmt am Ende eines adj. comp. ka an: triṃśadabdakaḥ H. 1220. Vgl. varṣa .
— 3) ein Riedgras, Cyperus hexastychyus communis Nees , H. an. MED. SUŚR. 2, 503, 21.
— 4) N. pr. eines Berges H. an. — Wird auch avda geschrieben und von av abgeleitet Uṇ. 4, 100.
☞
vol. 5,
p. 1016 .
abda 2) caturabdā adj. f. AK. 2, 9, 69.
Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung
☞
vol. 1,
p. 83, col. 3 .
ábda m.
— 1) Jahr. Am Ende eines adj. Comp. f. ā .
— 2) *Wolke BHAṬṬ. 2,30.
— 3) Cyperus_hexastachyus Nees.
— 4) *N.pr. eines Berges.
Cappeller Sanskrit Wörterbuch
☞
p. 23, col. 1 .
ábda m. Jahr.
Schmidt Nachträge zum Sanskrit-Wörterbuch
☞
p. 54, col. 2 .
abda m. *Wolke, H 35, 24; 48, 31 (91).
Bopp Glossarium Sanscritum
☞
p. 14, col. 2 .
abda m. (ex
ap aqua, et
da dans, a r.
dā s.
a ) 1) nubes.
2) annus (primit. pluvium anni tempus).
Abhidhānaratnamālā of Halāyudha
☞
p. 8 .
abda; abhramabdo ghano meghaḥ stanayitnuḥ payodharaḥ . dhārādharo dhūmayonirjīmūtaśca balāhakaḥ .. 58 .. 1.1.1.58
☞
p. 15 .
abda; hāyanābdaśaradvarṣasaṃvatsarasamāḥ samāḥ . 1.1.1.116
Vācaspatyam
☞
p. 271, col. 1 .
a(vda)bda pu0 avati rakṣati sīmānaṃ dan . 1 parvatabhede sa ca varṣaparvata eva tadbhedaḥ varṣaparvataśabde vakṣyate . apodadāti dā —
ka 6 ta0 . 2 meghe 3 mustāyāṃ ca tasyāścātyantaśītavīryya- tvena vaidyakokteḥ jalamayamūlatvācca tathātvam . āpyante vyāpyante ṛtumāsapakṣatithinakṣatrayogakaraṇavārādayo yena āpa —
dan hrasvaśca “
a(bdā)bdādayaśca ”
u0 ni0 . 4 vatsare . sa ca navavidhaḥ . “
brāhmaṃ divyaṃ tathā pitryaṃ prājāpatyaṃ gurostathā saurañca sāvanaṃ cāndramārkṣaṃ mānāni vai naveti ”
sū0 si0 ukteḥ tatra brāhmābdamānam “
sūryyābdasaṃkhyayā dvitrisāgarairayutāhataiḥ sandhyāsandhyaṃśasahitaṃ vijñeyaṃ taccaturyu- gam ithaṃ yugasahasreṇa bhūtasaṃhārakārakaḥ kalpī brāhmamahaḥ proktaṃ śarvarī tasya tāvatīti ”
paramāyuḥ śataṃ tasya tayāhorātra- saṃkhyayā ”
iti ca sū0 si . tathāca sauraiḥ (43200000000) etāvadvarṣaistasyāhastāvadbhiśca rātriḥ tena dviguṇitaistaiḥ 360 guṇitairbrāhmābdamānam . atha divyam “
māsairdvādaśa- bhirvarṣaṃ divyaṃ tadaharucyate tatṣaṣṭiḥ ṣaḍguṇā divyaṃ varṣa- māsuramucyate ”
iti tatrokteḥ 360 sauravarṣairdivyābdamānam “
manvantaravyavasthā ca prājāpatyamudāhṛtam na tatra dyuniśorbheda iti tatroktam manvantaramānameva prājāpatyābdamānam tacca “
yugānāṃ 4320000 saptatiḥ saikā manvantaramudāhṛtam ”
ityuktam tena 71 guṇitaiḥ 31104000 sauravarṣaiḥ prājāpa- tyam . pitryaṃ tu “
triṃśatā tithibhirmāsaścāndraḥ pitryamahaḥ smṛtam niśā ca māsapakṣāntau tayormadhye vibhāgataḥ ”
ityukteḥ cāndramāsa eva pitryamahorātraṃ tacca 360 guṇitaṃ tadvarṣamānam tathāca 10800 cāndradinaiḥ pitryavarṣamāna- mitiphalitam . vārhaspatyantu “
vaiśākhādiṣu kṛṣṇe ca yogaḥ pañcadaśe tithau . kārttikādīni varṣāṇi gurorastodayāt tayā ”
sū0 si0 “
yayā paurṇamāsyāṃ nakṣatrasambandhena tatsaṃjño māso bhavati tatheti samuccayārthakam . vṛhaspateḥ sūryya- sānnidhyadūratvābhyāmastādudayādvā vaiśākhādiṣu dvādaśasu māseṣu kṛṣṇapakṣe pañcadaśe tithau amāyāmityarthaḥ . cakāraḥ paurṇamāsīsambandhāt samuccayārthakaḥ . yogo dinanakṣatra- sambandhaḥ kārtikādīni dvādaśa varṣāṇi bhavanti . vaiśākha- kṛṣṇapakṣapañcadaśyāmamārūpāyāṃ vṛhaspateraste udaye vā jāte sati tadādi vṛhaspativarṣaṃ kṛttikādinakṣatrasambandhāt kārttikasaṃjñam . evaṃ jyaiṣṭhāṣāḍhaśrāvaṇabhādrapadāśvinakārttika- mārgaśīrṣapauṣamāghaphālgunacaitrāmāsu kramaśo mṛgapuṣyamaghāpūrba- phālgunīcitrāviśākhājyeṣṭhāpūrvvāṣāḍhāśravaṇāpūrbabhādrā- śvinīnakṣatrasambandhānmārgaśīrṣādīni bhavanti . atrāpi nakṣatradvayatrayasambandhaḥ cāndramāsavat bodhyaḥ . tacca māsaśabde dṛśyam tena yaddine vṛhaspaterudayo'sto vā taddine yaccandrā- dhiṣṭhitanakṣatraṃ tatsaṃjñaṃ vārhaspatyaṃ varṣaṃ bhavatīti tātpaparyyam . meṣādisaṃkrāntīruktvā “meṣādayo dvādaśaiva sauramāne tu vatsara ” iti “saurantu tadbhavenmānaṃ bhānorbhagaṇapūraṇāditi ” cokteḥ 360 sauradivasaiḥ sauravarṣamānam . sāvanantu “udayādodayaṃ bhānoḥ sāvanaṃ tatprakīrttita ” mityuktam . “pañcāṅgarāmāstithayaḥ kharāmāḥ sārddhadvidasrāḥ kudi- nādyamabde ” iti si0 śi0 ukteḥ 365, dināni 15, 30, 22, 30, daṇḍādisahitāni sāvanadināni “asyārkamāso'rkalavaḥ pradiṣṭastriṃśaddinaḥ sāvanamāsa ” iti si0 śi0 uktadiśā tanmāsādayojñeyāḥ . “triṃ- śatā tithibhirmāsaścāndra iti ” prāguktaṃ cāndramānam tacca “kālena yenaiti punaḥśaśīnaṃ krāman bhacakraṃ vivareṇa gatyoḥ māsaḥ sa cāndro'ṅkayamāḥ kurāmāḥ śūnyeṣavastat kudinapramāṇam ” iti si0 śi0 ukteḥ 31 . 50 daṇḍādi- yutairekonatriṃśatkudinaiścāndramāsaḥ dvādaśaguṇite ca tasmin 354 . 18 kudinaiścāndrabarṣamānam cāndramāsaviśeṣāḥ māsaśabdevakṣyante . nākṣatraṃ yathā “bhacakrabhramaṇaṃ nityaṃ nākṣatraṃ dinamucyate ” sū0 si0 nityaṃ pratyahaṃ bhacakrabhramaṇaṃ nakṣatrasasūhasya pravahavāyukṛtaḥ paribhramaḥ nākṣatraṃ nakṣatrasaṃvandhi dinam . evaṃ0020navasu brāhmādiṣu varṣeṣu darśiteṣu caturṇṇāmeva vyavahāropayogitā yathoktaṃ “caturbhivyavahāro'tra saura- cāndrārkṣasāvanaiḥ vārhaspatyena ṣaṣṭyabdaṃ jñeyaṃ nānyaistu nityaśa ” iti sū0 si0 . tatra kasya kutropayogastadapyuktaṃ tatraiva . “saureṇa dyuniśorvāmaṃ ṣaḍaśītimukhāni ca ayanaṃ ghiṣuvaccaiva saṃkrānteḥ puṇyakālatā ” iti “tithiḥkaraṇamudvāhaḥ kṣauraṃ sarvvakriyāstathā vratovāsayātrāṇāṃ kriyā cāndreṇa gṛhyate ” iti “sāvanāni syuretena yajñakālavidhistu taiḥ sūtakānāṃ paricchedodinamāsābdapāstathā madhyamagrahabhuktiśca sāvanenaiva gṛhyate ” sū0 si0 . cāndreṇa tu māsavarṣādi- gaṇanāpi “caitre māsi jagatsraṣṭā sasarja prathame'hani śuklapakṣe samagrantu grahatārodaye sati pravarttayāmāsa tadā kālasya gaṇanāmapi grahān rāśīnṛtūn māsān vatsarān vatsarādhipān ” iti ma0 ta0 bra0 pu0 . “ya- trābde puṇyasahamaṃ śubhaṃ so'bdaḥ śubhapradaḥ ” iti nī0 tā0 .
Meulenbeld’s Sanskrit Names of Plants
☞
p. 428 .
abda
= mustā̆ (Ḍa. on Su. Ci. 38, 51, U. 40, 67 and U. 52, 14).