• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • abadhyaṃ


    Śabdakalpadruma

    ☞ vol. 1, p. 71.
    abadhyaṃ , tri, (hantumayogyaṃ han + arhādyarthe karmmaṇi
    yat, “hanovā badhaca” iti badhādeśe . badhama-
    rhati iti badhyaḥ, na badhyaḥ, nañsamāsaḥ .) ana-
    rthakavākyaṃ . badhāyogyaṃ . iti medinī ..
    (“abaddhāñca striyaṃ prāhustiryyagyonigatāmapi” .
    iti smṛtiḥ . badhadaṇḍāyogye brāhmaṇe ca,
    “badhaḥ svarvvasvaharaṇaṃ purānnirvāsanāṅkane” .
    “tadaṅkacchedaityukto daṇḍa uttamasāhasaḥ .
    aviśeṣeṇa sarvveṣāmeṣa daṇḍavidhiḥ smṛtaḥ ..
    badhādṛte brāhyaṇasya na badhaṃ brāhmaṇo'rhati” ..
    iti mitākṣarāyāṃ .)
    ☞ vol. 1, p. 125.
    abadhyaṃ , tri, (badhamarhati, yat, tato nañsamāsaḥ .)
    māraṇānarhaṃ . badhāyogyaṃ . anarthakavākyaṃ . iti
    viśvamedinyau . yathā, —
    “abadhyāñca striyaṃ prāhustiryyagyonigatāsvapi .”
    śatrustrīṇāmabadhyatvamāha matsyapurāṇaṃ .
    “kiṃ tvayā na śrutaṃ loke abadhyāḥ śatruyoṣitaḥ” .
    iti prāyaścittatattvaṃ .. * .. ātmana abadhyatvaṃ yathā, —
    “dehī nityamabadhyo'yaṃ dehe sarvvasya bhārata .
    tasmāt sarvvāṇi bhūtāni na tvaṃ śocitumarhasi” ..
    iti śrībhagavadgītāyāṃ 2 adhyāyaḥ .. * .. tadbadhe
    pāpaṃ yathā, —
    “yāvānabadhyasya badhe tāvān badhyasya mokṣaṇe .
    adharmmornṛ paterdṛṣṭodharmmastu viniyacchataḥ” ..
    iti mānave 9 adhyāye 249 ślokaḥ ..