aṣṭavargaḥ
See also
aṣṭavarga.
Śabdakalpadruma
☞
vol. 1,
p. 149.
aṣṭavargaḥ , puṃ, (aṣṭānāṃ auṣadhaviśeṣānāṃ raviprabhṛ-
tīnāṃ vā vargaḥ .) auṣadhaviśeṣāṣṭakaṃ . tadyathā .
ṛṣabhaḥ 1 jīvakaḥ 2 medaḥ 3 mahāmedaḥ 4 ṛddhiḥ
5 vṛddhiḥ 6 kākolī 7 kṣīrakākolī 8 . iti
vaidyakaparibhāṣā . ekīkṛtaitadauṣadhaguṇāḥ . rakta-
pittavraṇavāyupittanāśitvaṃ . iti rājavallabhaḥ ..
(“jīvakarṣabhakau mede kākolyau ṛddhivṛddhike .
aṣṭavargo'ṣṭabhirdravyaiḥ kathitaścarakādibhiḥ ..
aṣṭavargo himaḥ svādurvṛṃhaṇo śukralo guruḥ .
bhagnasandhānakṛt kāmabalāsabalavarddhanaḥ ..
vātapittāsratṛṭdāhajvaramehakṣayapraṇut” .
iti bhāvaprakāśaḥ ..)
jyotiṣaśāstroktagocaraviśeṣaḥ . tadyathā . ādau
ravyādisaptagrahāṇāṃ rāhośca aṣṭamāsakoṣṭhaṃ kṛtvā
pratyekamāsakoṣṭhe janmakālīnagrahādhiṣṭhitarāśya-
vadhisvāddinakṛcchubhada ityādi dīpikoktavaca-
nāṅkasaṃkhyakagṛhe rekhāṃ vinyaset tatra raverdvādaśa-
koṣṭhe 48 candrasya 49 kujasya 39 budhasya 55
guroḥ 56 bhṛgoḥ 52 śaneḥ 39 rāhoḥ 39
etatsaṃkhyakā rekhā deyāḥ . tataḥ pratyekagṛhastharekhāḥ
dviguṇīkṛtya aṣṭādhikāścet aṣṭabhiḥ śodha-
yet . śeṣā rekhāḥ śubhāḥ khyātāḥ . aṣṭonā-
ścettadā vindubhiraṣṭānāṃ pūraṇaṃ kāryyaṃ . tatra vinda-
vo'śubhāḥ khyātāḥ . aṣṭau cet tadā vindure-
khayorabhāvastatra samaṃ parikīrttitaṃ .. tasya
nāmaguṇāḥ .
“jīvakarṣabhakau mede kākolyau vṛddhiṛddhike .
aṣṭavargo'ṣṭabhirdravyaiḥ kathitaścarakādibhiḥ ..
aṣṭavargo himaḥ svādurvṛṃhaṇaḥ śukralo guruḥ .
bhagnasandhānakṛt balyaḥ śarīrabalavarddhanaḥ ..
vātapittāsratṛṭdāhajvaramehakṣayapraṇut” .
iti bhāvaprakāśaḥ .. * . jyotiḥśāstroktagaṇanayā
rekhāvindubhyāṃ śubhāśubhaphalasūcakajanmakālīnāṣṭa-
grahasamudāyaḥ . yathā . athāṣṭavargaḥ .
“janmakālagrahasthityā phalaṃ vakṣye śubhāśubhaṃ” .
svāddinakṛt śubhadaḥ kṣitipakṣasamudranagādika-
pañcagato 1 . 2 . 4 . 7 . 8 . 9 . 10 . 11 .
'tha vibhāvaribharttustryaṅgadaśeṣagato 3 . 6 . 10 .
11 . 'tha kujādravivat 1 . 2 . 4 . 7 . 8 . 9 .
10 . 11 . atha somasutātriśararttunavādiṣu
yātaḥ . 3 . 5 . 6 . 9 . 10 . 11 . 12 . deva-
gurorviṣayarttunaveśagato 5 . 6 . 9 . 11 . 'tha
surāriguroḥ samayācalabhāskarayātaḥ . 6 . 7 .
12 . tīkṣṇamarīcisutādapi bhāskaravat . 1 .
2 . 4 . 7 . 8 . 9 . 10 . 11 . atha lagnagṛhāt
trikṛtāṅgadaśādiṣu yātaḥ 3 . 4 . 6 . 10 . 11 .
12 . ravirekhāḥ . 48 . bhūjaṅgavilāsābhidhāna-
mālādaṇḍakenādityāṣṭavargaḥ .. * .. candraḥ śubho-
'rkātrikālādridantābalāśaśivastha . 3 . 6 . 7 .
8 . 10 . 11 . stataḥ svāt kurāmarttvagāśā-
śivasthaḥ . 1 . 3 . 6 . 7 . 10 . 11 . kṣmājā-
ddvivahnīṣuṣaḍgodigīśeṣva . 2 . 3 . 5 . 6 . 9 .
10 . 11 . tha jñāt kurāmābdhibāṇāgadantā-
balāśāśivasthaḥ 1 . 3 . 4 . 5 . 7 . 8 . 10 .
11 . jīvāt kudṛgvedaśailebhakāṣṭhāśivastho 1 .
2 . 4 . 7 . 8 . 10 . 11 . 'tha śukrātrivedeṣu-
śailagrahāśāśivasthaḥ 3 . 4 . 5 . 7 . 9 . 10 . 11 .
tīkṣṇāṃśudehodbhavādrāmabāṇarttuśambhusthito 3 . 5 .
6 . 11 . 'thodayāddhavyavāharttukāṣṭhāśivasthaḥ . 3 .
6 . 10 . 11 . candrarekhāḥ . 49 . kāmabāṇābhi-
dhānamālādaṇḍakena candrāṣṭavargaḥ .. * .. kutro'rkā-
cchubho vahnibāṇarttudikśambhugo 3 . 5 . 6 . 10 .
11 . 'thenduto rāmakāleśaga 3 . 6 . 11 . stataḥ
svāta kudṛgvedasaptāṣṭadikśambhugaḥ syāt 1 . 2 .
4 . 7 . 8 . 10 . 11 . niśānāthaputtrādguṇeṣvaṅga-
rudropayātaḥ . 3 . 5 . 6 . 11 . tato jīvataḥ
kālakāṣṭhāśivārkopayāto 6 . 10 . 11 . 12 .
'tha devāripūjyādaneho gajeśārkasaṃsthaḥ . 6 . 8 .
11 . 12 . tataḥ sūryyaputtrāt kuvedāganāgagrahā-
śāśivastho 1 . 4 . 7 . 8 . 9 . 10 . 11 .
'tha lagnāt kurāmāṅgadikaśambhuyātaḥ . 1 . 3 .
6 . 10 . 11 . kujarekhāḥ 39 . siṃhavilāsā-
bhidhānamālādaṇḍakena bhaumāṣṭavargaḥ .. * .. jñaḥ śubho-
'rkataḥ śararttugośivārkago 5 . 6 . 9 . 11 .
12 . 'tha candrato dvivedakālanāgadiṅmaheśvareṣu .
2 . 4 . 6 . 8 . 10 . 11 . bhūmijāt kudṛk-
kṛtāganāgagodaśeśagaḥ . 1 . 2 . 4 . 7 . 8 .
9 . 10 . 11 . tataḥ svataḥ kuvahnipañcaṣaṇṇavādi-
keṣu . 1 . 3 . 5 . 6 . 9 . 10 . 11 . 12 .
vākpaterasāṣṭaśambhusūryyago 6 . 8 . 11 . 12 .
'tha śukrataḥ kubāhuvahnivedapañcanāgagośiveṣu . 1 .
2 . 3 . 4 . 5 . 8 . 9 . 11 paṅgutaḥ kudṛkkṛtāga-
nāgapañcakasthito 'tha . 1 . 2 . 4 . 7 . 8 . 9 .
10 . 11 . 12 . lagnataḥ kṣitidvivedakālanāga-
dikśiveṣu . 1 . 2 . 4 . 6 . 8 . 10 . 11 .
budharekhāḥ . 55 . aśokamañjarīsaṃjñakamālā-
daṇḍakena budhāṣṭavargaḥ .. * .. surarājaguruḥ śubhado
ravitaḥ kuyamānalavedanagādikapañcagato 1 . 2 .
3 . 4 . 7 . 8 . 9 . 10 . 11 . 'tha vidhordvi-
śarācalagośivago 2 . 5 . 7 . 9 . 11 . vasu-
dhātanayāt kuyamābdhinagāṣṭadaśeśagato 1 . 2 .
4 . 7 . 8 . 10 . 11 . 'tha budhāt kṣitiyugma-
kṛteṣurasagrahadikgiriśopagata 1 . 2 . 4 .
5 . 6 . 9 . 10 . 11 . stadanu svata ekayamānala-
vāridhiparbbatanāgadaśeśagato 1 . 2 . 3 . 4 .
7 . 8 . 10 . 11 . 'tha sitādyamapañcarasagrahadi-
śivago 2 . 5 . 6 . 9 . 10 . 11 . ravinanda-
nato dahaneṣurasārkagata 3 . 5 . 6 . 12 . stvatha
lagnagṛhāt kuyamābdhiśararttunagagrahadiggiriśopa-
gataḥ 1 . 2 . 4 . 5 . 6 . 7 . 9 . 10 . 11 .
gururekhāḥ 56 . kusumastavakābhidhānamālādaṇḍakena
vṛhaspateraṣṭavargaḥ .. * .. bhṛguḥ śubho ravergajeśa-
sūryyago . 8 . 11 . 12 . 'tha candrataḥ kṣmādipañca-
kāṣṭagośivārkagaḥ . 1 . 2 . 3 . 4 . 5 . 8 .
9 . 11 . 12 . kujāt trivedakālagośivārkago
3 . 4 . 6 . 9 . 11 . 12 . 'tha bodhanāt tri-
bāṇakālarandhrarudrasaṃsthitaḥ . 3 . 5 . 6 . 9 . 11 .
guroḥ śarāṣṭarandhadiṅmaheśaga . 5 . 8 . 9 . 10 .
11 . stataḥ svataḥ kupañcakāṣṭarandhradikśivopagaḥ
1 . 5 . 8 . 9 . 10 . 11 . śanerguṇābdhipañcanā-
gagodaśeśago . 3 . 4 . 5 . 8 . 9 . 10 . 11 . 'tha
lagnataḥ kupañcakāṣṭagośivasthitaḥ . 1 . 2 . 3 .
4 . 5 . 8 . 9 . 11 . śukrarekhāḥ . 52 . anaṅga-
śekharābhidhānamālādaṇḍakena bhārgavāṣṭavargaḥ .. * ..
śubhaḥ paṅgurarkāt kṣmāyamāmbhodhiśailāṣṭadikśa-
mbhuga . 1 . 2 . 4 . 7 . 8 . 10 . 11 . induto
rāmakāleśagataḥ . 3 . 6 . 11 . kṣmāsutādvahni-
bāṇarttukāṣṭhāśivārkopago . 3 . 5 . 6 . 10 .
11 . 12 . 'tha jñataḥ kāladantāvalādisthito . 6 .
8 . 9 . 10 . 11 . 12 . jīvato bāṇakāleśa-
mārttaṇḍayāta . 5 . 6 . 11 . 12 . stato daitya-
pūjyādanehaḥśivārkopayātaḥ . 6 . 11 . 12 . svato
vītihotreṣu kāleśayāta . 3 . 5 . 6 . 11 .
stato lagnataḥ kṣmāguṇāmbhodhiṣaḍdiṅmaheśasthitaḥ .
1 . 3 . 4 . 6 . 10 . 11 . śanirekhāḥ 39 .
mattamātaṅgalīlābhidhānadaṇḍakena śanaiścarāṣṭavargaḥ .
iti dīpikā .. * .. rāhuḥ śubho'rkādbhujavahni-
vedartturandhrago . 2 . 3 . 4 . 6 . 9 . atha candrāt
kurāmavedāṅgaga . 1 . 3 . 4 . 6 . stataḥ kujā-
dvahnibāṇāṅgarandhragato . 3 . 5 . 6 . 9 . 'tha
budhācchaśipakṣavahnibāṇarandhraga . 1 . 2 . 3 . 5 .
9 . stato jīvāddhavyavāhavedāṅgarandhraga . 3 . 4 .
6 . 9 . stataḥ śukrāt pakṣavahnibāṇarandhragata .
2 . 3 . 5 . 9 . stataḥ saurāt pakṣabāṇarttuga . 2 .
5 . 6 . stataḥ svataḥ śaśivedabāṇaripurandhrago .
1 . 4 . 5 . 6 . 9 . 'tha lagnādvedaragdhra-
digrudrasūryyagataḥ . 4 . 9 . 10 . 11 . 12 .
rāhurekhāḥ . 39 . mṛgendravilāsābhidhānadaṇḍakena
rāhoraṣṭavargaḥ .. * .. sūryyādekadvicatuḥsaptāṣṭa-
daśaikādaśeṣu . 1 . 2 . 4 . 7 . 8 . 10 . 11 .
somāttriṣaḍdaśaikādaśeṣa . 3 . 6 . 10 . 11 .
bhaumāttripañcaṣaḍekādaśeṣu . 3 . 5 . 6 . 11 .
budhāt ṣaḍaṣṭanavadaśaikādaśeṣu . 6 . 8 . 9 . 10 .
11 . guroḥ pañcaṣaḍekādaśadvādaśeṣu . 5 . 6 .
11 . 12 . śukrāt ṣaḍekādaśadvādaśeṣu 6 . 11 .
12 . śanestripañcāṣṭadaśaikādaśeṣu . 3 . 5 . 8 .
10 . 11 . lagnādekatricatuḥṣaḍdaśakādaśeṣu . 1 .
3 . 4 . 6 . 11 . evaṃ lagnarekhāḥ 37 .. * ..
“iti nigaditamiṣṭaṃ neṣṭamanyadviśeṣā-
dadhikaphalavipākaṃ janmaṃbhāttatra dadyuḥ .
upacayagṛhamitrasvoccagāḥ puṣṭamiṣṭaṃ
tvapacayagṛhanīcārātibhe neṣṭasampat ..
yāvatī yāvatī rekhā grahāṇāmaṣṭavargake .
tāvatīṃ dviguṇīkṛtya aṣṭābhiḥ pariśodhayet ..
aṣṭopari bhavedrekhā aṣṭābhyantaravindavaḥ .
aṣṭābhistu samo yatra tat samaṃ parikīrttitam ..
rekhā grahācchubhe deyā vindavaścetaratra tu .
rekhāvindū samānau cet samastatra nigadyate ..
rekhādhikye śubhaṃ jñeyaṃ tadvadvindorathāśubham .
śrīrānandastathā śreyo bhogo rājyaṃ bhavettathā ..
malino'tha vipaccaiva hānirmṛtyurbhavettathā .
dvyādirekhā dvyādivindoḥ phalānyetānyanukramāt ..
rekhāyāṃ vatsaro jñeyaḥ sārddhasaptadinaṃ same .
aṣṭavargadaśāyuḥ syāt dinaṃ caturṣu vinduṣu” ..
ityāyurddāyaḥ . ityaṣṭavargaḥ .. * .. nandī .
“aṣṭavargaśubhaiḥ śrīmān karmma kuryyānnabhaścaraiḥ .
gocarasthaistadaprāptau tadaprāptau ca vedhagaiḥ ..
vratārambhe vivāhe ca yātrāyāṃ kṣurakarmmaṇi .
aviśuddhāṣṭavargasya samastā niṣphalāḥ kriyāḥ ..
“satataṃ diśati narāṇāṃ
rāśau madhye'ṣṭavargaphalaṃ nikhilaṃ .
bhāvaphalaṃ prathamārddhe
dṛṣṭiphalānyarddhabhukteṣu” ..
ityaṣṭavargārthakathanam . iti jyotistattvam ..