• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • aṣṭavargaḥ

    See also aṣṭavarga.


    Śabdakalpadruma

    ☞ vol. 1, p. 149.
    aṣṭavargaḥ , puṃ, (aṣṭānāṃ auṣadhaviśeṣānāṃ raviprabhṛ-
    tīnāṃ vā vargaḥ .) auṣadhaviśeṣāṣṭakaṃ . tadyathā .
    ṛṣabhaḥ 1 jīvakaḥ 2 medaḥ 3 mahāmedaḥ 4 ṛddhiḥ
    5 vṛddhiḥ 6 kākolī 7 kṣīrakākolī 8 . iti
    vaidyakaparibhāṣā . ekīkṛtaitadauṣadhaguṇāḥ . rakta-
    pittavraṇavāyupittanāśitvaṃ . iti rājavallabhaḥ ..
    (“jīvakarṣabhakau mede kākolyau ṛddhivṛddhike .
    aṣṭavargo'ṣṭabhirdravyaiḥ kathitaścarakādibhiḥ ..
    aṣṭavargo himaḥ svādurvṛṃhaṇo śukralo guruḥ .
    bhagnasandhānakṛt kāmabalāsabalavarddhanaḥ ..
    vātapittāsratṛṭdāhajvaramehakṣayapraṇut” .
    iti bhāvaprakāśaḥ ..)
    jyotiṣaśāstroktagocaraviśeṣaḥ . tadyathā . ādau
    ravyādisaptagrahāṇāṃ rāhośca aṣṭamāsakoṣṭhaṃ kṛtvā
    pratyekamāsakoṣṭhe janmakālīnagrahādhiṣṭhitarāśya-
    vadhisvāddinakṛcchubhada ityādi dīpikoktavaca-
    nāṅkasaṃkhyakagṛhe rekhāṃ vinyaset tatra raverdvādaśa-
    koṣṭhe 48 candrasya 49 kujasya 39 budhasya 55
    guroḥ 56 bhṛgoḥ 52 śaneḥ 39 rāhoḥ 39
    etatsaṃkhyakā rekhā deyāḥ . tataḥ pratyekagṛhastharekhāḥ
    dviguṇīkṛtya aṣṭādhikāścet aṣṭabhiḥ śodha-
    yet . śeṣā rekhāḥ śubhāḥ khyātāḥ . aṣṭonā-
    ścettadā vindubhiraṣṭānāṃ pūraṇaṃ kāryyaṃ . tatra vinda-
    vo'śubhāḥ khyātāḥ . aṣṭau cet tadā vindure-
    khayorabhāvastatra samaṃ parikīrttitaṃ .. tasya
    nāmaguṇāḥ .
    “jīvakarṣabhakau mede kākolyau vṛddhiṛddhike .
    aṣṭavargo'ṣṭabhirdravyaiḥ kathitaścarakādibhiḥ ..
    aṣṭavargo himaḥ svādurvṛṃhaṇaḥ śukralo guruḥ .
    bhagnasandhānakṛt balyaḥ śarīrabalavarddhanaḥ ..
    vātapittāsratṛṭdāhajvaramehakṣayapraṇut” .
    iti bhāvaprakāśaḥ .. * . jyotiḥśāstroktagaṇanayā
    rekhāvindubhyāṃ śubhāśubhaphalasūcakajanmakālīnāṣṭa-
    grahasamudāyaḥ . yathā . athāṣṭavargaḥ .
    “janmakālagrahasthityā phalaṃ vakṣye śubhāśubhaṃ” .
    svāddinakṛt śubhadaḥ kṣitipakṣasamudranagādika-
    pañcagato 1 . 2 . 4 . 7 . 8 . 9 . 10 . 11 .
    'tha vibhāvaribharttustryaṅgadaśeṣagato 3 . 6 . 10 .
    11 . 'tha kujādravivat 1 . 2 . 4 . 7 . 8 . 9 .
    10 . 11 . atha somasutātriśararttunavādiṣu
    yātaḥ . 3 . 5 . 6 . 9 . 10 . 11 . 12 . deva-
    gurorviṣayarttunaveśagato 5 . 6 . 9 . 11 . 'tha
    surāriguroḥ samayācalabhāskarayātaḥ . 6 . 7 .
    12 . tīkṣṇamarīcisutādapi bhāskaravat . 1 .
    2 . 4 . 7 . 8 . 9 . 10 . 11 . atha lagnagṛhāt
    trikṛtāṅgadaśādiṣu yātaḥ 3 . 4 . 6 . 10 . 11 .
    12 . ravirekhāḥ . 48 . bhūjaṅgavilāsābhidhāna-
    mālādaṇḍakenādityāṣṭavargaḥ .. * .. candraḥ śubho-
    'rkātrikālādridantābalāśaśivastha . 3 . 6 . 7 .
    8 . 10 . 11 . stataḥ svāt kurāmarttvagāśā-
    śivasthaḥ . 1 . 3 . 6 . 7 . 10 . 11 . kṣmājā-
    ddvivahnīṣuṣaḍgodigīśeṣva . 2 . 3 . 5 . 6 . 9 .
    10 . 11 . tha jñāt kurāmābdhibāṇāgadantā-
    balāśāśivasthaḥ 1 . 3 . 4 . 5 . 7 . 8 . 10 .
    11 . jīvāt kudṛgvedaśailebhakāṣṭhāśivastho 1 .
    2 . 4 . 7 . 8 . 10 . 11 . 'tha śukrātrivedeṣu-
    śailagrahāśāśivasthaḥ 3 . 4 . 5 . 7 . 9 . 10 . 11 .
    tīkṣṇāṃśudehodbhavādrāmabāṇarttuśambhusthito 3 . 5 .
    6 . 11 . 'thodayāddhavyavāharttukāṣṭhāśivasthaḥ . 3 .
    6 . 10 . 11 . candrarekhāḥ . 49 . kāmabāṇābhi-
    dhānamālādaṇḍakena candrāṣṭavargaḥ .. * .. kutro'rkā-
    cchubho vahnibāṇarttudikśambhugo 3 . 5 . 6 . 10 .
    11 . 'thenduto rāmakāleśaga 3 . 6 . 11 . stataḥ
    svāta kudṛgvedasaptāṣṭadikśambhugaḥ syāt 1 . 2 .
    4 . 7 . 8 . 10 . 11 . niśānāthaputtrādguṇeṣvaṅga-
    rudropayātaḥ . 3 . 5 . 6 . 11 . tato jīvataḥ
    kālakāṣṭhāśivārkopayāto 6 . 10 . 11 . 12 .
    'tha devāripūjyādaneho gajeśārkasaṃsthaḥ . 6 . 8 .
    11 . 12 . tataḥ sūryyaputtrāt kuvedāganāgagrahā-
    śāśivastho 1 . 4 . 7 . 8 . 9 . 10 . 11 .
    'tha lagnāt kurāmāṅgadikaśambhuyātaḥ . 1 . 3 .
    6 . 10 . 11 . kujarekhāḥ 39 . siṃhavilāsā-
    bhidhānamālādaṇḍakena bhaumāṣṭavargaḥ .. * .. jñaḥ śubho-
    'rkataḥ śararttugośivārkago 5 . 6 . 9 . 11 .
    12 . 'tha candrato dvivedakālanāgadiṅmaheśvareṣu .
    2 . 4 . 6 . 8 . 10 . 11 . bhūmijāt kudṛk-
    kṛtāganāgagodaśeśagaḥ . 1 . 2 . 4 . 7 . 8 .
    9 . 10 . 11 . tataḥ svataḥ kuvahnipañcaṣaṇṇavādi-
    keṣu . 1 . 3 . 5 . 6 . 9 . 10 . 11 . 12 .
    vākpaterasāṣṭaśambhusūryyago 6 . 8 . 11 . 12 .
    'tha śukrataḥ kubāhuvahnivedapañcanāgagośiveṣu . 1 .
    2 . 3 . 4 . 5 . 8 . 9 . 11 paṅgutaḥ kudṛkkṛtāga-
    nāgapañcakasthito 'tha . 1 . 2 . 4 . 7 . 8 . 9 .
    10 . 11 . 12 . lagnataḥ kṣitidvivedakālanāga-
    dikśiveṣu . 1 . 2 . 4 . 6 . 8 . 10 . 11 .
    budharekhāḥ . 55 . aśokamañjarīsaṃjñakamālā-
    daṇḍakena budhāṣṭavargaḥ .. * .. surarājaguruḥ śubhado
    ravitaḥ kuyamānalavedanagādikapañcagato 1 . 2 .
    3 . 4 . 7 . 8 . 9 . 10 . 11 . 'tha vidhordvi-
    śarācalagośivago 2 . 5 . 7 . 9 . 11 . vasu-
    dhātanayāt kuyamābdhinagāṣṭadaśeśagato 1 . 2 .
    4 . 7 . 8 . 10 . 11 . 'tha budhāt kṣitiyugma-
    kṛteṣurasagrahadikgiriśopagata 1 . 2 . 4 .
    5 . 6 . 9 . 10 . 11 . stadanu svata ekayamānala-
    vāridhiparbbatanāgadaśeśagato 1 . 2 . 3 . 4 .
    7 . 8 . 10 . 11 . 'tha sitādyamapañcarasagrahadi-
    śivago 2 . 5 . 6 . 9 . 10 . 11 . ravinanda-
    nato dahaneṣurasārkagata 3 . 5 . 6 . 12 . stvatha
    lagnagṛhāt kuyamābdhiśararttunagagrahadiggiriśopa-
    gataḥ 1 . 2 . 4 . 5 . 6 . 7 . 9 . 10 . 11 .
    gururekhāḥ 56 . kusumastavakābhidhānamālādaṇḍakena
    vṛhaspateraṣṭavargaḥ .. * .. bhṛguḥ śubho ravergajeśa-
    sūryyago . 8 . 11 . 12 . 'tha candrataḥ kṣmādipañca-
    kāṣṭagośivārkagaḥ . 1 . 2 . 3 . 4 . 5 . 8 .
    9 . 11 . 12 . kujāt trivedakālagośivārkago
    3 . 4 . 6 . 9 . 11 . 12 . 'tha bodhanāt tri-
    bāṇakālarandhrarudrasaṃsthitaḥ . 3 . 5 . 6 . 9 . 11 .
    guroḥ śarāṣṭarandhadiṅmaheśaga . 5 . 8 . 9 . 10 .
    11 . stataḥ svataḥ kupañcakāṣṭarandhradikśivopagaḥ
    1 . 5 . 8 . 9 . 10 . 11 . śanerguṇābdhipañcanā-
    gagodaśeśago . 3 . 4 . 5 . 8 . 9 . 10 . 11 . 'tha
    lagnataḥ kupañcakāṣṭagośivasthitaḥ . 1 . 2 . 3 .
    4 . 5 . 8 . 9 . 11 . śukrarekhāḥ . 52 . anaṅga-
    śekharābhidhānamālādaṇḍakena bhārgavāṣṭavargaḥ .. * ..
    śubhaḥ paṅgurarkāt kṣmāyamāmbhodhiśailāṣṭadikśa-
    mbhuga . 1 . 2 . 4 . 7 . 8 . 10 . 11 . induto
    rāmakāleśagataḥ . 3 . 6 . 11 . kṣmāsutādvahni-
    bāṇarttukāṣṭhāśivārkopago . 3 . 5 . 6 . 10 .
    11 . 12 . 'tha jñataḥ kāladantāvalādisthito . 6 .
    8 . 9 . 10 . 11 . 12 . jīvato bāṇakāleśa-
    mārttaṇḍayāta . 5 . 6 . 11 . 12 . stato daitya-
    pūjyādanehaḥśivārkopayātaḥ . 6 . 11 . 12 . svato
    vītihotreṣu kāleśayāta . 3 . 5 . 6 . 11 .
    stato lagnataḥ kṣmāguṇāmbhodhiṣaḍdiṅmaheśasthitaḥ .
    1 . 3 . 4 . 6 . 10 . 11 . śanirekhāḥ 39 .
    mattamātaṅgalīlābhidhānadaṇḍakena śanaiścarāṣṭavargaḥ .
    iti dīpikā .. * .. rāhuḥ śubho'rkādbhujavahni-
    vedartturandhrago . 2 . 3 . 4 . 6 . 9 . atha candrāt
    kurāmavedāṅgaga . 1 . 3 . 4 . 6 . stataḥ kujā-
    dvahnibāṇāṅgarandhragato . 3 . 5 . 6 . 9 . 'tha
    budhācchaśipakṣavahnibāṇarandhraga . 1 . 2 . 3 . 5 .
    9 . stato jīvāddhavyavāhavedāṅgarandhraga . 3 . 4 .
    6 . 9 . stataḥ śukrāt pakṣavahnibāṇarandhragata .
    2 . 3 . 5 . 9 . stataḥ saurāt pakṣabāṇarttuga . 2 .
    5 . 6 . stataḥ svataḥ śaśivedabāṇaripurandhrago .
    1 . 4 . 5 . 6 . 9 . 'tha lagnādvedaragdhra-
    digrudrasūryyagataḥ . 4 . 9 . 10 . 11 . 12 .
    rāhurekhāḥ . 39 . mṛgendravilāsābhidhānadaṇḍakena
    rāhoraṣṭavargaḥ .. * .. sūryyādekadvicatuḥsaptāṣṭa-
    daśaikādaśeṣu . 1 . 2 . 4 . 7 . 8 . 10 . 11 .
    somāttriṣaḍdaśaikādaśeṣa . 3 . 6 . 10 . 11 .
    bhaumāttripañcaṣaḍekādaśeṣu . 3 . 5 . 6 . 11 .
    budhāt ṣaḍaṣṭanavadaśaikādaśeṣu . 6 . 8 . 9 . 10 .
    11 . guroḥ pañcaṣaḍekādaśadvādaśeṣu . 5 . 6 .
    11 . 12 . śukrāt ṣaḍekādaśadvādaśeṣu 6 . 11 .
    12 . śanestripañcāṣṭadaśaikādaśeṣu . 3 . 5 . 8 .
    10 . 11 . lagnādekatricatuḥṣaḍdaśakādaśeṣu . 1 .
    3 . 4 . 6 . 11 . evaṃ lagnarekhāḥ 37 .. * ..
    “iti nigaditamiṣṭaṃ neṣṭamanyadviśeṣā-
    dadhikaphalavipākaṃ janmaṃbhāttatra dadyuḥ .
    upacayagṛhamitrasvoccagāḥ puṣṭamiṣṭaṃ
    tvapacayagṛhanīcārātibhe neṣṭasampat ..
    yāvatī yāvatī rekhā grahāṇāmaṣṭavargake .
    tāvatīṃ dviguṇīkṛtya aṣṭābhiḥ pariśodhayet ..
    aṣṭopari bhavedrekhā aṣṭābhyantaravindavaḥ .
    aṣṭābhistu samo yatra tat samaṃ parikīrttitam ..
    rekhā grahācchubhe deyā vindavaścetaratra tu .
    rekhāvindū samānau cet samastatra nigadyate ..
    rekhādhikye śubhaṃ jñeyaṃ tadvadvindorathāśubham .
    śrīrānandastathā śreyo bhogo rājyaṃ bhavettathā ..
    malino'tha vipaccaiva hānirmṛtyurbhavettathā .
    dvyādirekhā dvyādivindoḥ phalānyetānyanukramāt ..
    rekhāyāṃ vatsaro jñeyaḥ sārddhasaptadinaṃ same .
    aṣṭavargadaśāyuḥ syāt dinaṃ caturṣu vinduṣu” ..
    ityāyurddāyaḥ . ityaṣṭavargaḥ .. * .. nandī .
    “aṣṭavargaśubhaiḥ śrīmān karmma kuryyānnabhaścaraiḥ .
    gocarasthaistadaprāptau tadaprāptau ca vedhagaiḥ ..
    vratārambhe vivāhe ca yātrāyāṃ kṣurakarmmaṇi .
    aviśuddhāṣṭavargasya samastā niṣphalāḥ kriyāḥ ..
    “satataṃ diśati narāṇāṃ
    rāśau madhye'ṣṭavargaphalaṃ nikhilaṃ .
    bhāvaphalaṃ prathamārddhe
    dṛṣṭiphalānyarddhabhukteṣu” ..
    ityaṣṭavargārthakathanam . iti jyotistattvam ..