aṣṭamabhāva
Vācaspatyam
☞
p. 519, col. 1.
aṣṭamabhāva pu0 aṣṭamobhāvaḥ . jyotiṣokte janmalagnāvadhike
1 aṣṭamasthāne tanvādidvādaśabhāvamadhye 2 aṣṭame bhāve ca bhāvaśca
iṣṭakāle'ṃśakalāvikalādinā spaṭīkṛtalagnādiḥ . tadā-
nayanaṃ yathā “pūrvvaṃ na taṃ syāddinarātrikhaṇḍaṃ divāniśo-
riṣṭaghaṭīvihīnam . divāniśoriṣṭaghaṭīṣu śuddhaṃ dyurātri
khaṇḍaṃ tvaparaṃ nataṃ syāt . tatkāle sāyanārkastha bhukta-
bhogyāṃśasaṃguṇāt . svodayāt svāgnilabdhaṃ yat bhuktaṃ bhogyaṃ
ravestvajet . iṣṭanāḍīpaloyaśca gatagamyānnijodayāt . śeṣaṃ
khatryāhataṃ bhaktamaśuddhena lavādikam . aśuddhaśuddhabhe hīnayuk
tanurvyayanāṃśakam . evaṃ laṅkodayairbhuktaṃ bhogyaṃ śodhyaṃ
palīkṛtāt . pūrvvapaścānnatādanyat prāgvattaddaśamaṃ bhavet .
saṣaḍbhe lagnabhe jāyā, turyyo, lagnonaturyyataḥ . ṣaṣṭhāṃ-
śayuk tanoḥsandhiragre ṣaṣṭhāṃśayojanāt . trayaḥ sa-
sandhayobhāvāḥ ṣaṣṭhāṃśenaikayuk sukhāt . agre trayaḥ
ṣaḍevaṃ te bhārddha yuktāḥ pare'pi ṣaṭ” . nīla0 tā0 . svasvadeśo-
dayamānaṃ deśāntarayogādinā āneyam laṅkodayamānāni tu
meṣasya 278, vṛṣasya 299, mithunasya 323, karkaṭasya 323
siṃhasya 299, kanyāyāḥ 278, tulāyāḥ 278, vṛści-
kasya 299, dhanuṣaḥ 323 mṛgasya 323, kumbhasya 299,
mīnasya 278, palāni . etadanusāreṇa daśamarāśeḥ udaya-
mānaṃ gṛhītvā daśamabhāvānayanam “kheṭe bhāvasame pūrṇṇaṃ
phalaṃ sandhisame tu kham . hīne'dhike dvisandhibhyāṃ bhāve pūrvvā-
pare phalam” nīla0 tā0 . “bhuktaṃ bhogyaṃ sveṣṭakālānna śrudhyet
triṃśannighnā syodayāptaṃ lavāṭhyam . hīnaṃ yuktaṃ bhāskare tattanuḥ
syāt rātrau lagnaṃ bhārddhayuktādravestu . kheṭe sandhidvayāntaḥsthe
phalaṃ tadbhāvajaṃ bhavet” . nīla0 tā0 . “aṣṭamasthāne ca
cintyānyāha dīpikāyām” “randhrāyurmṛtayo'ṣṭame” iti .
tājake tu anyānyapi cintyānyāha . “mṛtyau cirantamaṃ
dravyaṃ bhṛtiṃrvittaṃ raṇe ripuḥ . durgasthānaṃ mṛtirnāśaḥ
parīvādo manovyathā” etāni sādhāraṇāni cintyāni
viśeṣatastatra grahayogādriṣṭādyuktaṃ jātake yathā . “āyuḥ
syānādhīśvaraḥ pāpayuktaḥ ṣaṣṭhāntyasthaḥ svalpamāyustanoti .
lagneśāḍhyaścedatisvalpameva dīrghāyuṣyaṃ cāṣṭamasthaḥ karoti .
nighanatanukhabhegāḥ kendrakoṇatrilābhe 1, 3, 4, 5, 7, 9,
10, 11, daghati hi vipulāyurbhānujo'tra praśastaḥ .
panapharacaturasremadhyamaṃ tvāyurete vidadhati khalu neṣṭāḥ prāntya-
ṣaṣṭhe baliṣṭhāḥ . kamalakumudabandhū mṛtyurandhrāntimākhye vipadamatha
dharājo dvidvivarṣe'ṣṭamasthaḥ . dhanalayamatha yacchecchakratulyebudho-
'vde kṣitiguṇadaśasaṃkhye rogabhogāpacārau . ariṣṭocchvāsa
niryāṇocchvāsayoratra cintanam . daivavidbhiḥ sadā kāryyamaṣṭame
bhāvacintane” jātakapa0 varṣapraveśakāle tu anyathā yoga-
viśeṣāt phalamuktam yathā “bhaume'vdape krūrahate patyā dhāte'va-
lokite . agnibhīragnibhekrūranaṣṭadvipadabhe mṛtiḥ . vipatti-
rnarapālotthā riputaskaratobhayam . turyye mātuḥ pitṛvyā
dvā mātulārttistatoguruḥ . lagnenthihāpatisamāpatayo
mṛtīśāśceditthaśālina ime nidhanapradāḥ syuḥ . cet pāka-
riṣṭasamaye mṛtireva tatra sārke kuje nṛpabhayaṃ divase'vdaśeve .
sūryye mūśariphe sitena janane varṣe'dhikārī tathā kendre rāja
gadādbhayaṃ ca rugasṛksthāne'dhikārīnduje . saumye krūradṛśā
kujasya rugasṛgdoṣādi nāśasthite dagdhebandhamṛtī vide-
śataiti prāhurbudhe tādṛśe . bhaumasthāne'dhikārīndau guptaṃ
nṛpabhayaṃ rujaḥ . mande'dhikārī khe copahate pīḍākaraḥ
smṛtaḥ . bhaumasthāne'dhikṛdvahnau prahāro vā nṛpādbhayam .
āre khasthe catuṣpādbhyaḥ pātoduḥkharujo'sṛjaḥ . vittāṣṭa
gejyo dhanahā yadyavdeśaḥ śubhekṣitaḥ . mande dyūne durvacanāpa-
vādakalibhartsanam . patite jñe krūradṛśā''retthaśāle mṛtiṃ
vadet . kujahaddāsthite nāśaḥ saumyadṛṣṭyā śubhaṃ vadet .
yatrarkṣe janmani kujaḥ so'bdalagnapagoyadā . nagnādhiponaṣṭa-
dagdhoyoṣidvādāḥ śubhānvite . janmanyaṣṭamage jīve sādhi-
vyādhikaliḥ pṛthuḥ . jayaḥ śukrekṣaṇāduktapratyuttaravaśena
tu . bhaume'ntyage dhane sūryye vādakleśaṃ vinirddiśet . ripu-
rgotrakalirbhītiḥ saṃkhye kujahate'bdape . dagdhojanmāṅgapo-
varṣe'ṣṭamorogakalī diśet . sūtyavdayoraghikṛto bhauma-
sthāne gururhataḥ . pāpairvādaḥ sphuṭo'pyevaṃ tādṛśīndau śaneḥ
pade . sūtyavdayoradhikṛte candre budhapade hate . krūrairvideśa-
gamanaṃ vādaḥ syādvimanaskatā . meṣe siṃhe dhanuḥsmāre'bdape-
randhre site bhayam . mṛtau mṛtīśalagneśau mṛtyudau pāpa-
dṛgyutau . yatrarkṣe janmani kujaḥ so'bdalagnapagoyadā .
vudhovarṣapatirnaṣṭabalastatra na śobhanam . sārke śanau bhaumayute-
khāṣṭasthe vāhanādbhayam . sārke bhaume'ṣṭamasthe tu patanaṃ
vāhanādvadet . sāre'vdape mṛge mṛtyuścandre'ntyārimṛtau mṛtiḥ .
udite mṛtisadmeśe nirbale jīvite mṛtiḥ . puṇyasadmeśvaraḥ
puṇyasahamādaṣṭamopagaḥ . mṛtyaṣṭameśapuṇyeśomṛtidaḥ pāpa-
dṛgyutaḥ . sūtyaṣṭamagato rāśiḥ puṇyasadmani nāthayuk . abda-
lagnāṣṭamarkṣaṃ tacceditthaṃ myāttadā mṛtiḥ . puṇyabhaṃ cāśubhākrā-
ntaṃ mṛtīśo'ntyārirandhragaḥ . muthaheśo'bdapovāpi mṛtyuṃ tatra
vinirddiśet . sakrūre janmape mṛtyau mṛtiścedindhihārki
yuk . bhaumakṣutekṣaṇe tatra mṛtyuḥ syādātmaghātataḥ . mando-
'ṣṭamomṛtīśetthaśālānmṛtyukaraḥ smṛtaḥ . śubhetthaśālāt
sarve'pi yogāḥ syuḥ śubhadāyakāḥ . sūtirandhrapatirmando'ṣṭamo-
'vdalagnapena cet . ittha śālī krūradṛśā tatkālaṃ mṛtyudā-
yakaḥ, nīla0 tā0 .