• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • aṣṭamabhāva


    Vācaspatyam

    ☞ p. 519, col. 1.
    aṣṭamabhāva pu0 aṣṭamobhāvaḥ . jyotiṣokte janmalagnāvadhike
    1 aṣṭamasthāne tanvādidvādaśabhāvamadhye 2 aṣṭame bhāve ca bhāvaśca
    iṣṭakāle'ṃśakalāvikalādinā spaṭīkṛtalagnādiḥ . tadā-
    nayanaṃ yathā “pūrvvaṃ na taṃ syāddinarātrikhaṇḍaṃ divāniśo-
    riṣṭaghaṭīvihīnam . divāniśoriṣṭaghaṭīṣu śuddhaṃ dyurātri
    khaṇḍaṃ tvaparaṃ nataṃ syāt . tatkāle sāyanārkastha bhukta-
    bhogyāṃśasaṃguṇāt . svodayāt svāgnilabdhaṃ yat bhuktaṃ bhogyaṃ
    ravestvajet . iṣṭanāḍīpaloyaśca gatagamyānnijodayāt . śeṣaṃ
    khatryāhataṃ bhaktamaśuddhena lavādikam . aśuddhaśuddhabhe hīnayuk
    tanurvyayanāṃśakam . evaṃ laṅkodayairbhuktaṃ bhogyaṃ śodhyaṃ
    palīkṛtāt . pūrvvapaścānnatādanyat prāgvattaddaśamaṃ bhavet .
    saṣaḍbhe lagnabhe jāyā, turyyo, lagnonaturyyataḥ . ṣaṣṭhāṃ-
    śayuk tanoḥsandhiragre ṣaṣṭhāṃśayojanāt . trayaḥ sa-
    sandhayobhāvāḥ ṣaṣṭhāṃśenaikayuk sukhāt . agre trayaḥ
    ṣaḍevaṃ te bhārddha yuktāḥ pare'pi ṣaṭ” . nīla0 tā0 . svasvadeśo-
    dayamānaṃ deśāntarayogādinā āneyam laṅkodayamānāni tu
    meṣasya 278, vṛṣasya 299, mithunasya 323, karkaṭasya 323
    siṃhasya 299, kanyāyāḥ 278, tulāyāḥ 278, vṛści-
    kasya 299, dhanuṣaḥ 323 mṛgasya 323, kumbhasya 299,
    mīnasya 278, palāni . etadanusāreṇa daśamarāśeḥ udaya-
    mānaṃ gṛhītvā daśamabhāvānayanam “kheṭe bhāvasame pūrṇṇaṃ
    phalaṃ sandhisame tu kham . hīne'dhike dvisandhibhyāṃ bhāve pūrvvā-
    pare phalam” nīla0 tā0 . “bhuktaṃ bhogyaṃ sveṣṭakālānna śrudhyet
    triṃśannighnā syodayāptaṃ lavāṭhyam . hīnaṃ yuktaṃ bhāskare tattanuḥ
    syāt rātrau lagnaṃ bhārddhayuktādravestu . kheṭe sandhidvayāntaḥsthe
    phalaṃ tadbhāvajaṃ bhavet” . nīla0 tā0 . “aṣṭamasthāne ca
    cintyānyāha dīpikāyām” “randhrāyurmṛtayo'ṣṭame” iti .
    tājake tu anyānyapi cintyānyāha . “mṛtyau cirantamaṃ
    dravyaṃ bhṛtiṃrvittaṃ raṇe ripuḥ . durgasthānaṃ mṛtirnāśaḥ
    parīvādo manovyathā” etāni sādhāraṇāni cintyāni
    viśeṣatastatra grahayogādriṣṭādyuktaṃ jātake yathā . “āyuḥ
    syānādhīśvaraḥ pāpayuktaḥ ṣaṣṭhāntyasthaḥ svalpamāyustanoti .
    lagneśāḍhyaścedatisvalpameva dīrghāyuṣyaṃ cāṣṭamasthaḥ karoti .
    nighanatanukhabhegāḥ kendrakoṇatrilābhe 1, 3, 4, 5, 7, 9,
    10, 11, daghati hi vipulāyurbhānujo'tra praśastaḥ .
    panapharacaturasremadhyamaṃ tvāyurete vidadhati khalu neṣṭāḥ prāntya-
    ṣaṣṭhe baliṣṭhāḥ . kamalakumudabandhū mṛtyurandhrāntimākhye vipadamatha
    dharājo dvidvivarṣe'ṣṭamasthaḥ . dhanalayamatha yacchecchakratulyebudho-
    'vde kṣitiguṇadaśasaṃkhye rogabhogāpacārau . ariṣṭocchvāsa
    niryāṇocchvāsayoratra cintanam . daivavidbhiḥ sadā kāryyamaṣṭame
    bhāvacintane” jātakapa0 varṣapraveśakāle tu anyathā yoga-
    viśeṣāt phalamuktam yathā “bhaume'vdape krūrahate patyā dhāte'va-
    lokite . agnibhīragnibhekrūranaṣṭadvipadabhe mṛtiḥ . vipatti-
    rnarapālotthā riputaskaratobhayam . turyye mātuḥ pitṛvyā
    dvā mātulārttistatoguruḥ . lagnenthihāpatisamāpatayo
    mṛtīśāśceditthaśālina ime nidhanapradāḥ syuḥ . cet pāka-
    riṣṭasamaye mṛtireva tatra sārke kuje nṛpabhayaṃ divase'vdaśeve .
    sūryye mūśariphe sitena janane varṣe'dhikārī tathā kendre rāja
    gadādbhayaṃ ca rugasṛksthāne'dhikārīnduje . saumye krūradṛśā
    kujasya rugasṛgdoṣādi nāśasthite dagdhebandhamṛtī vide-
    śataiti prāhurbudhe tādṛśe . bhaumasthāne'dhikārīndau guptaṃ
    nṛpabhayaṃ rujaḥ . mande'dhikārī khe copahate pīḍākaraḥ
    smṛtaḥ . bhaumasthāne'dhikṛdvahnau prahāro vā nṛpādbhayam .
    āre khasthe catuṣpādbhyaḥ pātoduḥkharujo'sṛjaḥ . vittāṣṭa
    gejyo dhanahā yadyavdeśaḥ śubhekṣitaḥ . mande dyūne durvacanāpa-
    vādakalibhartsanam . patite jñe krūradṛśā''retthaśāle mṛtiṃ
    vadet . kujahaddāsthite nāśaḥ saumyadṛṣṭyā śubhaṃ vadet .
    yatrarkṣe janmani kujaḥ so'bdalagnapagoyadā . nagnādhiponaṣṭa-
    dagdhoyoṣidvādāḥ śubhānvite . janmanyaṣṭamage jīve sādhi-
    vyādhikaliḥ pṛthuḥ . jayaḥ śukrekṣaṇāduktapratyuttaravaśena
    tu . bhaume'ntyage dhane sūryye vādakleśaṃ vinirddiśet . ripu-
    rgotrakalirbhītiḥ saṃkhye kujahate'bdape . dagdhojanmāṅgapo-
    varṣe'ṣṭamorogakalī diśet . sūtyavdayoraghikṛto bhauma-
    sthāne gururhataḥ . pāpairvādaḥ sphuṭo'pyevaṃ tādṛśīndau śaneḥ
    pade . sūtyavdayoradhikṛte candre budhapade hate . krūrairvideśa-
    gamanaṃ vādaḥ syādvimanaskatā . meṣe siṃhe dhanuḥsmāre'bdape-
    randhre site bhayam . mṛtau mṛtīśalagneśau mṛtyudau pāpa-
    dṛgyutau . yatrarkṣe janmani kujaḥ so'bdalagnapagoyadā .
    vudhovarṣapatirnaṣṭabalastatra na śobhanam . sārke śanau bhaumayute-
    khāṣṭasthe vāhanādbhayam . sārke bhaume'ṣṭamasthe tu patanaṃ
    vāhanādvadet . sāre'vdape mṛge mṛtyuścandre'ntyārimṛtau mṛtiḥ .
    udite mṛtisadmeśe nirbale jīvite mṛtiḥ . puṇyasadmeśvaraḥ
    puṇyasahamādaṣṭamopagaḥ . mṛtyaṣṭameśapuṇyeśomṛtidaḥ pāpa-
    dṛgyutaḥ . sūtyaṣṭamagato rāśiḥ puṇyasadmani nāthayuk . abda-
    lagnāṣṭamarkṣaṃ tacceditthaṃ myāttadā mṛtiḥ . puṇyabhaṃ cāśubhākrā-
    ntaṃ mṛtīśo'ntyārirandhragaḥ . muthaheśo'bdapovāpi mṛtyuṃ tatra
    vinirddiśet . sakrūre janmape mṛtyau mṛtiścedindhihārki
    yuk . bhaumakṣutekṣaṇe tatra mṛtyuḥ syādātmaghātataḥ . mando-
    'ṣṭamomṛtīśetthaśālānmṛtyukaraḥ smṛtaḥ . śubhetthaśālāt
    sarve'pi yogāḥ syuḥ śubhadāyakāḥ . sūtirandhrapatirmando'ṣṭamo-
    'vdalagnapena cet . ittha śālī krūradṛśā tatkālaṃ mṛtyudā-
    yakaḥ, nīla0 tā0 .