• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • aṣṭakā


    Wilson Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 91.
    aṣṭakā f. (-kā)

    1 Worship of the manes or progenitors performed on certain days.

    2 The eighth day of three months on which the progenitors are worshipped.

    E. aśa to eat, and takan affix; vegetables, flesh, and cake, being severally offered upon these occasions, and the Brahmins feasted; in this sense it is also aṣṭikā.

    Yates Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 71, col. 2.
    aṣṭakā (kā) 1. f. Worship of the
    manes on the 8th day of every
    three months.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)

    ☞ p. 117, col. 1.
    aṣṭakā f. the eighth day after full moon (especially that in the months Hemanta and Śiśira, on which the progenitors or manes are worshipped, ĀśvGṛ.; Mn. &c.; aṣṭakā is therefore also a N. of the worship itself or the oblations offered on those days, Kauś. &c.), AV. xv, 16, 2; ŚBr. &c.
    ☞ p. 117, col. 1.
    a N. of the Acchodā river, MatsyaP.

    Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 75, col. 2.
    aṣṭakā

    f. (-kā)

    1. Worship of the manes or progenitors performed on
    certain days.

    2. The eighth day of three months on which the
    progenitors are worshipped.

    E. (aśa) to ear, and takan affix; vegetables,
    flesh, and cake, being severally offered upon these occasions, and
    the Brahmins feasted; in this sense it is also aṣṭikā.

    Vācaspatyam

    ☞ p. 516, col. 2.
    aṣṭakā strī aśnanti pitaro'syāṃ tithau aśa—takan .
    “aṣṭakā pitṛdaivatye” ityajādipāṭhāt na ittvam .
    “aṣṭakā tu samākhyātā saptamyādidinatrayam” ityukta-
    lakṣaṇe 1 saptamyādidinatraye, 2 dinatrayasādhye karmadhede ca taccā-
    śvalāyana gṛ0 darśitam tadapi pauṣamāghaphālgunānāṃ kṛṣṇa
    saptamyādiṣu karttavyaṃ tatra pradhānamaṣṭamī, saptamyāmārambhaḥ aṣṭamyāṃ
    kṛtyaṃ navamyāmanyaṣṭaketi bhedaḥ . “amāvāsyā caturddaśyoḥ
    paurṇamāsyaṣṭakāsu ca” “aṣṭakāsu tvahorātramṛtvantāsu ca
    rātriṣu” iti ca manuḥ tacca na pitṛmātradaivatyam anyadaivatya-
    mapi yathāha “pitryadānāya mūle syuraṣṭakāstisra eva ca .
    kṛṣṇapakṣe variṣṭhāhi pūrvvā caindrī hi bhāṣyate . prājāpatthā
    dvitīyā syāt tṛtīyā vaiśvadevikī . ādyā pūpaiḥ
    sadā kāryyā māṃsairanyā bhavettathā . śākaiḥ kāryyā
    tṛtīyā syādeṣa dravyagato vidhiḥ vāyu0 purā0 . mūle
    pradhānasthāne amāvasyā hi śrāddhasya pradhānaṃ kālaḥ tadvaditi
    yāvat raghu0 . paśvabhāve sthālīpākena kāryyaṃ “api vā
    sthālīpākaṃ kurvvīteti” gobhilaḥ . etadvidhānantu
    “sthālīpākaṃ paśusthāne kuryyāt yadyānukalpikam .
    śrapayettaṃ savatsāyāstaruṇyā goḥ payasyanu” chandoga-
    pariśi0 . anviti odanacaroḥ paścāt . ata-
    eva . “pitaraḥ spṛhayantyannamaṣṭakāsu maghāsu ca . tasmā-
    ddadyāt sadodyukto vidvatsu brāhmaṇeṣu ca” śātā0 .
    tasmādannaṃ pradhānaṃ pūpādikantūpakaraṇatvena śaktānāmāvaśyakaṃ,
    sadeti śravaṇāt . “amāvasyāṣṭakā vṛddhiḥ kṛṣṇapakṣe'-
    yanadvayam” . “pauṣamāsasya rohiṇyāmaṣṭakāyāmathāpi
    bā” yā0 smṛ0 . atrāyaṃ bhedaḥ hemantaśiśirayoścaturṇṇāmapara-
    pakṣāṇāmaṣṭamīṣvaṣṭakā ekasyāṃ vā” āśva0 sū0 ukteḥ
    samarthāsamarthabhedena caturṣu māseṣu kṛṣṇāṣṭamīṣu ekasyāṃ vā
    aṣṭakā kāryyeti . āgrahāyaṇyā ūrddhvaṃ tisṛṣvaṣṭakāsu” smṛta-
    ntarāttathātvam . anvaṣṭakāśabde vivṛtametat . aṣṭaparimā-
    ṇamasyāḥ kan . ajādipāṭhā0 ṭāp pitṛdaivatye iti
    asya prāyikatvāt kṣipakā0 nettvam . 4 aṣṭamītithimātre
    “amāvāsyā guruṃhanti śiṣyaṃ hanti caturddaśī . brahmāṣṭakā
    paurṇamāsyau tasmāttāḥ parivarjjayet” manuḥ etadbhinnāyā
    striyāmaṣṭikā ata itvam .

    Śabdakalpadruma

    ☞ vol. 1, p. 148.
    aṣṭakā , strī, (aśnanti pitaro'syām . aś +
    takan .) śrāddhaviśeṣaḥ . tithibhedaḥ . tadyathā .
    gauṇacāndrapauṣamāghaphālgunamāsīyakṛṣṇāṣṭamī .
    āśvinakṛṣṇāṣṭamī ca . etāsu śrāddhamāvaśyakaṃ .
    yathā . āgrahāyaṇyā ūddhvaṃ tisṛṣu kṛṣṇāṣṭa-
    moṣu śrāddhāni nityāni . yathā gobhilaḥ .
    “aṣṭakā yorddhvamāgrahāyaṇyāstamisrāṣṭamī” .
    iti . brahmapurāṇe .
    “pitryadānāya mūle syuraṣṭakāstisra eva ca .
    kṛṣṇapakṣe variṣṭhā hi pūrvvā caindro vibhāvyate ..
    prājāpatyā dvitīyā syāt tṛtīyā vaiśvadevakī .
    ādyā pūpaiḥ sadā kāryyā māṃsairanyā bhavettathā ..
    śākaiḥ kāryyā tṛtīyā syādeṣa dravyagato vidhiḥ” .
    mūle pradhānasthāne amāvāsyāyāṃ amāvāsyā hi
    śrāddhasya pradhānakālastadvaditi yāvat . aindrī
    sāgnerindradevatākayāgasambandhāt . evaṃ prājāpatthā
    vaiśvadevakī ca . māṃsaiḥ paśoḥ . tathā ca gobhilaḥ .
    “yadyuvālpatarasambhāraḥ syāttadāpi paśunaiva ku-
    ryyāt” iti . yadyuveti nipātasamudāyo yadyarthe
    paśurapi chāga eva . chāgo'nādeśe paśuḥ . iti
    gautamāt . na ca taiṣyā ūrddhvamaṣṭamyāṃ gauḥ . iti
    gobhilasūtreṇa gavopadeśāt kathamanupadiṣṭatva-
    miti vācyaṃ . tadasambhave paśurityanena yaḥ paśu-
    rupadiṣṭastasya viśeṣato'nupadiṣṭatvāt . taiṣī
    pauṣī . vastutastu harivaṃśe mṛgo'pi vihitaḥ .
    yathā, —
    “ikṣvākustu vikukṣiṃ vai aṣṭakāyāmathādiśat .
    māṃsamānaya śrāddhāya mṛgaṃ hatvā mahābalaḥ” ..
    iti . striyā badhābhāvamāha saeva .
    “abadhyāñca striyaṃ prāhustiryyagyonigatāmapi” .
    etadarddhaṃ brahmapurāṇe'pi . āraṇyānāmagastya-
    prokṣitatvaṃ vakṣyate . paśvabhāve sthālopākena . yathā
    gobhilaḥ . “api vā sthālīpākaṃ kurbbīta” .
    iti . tadvidhānantu .
    “sthālīpākaṃ paśusthāne kuryyādyadyānukalpikaṃ .
    śrapayettaṃ savatsāyāstaruṇyā goḥ payasyanu” ..
    iti chandogapariśiṣṭoktaṃ grāhyaṃ . anviti o-
    danacaroḥ paścāt . ataeva sātātapaḥ .
    “navodake navānne ca gṛhapracchādane tathā .
    pitaraḥ spṛhayantyannamaṣṭakāsu maghāsu ca ..
    tasmāddadyāt sadā yukto vidvatsuṃ brāhmaṇeṣu ca” .
    tasmādannaṃ pradhānaṃ . pūpādikantūpakaraṇatvena śaktānā-
    māvaśyaka ubhayatra sadeti śravaṇāt . tathā ca .
    “nityaṃ sadā yāvadāyurna kadācidatikramet .
    upetyātikrame doṣaśruteratyāgadarśanāt ..
    phalāśrutervvīpsayā ca tamnityamiti kīrttitaṃ” .
    iti tithyāditattvam ..
    goṇacāndrapauṣasya kṛṣṇāṣṭamī pūpāṣṭakā . gauṇa-
    cāndramāghasya kṛṣṇāṣṭabhī māṃsāṣṭakā . gauṇa-
    cāndraphālgunasya kṛṣṇāṣṭamī śākāṣṭakā . keṣāñci-
    nmate gauṇacāndrāśvinasya kṛṣṇāṣṭamī aṣṭakāpada-
    vācyā . tāsu kramāt pūpamāṃsaśākaiḥ ṣāṭpauru-
    ṣikaṃ śrāddhaṃ karttavyaṃ . iti brahmavāyuviṣṇudharmmottara-
    purāṇāni ..

    The Vedic Index of Names and Subjects

    ☞ vol. 1, p. 45.
    Aṣṭakā. See Māsa.

    The Purāṇa Index

    ☞ vol. 1, p. 132.
    Aṣṭakā — the name of Acchodā in Pitṛloka after she

    went from the earth. In her honour a river is named.

    M. 14. 19-20; 141. 17.

    Renou Vocabulaire du rituel védique

    ☞ p. 23.