Blog
Sanskrit
About
aṣṭakā
Sanskrit-English
Sanskrit-Sanskrit
Specialized Dictionaries
Wilson Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 91 .
aṣṭakā f. (
-kā )
1 Worship of the manes or progenitors performed on certain days.
2 The eighth day of three months on which the progenitors are worshipped.
E. aśa to eat, and takan affix; vegetables, flesh, and cake, being severally offered upon these occasions, and the Brahmins feasted; in this sense it is also aṣṭikā .
Yates Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 71, col. 2 .
aṣṭakā (kā) 1. f. Worship of the manes on the 8th day of every three months.
Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)
☞
p. 117, col. 1 .
aṣṭakā f. the eighth day after full moon (especially that in the months Hemanta and Śiśira, on which the progenitors or manes are worshipped,
ĀśvGṛ. ;
Mn. &c.;
aṣṭakā is therefore also a
N. of the worship itself or the oblations offered on those days,
Kauś. &c.),
AV. xv, 16, 2;
ŚBr. &c.
☞
p. 117, col. 1 .
a
N. of the Acchodā river,
MatsyaP.
Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary
☞
p. 75, col. 2 .
aṣṭakā f. (-kā )
1. Worship of the manes or progenitors performed on certain days.
2. The eighth day of three months on which the progenitors are worshipped.
E. (aśa ) to ear, and takan affix; vegetables, flesh, and cake, being severally offered upon these occasions, and the Brahmins feasted; in this sense it is also aṣṭikā .
Vācaspatyam
☞
p. 516, col. 2 .
aṣṭakā strī aśnanti pitaro'syāṃ tithau aśa —takan . “aṣṭakā pitṛdaivatye ” ityajādipāṭhāt na ittvam . “aṣṭakā tu samākhyātā saptamyādidinatrayam ” ityukta- lakṣaṇe 1 saptamyādidinatraye, 2 dinatrayasādhye karmadhede ca taccā- śvalāyana gṛ0 darśitam tadapi pauṣamāghaphālgunānāṃ kṛṣṇa saptamyādiṣu karttavyaṃ tatra pradhānamaṣṭamī, saptamyāmārambhaḥ aṣṭamyāṃ kṛtyaṃ navamyāmanyaṣṭaketi bhedaḥ . “amāvāsyā caturddaśyoḥ paurṇamāsyaṣṭakāsu ca ” “aṣṭakāsu tvahorātramṛtvantāsu ca rātriṣu ” iti ca manuḥ tacca na pitṛmātradaivatyam anyadaivatya- mapi yathāha “pitryadānāya mūle syuraṣṭakāstisra eva ca . kṛṣṇapakṣe variṣṭhāhi pūrvvā caindrī hi bhāṣyate . prājāpatthā dvitīyā syāt tṛtīyā vaiśvadevikī . ādyā pūpaiḥ sadā kāryyā māṃsairanyā bhavettathā . śākaiḥ kāryyā tṛtīyā syādeṣa dravyagato vidhiḥ vāyu0 purā0 . mūle pradhānasthāne amāvasyā hi śrāddhasya pradhānaṃ kālaḥ tadvaditi yāvat raghu0 . paśvabhāve sthālīpākena kāryyaṃ “api vā sthālīpākaṃ kurvvīteti ” gobhilaḥ . etadvidhānantu “sthālīpākaṃ paśusthāne kuryyāt yadyānukalpikam . śrapayettaṃ savatsāyāstaruṇyā goḥ payasyanu ” chandoga- pariśi0 . anviti odanacaroḥ paścāt . ata- eva . “pitaraḥ spṛhayantyannamaṣṭakāsu maghāsu ca . tasmā- ddadyāt sadodyukto vidvatsu brāhmaṇeṣu ca ” śātā0 . tasmādannaṃ pradhānaṃ pūpādikantūpakaraṇatvena śaktānāmāvaśyakaṃ, sadeti śravaṇāt . “amāvasyāṣṭakā vṛddhiḥ kṛṣṇapakṣe'- yanadvayam ” . “pauṣamāsasya rohiṇyāmaṣṭakāyāmathāpi bā ” yā0 smṛ0 . atrāyaṃ bhedaḥ hemantaśiśirayoścaturṇṇāmapara- pakṣāṇāmaṣṭamīṣvaṣṭakā ekasyāṃ vā ” āśva0 sū0 ukteḥ samarthāsamarthabhedena caturṣu māseṣu kṛṣṇāṣṭamīṣu ekasyāṃ vā aṣṭakā kāryyeti . āgrahāyaṇyā ūrddhvaṃ tisṛṣvaṣṭakāsu ” smṛta- ntarāttathātvam . anvaṣṭakāśabde vivṛtametat . aṣṭaparimā- ṇamasyāḥ kan . ajādipāṭhā0 ṭāp pitṛdaivatye iti asya prāyikatvāt kṣipakā0 nettvam . 4 aṣṭamītithimātre “amāvāsyā guruṃhanti śiṣyaṃ hanti caturddaśī . brahmāṣṭakā paurṇamāsyau tasmāttāḥ parivarjjayet ” manuḥ etadbhinnāyā striyāmaṣṭikā ata itvam .
Śabdakalpadruma
☞
vol. 1,
p. 148 .
aṣṭakā , strī, (aśnanti pitaro'syām . aś + takan .) śrāddhaviśeṣaḥ . tithibhedaḥ . tadyathā . gauṇacāndrapauṣamāghaphālgunamāsīyakṛṣṇāṣṭamī . āśvinakṛṣṇāṣṭamī ca . etāsu śrāddhamāvaśyakaṃ . yathā . āgrahāyaṇyā ūddhvaṃ tisṛṣu kṛṣṇāṣṭa- moṣu śrāddhāni nityāni . yathā gobhilaḥ . “aṣṭakā yorddhvamāgrahāyaṇyāstamisrāṣṭamī ” . iti . brahmapurāṇe . “pitryadānāya mūle syuraṣṭakāstisra eva ca . kṛṣṇapakṣe variṣṭhā hi pūrvvā caindro vibhāvyate .. prājāpatyā dvitīyā syāt tṛtīyā vaiśvadevakī . ādyā pūpaiḥ sadā kāryyā māṃsairanyā bhavettathā .. śākaiḥ kāryyā tṛtīyā syādeṣa dravyagato vidhiḥ ” . mūle pradhānasthāne amāvāsyāyāṃ amāvāsyā hi śrāddhasya pradhānakālastadvaditi yāvat . aindrī sāgnerindradevatākayāgasambandhāt . evaṃ prājāpatthā vaiśvadevakī ca . māṃsaiḥ paśoḥ . tathā ca gobhilaḥ . “yadyuvālpatarasambhāraḥ syāttadāpi paśunaiva ku- ryyāt ” iti . yadyuveti nipātasamudāyo yadyarthe paśurapi chāga eva . chāgo'nādeśe paśuḥ . iti gautamāt . na ca taiṣyā ūrddhvamaṣṭamyāṃ gauḥ . iti gobhilasūtreṇa gavopadeśāt kathamanupadiṣṭatva- miti vācyaṃ . tadasambhave paśurityanena yaḥ paśu- rupadiṣṭastasya viśeṣato'nupadiṣṭatvāt . taiṣī pauṣī . vastutastu harivaṃśe mṛgo'pi vihitaḥ . yathā, — “ikṣvākustu vikukṣiṃ vai aṣṭakāyāmathādiśat . māṃsamānaya śrāddhāya mṛgaṃ hatvā mahābalaḥ ” .. iti . striyā badhābhāvamāha saeva . “abadhyāñca striyaṃ prāhustiryyagyonigatāmapi ” . etadarddhaṃ brahmapurāṇe'pi . āraṇyānāmagastya- prokṣitatvaṃ vakṣyate . paśvabhāve sthālopākena . yathā gobhilaḥ . “api vā sthālīpākaṃ kurbbīta ” . iti . tadvidhānantu . “sthālīpākaṃ paśusthāne kuryyādyadyānukalpikaṃ . śrapayettaṃ savatsāyāstaruṇyā goḥ payasyanu ” .. iti chandogapariśiṣṭoktaṃ grāhyaṃ . anviti o- danacaroḥ paścāt . ataeva sātātapaḥ . “navodake navānne ca gṛhapracchādane tathā . pitaraḥ spṛhayantyannamaṣṭakāsu maghāsu ca .. tasmāddadyāt sadā yukto vidvatsuṃ brāhmaṇeṣu ca ” . tasmādannaṃ pradhānaṃ . pūpādikantūpakaraṇatvena śaktānā- māvaśyaka ubhayatra sadeti śravaṇāt . tathā ca . “nityaṃ sadā yāvadāyurna kadācidatikramet . upetyātikrame doṣaśruteratyāgadarśanāt .. phalāśrutervvīpsayā ca tamnityamiti kīrttitaṃ ” . iti tithyāditattvam .. goṇacāndrapauṣasya kṛṣṇāṣṭamī pūpāṣṭakā . gauṇa- cāndramāghasya kṛṣṇāṣṭabhī māṃsāṣṭakā . gauṇa- cāndraphālgunasya kṛṣṇāṣṭamī śākāṣṭakā . keṣāñci- nmate gauṇacāndrāśvinasya kṛṣṇāṣṭamī aṣṭakāpada- vācyā . tāsu kramāt pūpamāṃsaśākaiḥ ṣāṭpauru- ṣikaṃ śrāddhaṃ karttavyaṃ . iti brahmavāyuviṣṇudharmmottara- purāṇāni ..
The Vedic Index of Names and Subjects
☞
vol. 1,
p. 45 .
Aṣṭakā. See Māsa.
The Purāṇa Index
☞
vol. 1,
p. 132 .
Aṣṭakā — the name of Acchodā in Pitṛloka after she
went from the earth. In her honour a river is named.
M. 14. 19-20; 141. 17.
Renou Vocabulaire du rituel védique
☞
p. 23 .