aṣṭacatvāriṃśat
Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)
☞
p. 116, col. 2.
aṣṭa—catvāriṃśat f. =
aṣṭā́-catv°,
q.v.,
Pāṇ. vi, 3, 49.
Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung
☞
vol. 1,
p. 141, col. 2.
aṣṭacatvāriṃśat f. achtundvierzig.
Vācaspatyam
☞
p. 517, col. 2.
aṣṭa(ṣṭā)catvāriṃśat strī aṣṭādhikā catvāriṃśat śā0 ta0
ātvam . (āṭacalliśa) 1 saṃkhyāyāṃ 2 tatsaṃkhyeye ca .
“aṣṭacatvāriṃśatsaṃskāraiḥ saṃskṛta” iti mitākṣa0 gauta0 .
tatra gautamena catvāriṃśadeva saṃskārāḥ aṣṭau guṇāśca brāhmaṇya-
hetuvo darśitāḥ catvāriṃśat saṃskārāḥ guṇasahitā
aṣṭacatvāriṃśadityeke . te ca “garbhādhānapuṃsavanasīmanto-
nnayanajātakarmanāmakaraṇānnaprāśanacauḍopanayanam . catvāri
vedavratāni snānaṃ sahadharmacāriṇīsaṃyogaḥ pañcānāṃ yajñānā-
manuṣṭhānaṃ devapitṛmanuṣyabhūtabrahmaṇāmeteṣāñcāṣṭakānvakāpā-
rvvaṃṇaśrāddhvaśrāvaṇyāgrahāyaṇīcaitryāśvayujīti sapta pākayajña-
saṃsthā, agnyādheyamagnihotradarśapaurṇamāsāvagrayaṇaṃ cāturmā-
syanirūḍhapaśubandhasautrāmaṇīti sapta haviryajñasaṃsthā agniṣṭo-
mo'tyagniṣṭoma ukthaḥ ṣoḍaśī vājapeyo'tirātro'pto-
ryyāma iti sapta somasaṃsthā ityete catvāriṃśat saṃskārāḥ .
athāṣṭāvātmaguṇā dayā sarvabhūteṣu kṣāntiranasūyā śaucama-
nāyāsomaṅgalamakārpaṇyamaspṛheti yasyaite na catvāriṃśat
saṃskārā navāṣṭāvātmaguṇā na sa brāhmaṇaḥ sāyujyaṃ sālo-
kyañca gacchati . yasya tu khalu saṃskārāṇāmekadeśo'pya-
ṣṭāvātmaguṇā atha sa brāhmaṇaḥ sāyujyaṃ sālokyañca gacchati
adhikaṃ saṃskāraśabde vakṣyate” gau0 saṃhitāyāṃ tu catvā-
riṃśatsaṃskāraiḥ saṃskṛta ityeva pāṭhaḥ . mitākṣarākṛddhṛta
pāṭhastu uktarītyā samarthitaḥ .