• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • aṣṭacatvāriṃśat


    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)

    ☞ p. 116, col. 2.
    aṣṭa—catvāriṃśat f. = aṣṭā́-catv°, q.v., Pāṇ. vi, 3, 49.

    Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung

    ☞ vol. 1, p. 141, col. 2.
    aṣṭacatvāriṃśat f. achtundvierzig.

    Vācaspatyam

    ☞ p. 517, col. 2.
    aṣṭa(ṣṭā)catvāriṃśat strī aṣṭādhikā catvāriṃśat śā0 ta0
    ātvam . (āṭacalliśa) 1 saṃkhyāyāṃ 2 tatsaṃkhyeye ca .
    “aṣṭacatvāriṃśatsaṃskāraiḥ saṃskṛta” iti mitākṣa0 gauta0 .
    tatra gautamena catvāriṃśadeva saṃskārāḥ aṣṭau guṇāśca brāhmaṇya-
    hetuvo darśitāḥ catvāriṃśat saṃskārāḥ guṇasahitā
    aṣṭacatvāriṃśadityeke . te ca “garbhādhānapuṃsavanasīmanto-
    nnayanajātakarmanāmakaraṇānnaprāśanacauḍopanayanam . catvāri
    vedavratāni snānaṃ sahadharmacāriṇīsaṃyogaḥ pañcānāṃ yajñānā-
    manuṣṭhānaṃ devapitṛmanuṣyabhūtabrahmaṇāmeteṣāñcāṣṭakānvakāpā-
    rvvaṃṇaśrāddhvaśrāvaṇyāgrahāyaṇīcaitryāśvayujīti sapta pākayajña-
    saṃsthā, agnyādheyamagnihotradarśapaurṇamāsāvagrayaṇaṃ cāturmā-
    syanirūḍhapaśubandhasautrāmaṇīti sapta haviryajñasaṃsthā agniṣṭo-
    mo'tyagniṣṭoma ukthaḥ ṣoḍaśī vājapeyo'tirātro'pto-
    ryyāma iti sapta somasaṃsthā ityete catvāriṃśat saṃskārāḥ .
    athāṣṭāvātmaguṇā dayā sarvabhūteṣu kṣāntiranasūyā śaucama-
    nāyāsomaṅgalamakārpaṇyamaspṛheti yasyaite na catvāriṃśat
    saṃskārā navāṣṭāvātmaguṇā na sa brāhmaṇaḥ sāyujyaṃ sālo-
    kyañca gacchati . yasya tu khalu saṃskārāṇāmekadeśo'pya-
    ṣṭāvātmaguṇā atha sa brāhmaṇaḥ sāyujyaṃ sālokyañca gacchati
    adhikaṃ saṃskāraśabde vakṣyate” gau0 saṃhitāyāṃ tu catvā-
    riṃśatsaṃskāraiḥ saṃskṛta ityeva pāṭhaḥ . mitākṣarākṛddhṛta
    pāṭhastu uktarītyā samarthitaḥ .