• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • aṣṭācatvāriṃśat


    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)

    ☞ p. 116, col. 3.
    aṣṭā́—catvāriṃśat (aṣṭā́-), f. forty-eight, ŚBr.

    Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung

    ☞ vol. 1, p. 142, col. 2.
    aṣṭā́catvāriṃśat f. achtundvierzig. aṣṭā́catvāriṃśadakṣara Adj. (f. ā) aus 48 Silben bestehend ŚAT. BR. 6,2,2,32. fg. aṣṭā́catvāriṃśadiṣṭaka Adj. 10,4,2,13.

    Vācaspatyam

    ☞ p. 517, col. 2.
    aṣṭācatvāriṃśat is an alternate of aṣṭacatvāriṃśat. aṣṭa(ṣṭā)catvāriṃśat strī aṣṭādhikā catvāriṃśat śā0 ta0
    ātvam . (āṭacalliśa) 1 saṃkhyāyāṃ 2 tatsaṃkhyeye ca .
    “aṣṭacatvāriṃśatsaṃskāraiḥ saṃskṛta” iti mitākṣa0 gauta0 .
    tatra gautamena catvāriṃśadeva saṃskārāḥ aṣṭau guṇāśca brāhmaṇya-
    hetuvo darśitāḥ catvāriṃśat saṃskārāḥ guṇasahitā
    aṣṭacatvāriṃśadityeke . te ca “garbhādhānapuṃsavanasīmanto-
    nnayanajātakarmanāmakaraṇānnaprāśanacauḍopanayanam . catvāri
    vedavratāni snānaṃ sahadharmacāriṇīsaṃyogaḥ pañcānāṃ yajñānā-
    manuṣṭhānaṃ devapitṛmanuṣyabhūtabrahmaṇāmeteṣāñcāṣṭakānvakāpā-
    rvvaṃṇaśrāddhvaśrāvaṇyāgrahāyaṇīcaitryāśvayujīti sapta pākayajña-
    saṃsthā, agnyādheyamagnihotradarśapaurṇamāsāvagrayaṇaṃ cāturmā-
    syanirūḍhapaśubandhasautrāmaṇīti sapta haviryajñasaṃsthā agniṣṭo-
    mo'tyagniṣṭoma ukthaḥ ṣoḍaśī vājapeyo'tirātro'pto-
    ryyāma iti sapta somasaṃsthā ityete catvāriṃśat saṃskārāḥ .
    athāṣṭāvātmaguṇā dayā sarvabhūteṣu kṣāntiranasūyā śaucama-
    nāyāsomaṅgalamakārpaṇyamaspṛheti yasyaite na catvāriṃśat
    saṃskārā navāṣṭāvātmaguṇā na sa brāhmaṇaḥ sāyujyaṃ sālo-
    kyañca gacchati . yasya tu khalu saṃskārāṇāmekadeśo'pya-
    ṣṭāvātmaguṇā atha sa brāhmaṇaḥ sāyujyaṃ sālokyañca gacchati
    adhikaṃ saṃskāraśabde vakṣyate” gau0 saṃhitāyāṃ tu catvā-
    riṃśatsaṃskāraiḥ saṃskṛta ityeva pāṭhaḥ . mitākṣarākṛddhṛta
    pāṭhastu uktarītyā samarthitaḥ .