• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • aśvamedhaḥ

    See also aśvamedha.


    Śabdakalpadruma

    ☞ vol. 1, p. 146.
    aśvamedhaḥ , puṃ, (aśvaḥ medhyate hiṃsyate yatra . medha-
    hiṃsane + ghañ .) yajñaviśeṣaḥ . iti jaṭādharaḥ ..
    yatra lakṣaṇaviśeṣākrāntamaśvaṃ saṃprokṣya kapāle
    jayapatraṃ baddhvā tyajet tadrakṣārthaṃ puruṣaviśeṣaṃ niyo
    jayet saṃvatsarānte aśve āgate sati athavā
    kenāpi saṃbaddhe yuddhaṃ kṛtvā tamānīya yathāvidhi
    badhaṃ kṛtvā tadvapayā homaḥ karttavyaḥ . kāmanānu
    sāreṇatatphalaṃ . mokṣaḥ brahmahatyāpāpakṣayaḥ svargaśca .
    yathā . āpastambaḥ .
    “rājā sārvvabhaumaḥ aśvamedhena yajeta nāpyasārvva-
    bhaumaḥ” . iti .. prāyaścittātmakāśvamedho yathā .
    viṣṇuḥ .
    “anupātakinastvete mahāpātakino yathā .
    aśvamedhena śudhyanti tīrthānusaraṇena vā” ..
    api ca .
    “aśvamedhena śudhyanti mahāpātakinastvime” .
    iti viṣṇūktāśvamedhasya prāyaścittatvam . pāpakṣaya-
    svargobhayasādhakasya tu tasyāpi na prāyaścittatvam .
    iti prāyaścittatattvam .. 0 .. kalau tasya niṣedho
    yathā vṛhannāradīye .
    “dīrghakālaṃ brahmacaryyaṃ narameṃdhāśvamedhakau .
    mahāprasthānagamanaṃ gomedhañca tathā makhaṃ ..
    imān dharmmān kaliyuge varjyānāhurmmanīṣiṇaḥ” .
    ityudvāhatattvam .. anyacca . brahmapurāṇam .
    “narāśvamedhau madyañca kalau varjyā dvijātibhiḥ” .
    iti tithyāditattvam .. 0 .. tatphalajanakakarmmāṇi
    yathā, —
    “vaiśākhe māsi yaḥ kuryyāt prapāṃ mādhavatuṣṭaye .
    dine dine'śvamedhasya phalaṃ prāpnoti mānavaḥ” ..
    iti pādme kriyāyogasāre 11 adhyāyaḥ ..
    api ca brahmāṇḍe ..
    “snānantu bhaktyā gaṅgāyāṃ kartukāmasya gacchataḥ .
    pade pade'śvamedhasya phalaṃ marttyasya jāyate” ..
    iti prāyaścittatattvam ..