aśvamedhaḥ
See also
aśvamedha.
Śabdakalpadruma
☞
vol. 1,
p. 146.
aśvamedhaḥ , puṃ, (aśvaḥ medhyate hiṃsyate yatra . medha-
hiṃsane + ghañ .) yajñaviśeṣaḥ . iti jaṭādharaḥ ..
yatra lakṣaṇaviśeṣākrāntamaśvaṃ saṃprokṣya kapāle
jayapatraṃ baddhvā tyajet tadrakṣārthaṃ puruṣaviśeṣaṃ niyo
jayet saṃvatsarānte aśve āgate sati athavā
kenāpi saṃbaddhe yuddhaṃ kṛtvā tamānīya yathāvidhi
badhaṃ kṛtvā tadvapayā homaḥ karttavyaḥ . kāmanānu
sāreṇatatphalaṃ . mokṣaḥ brahmahatyāpāpakṣayaḥ svargaśca .
yathā . āpastambaḥ .
“rājā sārvvabhaumaḥ aśvamedhena yajeta nāpyasārvva-
bhaumaḥ” . iti .. prāyaścittātmakāśvamedho yathā .
viṣṇuḥ .
“anupātakinastvete mahāpātakino yathā .
aśvamedhena śudhyanti tīrthānusaraṇena vā” ..
api ca .
“aśvamedhena śudhyanti mahāpātakinastvime” .
iti viṣṇūktāśvamedhasya prāyaścittatvam . pāpakṣaya-
svargobhayasādhakasya tu tasyāpi na prāyaścittatvam .
iti prāyaścittatattvam .. 0 .. kalau tasya niṣedho
yathā vṛhannāradīye .
“dīrghakālaṃ brahmacaryyaṃ narameṃdhāśvamedhakau .
mahāprasthānagamanaṃ gomedhañca tathā makhaṃ ..
imān dharmmān kaliyuge varjyānāhurmmanīṣiṇaḥ” .
ityudvāhatattvam .. anyacca . brahmapurāṇam .
“narāśvamedhau madyañca kalau varjyā dvijātibhiḥ” .
iti tithyāditattvam .. 0 .. tatphalajanakakarmmāṇi
yathā, —
“vaiśākhe māsi yaḥ kuryyāt prapāṃ mādhavatuṣṭaye .
dine dine'śvamedhasya phalaṃ prāpnoti mānavaḥ” ..
iti pādme kriyāyogasāre 11 adhyāyaḥ ..
api ca brahmāṇḍe ..
“snānantu bhaktyā gaṅgāyāṃ kartukāmasya gacchataḥ .
pade pade'śvamedhasya phalaṃ marttyasya jāyate” ..
iti prāyaścittatattvam ..