• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • aśvamedha

    See also aśvamedhaḥ.


    Wilson Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 90.
    aśvamedha m. (-dhaḥ) The actual or emblematic sacrifice of a horse.

    E. aśva and medha sacrifice; this sacrifice is one of the highest order, and performed a hundred times, entitles the sacrificer to the dominion of Svarga or paradise: it appears to have been originally typical; the horse, and other animals being simply bound during the performance of certain ceremonies; the actual sacrifice is an introduction of a later period. See As. R. Vol. viii. p. 442, COLEBROOKE on the Vedas.

    Yates Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 70, col. 2.
    aśva-medha (dhaḥ) 1. m. The sacrifice of a
    horse. A hundred such entitles
    to the sovereignty of heaven.

    Lanman’s Sanskrit Reader Vocabulary

    ☞ p. 122, col. 2.
    aśva-medhá, m. horse-sacrifice.

    Cappeller Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 51.
    aśvamedhá m. horse-sacrifice.

    Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary (2nd ed.)

    ☞ p. 115, col. 2.
    1. aśva—medhá m. the horse-sacrifice (a celebrated ceremony, the antiquity of which reaches back to the Vedic period; the hymns, RV. i, 162 and 163 [= VS. xxii seqq.], referring to it, are however of comparatively late origin; in later times its efficacy was so exaggerated, that a hundred such sacrifices entitled the sacrificer to displace Indra from the dominion of Svarga; kings who engaged in it spent enormous sums in gifts to the Brāhmans; it is said that the horse was sometimes not immolated, but kept bound during the ceremony), VS. xviii, 22; TS.; Ragh. &c., (cf. arkāśvamedhá)
    ☞ p. 115, col. 2.
    2. áśva—medha (áśva-), m. N. of a descendant of Bharata, RV. v, 27, 4-6.

    Śabdasāgara Sanskrit-English Dictionary

    ☞ p. 74, col. 2.
    aśvamedha

    m. (-dhaḥ) The actual or emblematic sacrifice of a horse.

    E. aśva and
    medha sacrifice; this sacrifice is one of the highest order, and performed
    a hundred times, entitles the sacrificer to the dominion of Swarga
    or paradise: it appears to have been originally typical; the horse,
    and other animals being simply bound during the performance
    of certain ceremonies; the actual sacrifice is an introduction of a
    later period. See As. R. Vol. viii. p. 442, COLEBROOKE on the Vedas.

    Burnouf Dictionnaire Sanscrit-Français

    ☞ p. 60, col. 2.
    aśvamedha aśvamedha m. (medh) sacrifice du cheval, une des plus anciennes cérémonies âryennes.

    aśvamedhika et aśvamedhīya m. le cheval du sacrifice.

    Böhtlingk and Roth Grosses Petersburger Wörterbuch

    ☞ vol. 1, p. 524.
    1. aśvamedhá (a° + me°) m. Rossopfer, nicht ein bloss allegorisches oder erst in später Zeit eingeführtes, sondern im höchsten Alter ganz gewöhnliches Opfer, dessen Kraft und Wirkung nur nachmals in's Wunderbare gesteigert und für welches eben darum unerschwinglicher Aufwand und Vorbereitung gefordert wurde. Zu dem Opfer diente z. B. das Lied ṚV. 1, 162. VS. 22 - 25. ĀŚV. ŚR. 10, 6. fgg. VS. 18, 22. ŚAT. BR. 6, 6, 1, 1. 10, 1, 5, 3. 6, 5, 7 (= BṚH. ĀR. UP. 1, 2, 7). 11, 2, 5, 1. fgg. KĀTY. ŚR. 20, 8, 19. 20. 21, 1, 14. yathāśvamedhaḥ kraturāṭsarvapāpāpanodanaḥ M. 11, 260. aśvemedhena yaj 5, 53. 11, 74. N. 5, 43. 12, 9. R. 1, 1, 91. aśvamedhayājín ŚAT. BR. 13, 1, 2, 3. 14, 6, 3, 2 (= BṚH. ĀR. UP. 3, 3, 2). rājasūyāśvamedhānāṃ kratūnām N. 12, 32. INDR. 1, 15. Vgl. LIA. I, 542, N. 3. 700. II, 982. aśvamedhatrirātra m. MAŚ. S. 6, 6 in Verz. d. B. H. 73. aśvamedhakāṇḍa heisst das 13te Buch des ŚAT. BR.
    ☞ vol. 1, p. 524.
    2. áśvamedha (wie eben) m. N. pr. ein Bhārata nach ṚV. ANUKR. ṚV. 5, 27, 4-6.

    — Vgl. āśvamedha .

    ☞ vol. 5, p. 1073.
    1. aśvamedha TS. 5, 4, 12, 3. ŚAT. BR. 13, 3, 3, 6.

    Grassmann Wörterbuch zum Rig Veda

    ☞ p. 142.
    áśva-medha, m., Eigenname eines Mannes [ursprünglich Ross-opfer s. médha].

    -āya {381,4}.

    -asya dā́nās {381,5}.

    -e {381,6}.

    Böhtlingk Sanskrit-Wörterbuch in kürzerer Fassung

    ☞ vol. 1, p. 139, col. 3.
    1. aśvamedhá m. Rossopfer. °aśvamedhavat Adv. wie beim R. KĀTY. ŚR. 21,1,14. °tvá n. Nom.abstr. ŚAT. BR. 10,6,5,7. °yājín Adj. aśvamedhakāṇḍa n. Titel des 13ten Buches im ŚAT. BR. aśvamedhatrirātra m.
    ☞ vol. 1, p. 139, col. 3.
    2. áśvamedha m. N.pr. eines Mannes.

    Cappeller Sanskrit Wörterbuch

    ☞ p. 34, col. 2.
    aśvamedhá m. Rossopfer.

    Bopp Glossarium Sanscritum

    ☞ p. 24, col. 1.
    aśvamedha m. (ex aśva et medha m. sacrificium) equi sacrifi-

    cium. (*)

    [Footnote] (*) Wils. ad hanc vocem: „The actual or emblematic sa-

    crifice of a horse. This sacrifice is one of the highest or-

    der, and performed a hundred times, entitles the sacrificer

    to the domination of Swerga or paradise: it appears to

    have been originally typical; the horse and other animals

    being simply bound during the performation of certain ce-

    remonies; the actual sacrifice is an introduction of a later

    period. See AS. R. Vol. 8, 442. Colebrooke, on the Védas.

    Vācaspatyam

    ☞ p. 508, col. 2.
    aśvamedha pu0 aśvaḥ pradhānatayā medhyate hiṃsyate'tra medha—hiṃsane
    ghañ . yajñabhede sa ca śata0 brā0 13 kāṇḍe pañcabhira-
    dhyāyairuktaḥ . yaju0 24 a0 tadīyayūpaśuviśeṣā vihitā
    yathā . tatrādyamantropodghāte yaju0 ve0 dī0 uktam a-
    śvamedhe ekaviṃśatiryūpā santi tatra madhyamoyūpo'gni-
    ṣṭhasaṃjñaḥ tatra saptadaśa paśavoniyojanīyāḥ aśvaḥ 1
    tuparaḥ 2 (śṛṅgotpattikāle'tīte'pi śṛṅgahonaḥ chāgaḥ)
    gomṛgaḥ gavayaḥ 3 . dvau cāgneyau 4 ekādaśāvayavayuktau .
    agnimamantre vakṣyamāṇā rohitādayaḥ dvādaśa gāva iti
    saptadaśa paśavomadhyamayūpe bandhanīyāḥ . dvayorekādaśāvayavāśca
    madhye kṛṣṇagrīvaḥ, aśvasya rarāṭe purastāt lalāṭe hanvoradha-
    stāt meṣī, adhobhāge śuklau chāgau, bāhvoraśvasya pūrvvapādayo
    rekaikaḥ . aśvasya nābhyāṃ śyāmaśvetakṛṣṇaromā'jaḥ śvetaḥ
    chāgaḥ dakṣiṇapārśve, vāme kṛṣṇaḥ . bahuromapuṣpakau
    chāgau paścāt pādayorekaikaḥ . aśvasya pucche śvetaḥ, vehat
    garbhaghātinī, vāmanaḥ kharvvaḥ paśuḥ pucche evam ekā-
    daśānāmaśvāvayavatayā kalpayitvā tathāvidhau ekādaśi
    nau dvau madhyayūpe bandhanīyau anyeṣu ekeka iti bhedaḥ
    pṛṣatītyādīnāṃ śvetāḥ sauryyā ityantānāṃ śatatrayasakhyakānāṃ
    paśūnāṃ madhye pañcadaśa paśavaḥ ekaikasmin aśvādayastrayaḥ
    ete dvādaśa ca ityete paryyaṅga ucyante . atrāśvasya śarīraṃ
    tumbīphalavat rajjvā gusphanīyam . tataḥ kṛṣṇagrīva
    ityādayaḥ aśvasya śarīre yathoktasthāne saṃbaddhvā rajjvā
    bandhanīyāḥ tato rohitādayaḥ vakṣyamāṇā dvādaśa niyojyāḥ
    itareṣu viṃśatau yūpeṣu pañcadaśa pañcadaśa paśavaḥ pratyekamekā-
    daśinaḥ itiṣoḍaśa iti bhedaḥ” .

    aśvādipaśubhedāḥ devasahitāḥ yaju a0 24 uktā yathā

    “aśvastūparo gomṛgaste prājāpatyāḥ kṛṣṇagrīva āgneyo
    rarāṭe . purastātsārasvatī meṣyadhastāddhanvorāśvināvadhorā-
    maubāhvoḥ saumāpauṣṇaḥ, śyāmonābhyāṃ, sauryyayāmau śretaśca
    kṛṣṇaśca, pārśvayostvāṣṭrau lomaśasakthau, sakthyorvāyavyaḥ
    śvetaḥ, pucchaindrāya svapasyāya, vehadvaiṣṇavovāmanaḥ 1 . rohi-
    todhūmrarohitaḥ karkandhurohitaste somyā, babhruraruṇababhruḥ
    śukababhruste vāruṇāḥ, śitirandhro'nyataḥ śitirandhraḥ samanta
    śitirandhraste sāvitrāḥ, śitibāhuranyataḥśitibāhuḥ
    samantaśitibāhuste vārhaspatyāḥ, pṛṣatī kṣudrapṛṣatī sthūla
    pṛṣatī tā maitrāvaruṇyaḥ 2 . śuddhabālaḥ sarvaśuddhabālo
    maṇibālastaāśvināḥ, śyetaḥ śyetākṣo'ruṇaste rūdrāya
    paśupataye, karṇāyāmā avaliptā raudrānabhorūpāḥ pārja-
    nyāḥ 3 . pṛśnistiraścīnapṛśnirūrdhvapṛśniste mārutāḥ,
    phalgūrlohitorṇṇī palakṣītāḥ sārasvatyaḥ, plīhākarṇaḥ śuṇṭhā
    karṇo'ddhyālohakarṇaste tvāṣṭrāḥ, kṛṣṇagrīvaḥ śitikakṣo'-
    ñjisakthastaaindrāgnāḥ” kṛṣṇāñjiralpāñjirmahāñjistau-
    ṣasyāḥ 4 . śilpā vaiśvadevyo, rohiṇyastryavayo vāce, 'vi-
    jñātā adityai, sarūpā dhātre, vatsataryo devānāṃ patnībhyaḥ . 5 .
    kṛṣṇagrīvā āgneyāḥ, śitibhravo vasūnāṃ, rohitā rudrāṇāṃ,
    śvetā avarokiṇa ādityānāṃ, nabhorūprāḥ pārjanyāḥ . 6 .
    unnata ṛṣabho vāmanasta aindravaiṣṇavāḥ, unnataḥ śitivāhuḥ
    śitipṛṣṭhasta aindrābārhaspatyāḥ, śukarūpā vājināḥ, ka-
    lmāṣā āgnimārutāḥ, śyāmāḥ pauṣṇāḥ . 7 . etā aindrā-
    gnā, dvirūpā agnīṣomīyā, vāmanā anaḍvāha āgnā-
    vaiṣṇavā, vaśā maitrāvaruṇyo, 'nyata enyī maitryaḥ . 8 . kṛṣṇa-
    grīvā āgneyā, babhravaḥ saumyāḥ, śvetā vāyavyā, avijñātā
    adityai, sarūpā dhātre, vatsataryo devānāṃ patnībhyaḥ . 9 . kṛṣṇā
    bhaumāḥ, dhūmrā āntarikṣā, vṛhanto divyāḥ, śavalā, vaidyutāḥ
    sidhmāstārakāḥ 10 . dhūmrān vasantāyālabhate, śvetān grīṣmāya,
    kṛṣṇān varṣābhyo, 'ruṇāñcharade, pṛṣato hemantāya, piśaṅgāñchi
    śirāya 11 . tryavayo gāyatryai, pañcāvayastriṣṭubhe, dityavāho
    jagatyai, trivatsā anuṣṭubhe, turyavāha uṣṇihe 12 . pṛṣṭhavāho
    virāje, ukṣāṇovṛhatyā, ṛṣabhāḥ, kakubhe, 'naḍvāhaḥ paṅktyai,
    dhenavo'ticchandase 13 . kṛṣṇagrīvā āgneyā, babhravaḥ saumyā,
    upadhvastāḥ sāvitrā, vatsataryyaḥ sārasvatyāḥ, śyāmāḥ
    pauṣṇāḥ, pṛśnayo bhārutā, bahurūpā vaiśvadevā, vaśā dyāvā-
    pṛthivīyāḥ 14 . uktāḥ saṃcarā etā aindrāgnāḥ, kṛṣṇā
    vāruṇāḥ, pṛśnayo mārutāḥ, kāyāstūparāḥ 15 . agnaye'nī-
    kavate prathamajānālabhate, marudbhyaḥ sāntapanebhyaḥ savātyān,
    marudbhyo gṛhamedhibhyo vaṣkihān, marudbhyaḥ krīḍibhyaḥ saṃsṛ-
    ṣṭān, marudbhyaḥ svatavadbhyo'nusṛṣṭān 16 . uktāḥ saṃcarā etā
    aindrāgnāḥ, prāśṛṅgā māhendrā, bahurūpā vaiśvakarmmaṇāḥ 17 .
    dhūmrā babhrunīkāśāḥ pitṛṇāṃ somavatāṃ, babhravo dhūmranīkāśāḥ
    pitṝṇāṃ barhiṣadāṃ, kṛṣṇā babhrunīkāśāḥ pitṝṇāmagniṣvā-
    ttānāṃ, kṛṣṇāḥ pṛṣanta straiyambakāḥ 18 . uktāḥ saṃcarāḥ
    etā śūnāsīrīyāḥ, śvetā vāvavyāḥ, śvetāḥ sauryyāḥ 19 .
    evaṃ samāpnā yūpāḥ ityaśvādyāḥ sauryyāntāḥ saptaviṃśatyadhika-
    śatatrayamitāḥ grāmyāḥ paśavaḥ sarve uktāḥ . āraṇyānāha .
    “vasantāya kapiñjalānālabhate, grīṣmāya kalaviṅkān, varṣā
    bhyastittirā, ñcharade varttikā, hemantāya kakarā, ñchiśirāya
    vikakarān 20 . samudrāya śiśumārānālabhate, parjanyāya
    maṇḍūkā, nadbhyomatsyā, nmitrāya kulīpayān, varuṇāya
    nākrān 21 . somāya haṃsānālabhate, vāyave balākā
    indrāgnibhyāṃ kruñcān, mitrāya madgūn, varuṇāya cakra-
    vākān 22 . agnaye kuṭarūnālabhate, vanaspatibhya
    ulūkā, nāgnīṣomābhyāṃ cāṣān, aśvibhyāṃ mayūrān,
    mitrāvaruṇābhyāṃ kapotān 23 . somāya labānālabhate, tvaṣṭre
    kaulīkān, goṣādīrdevānāṃ patnībhyaḥ, kulīkā devajāmi bhyo,
    'gnaye gṛhapataye pāruṣṇān 24 . ahne pārāvatānāla bhate,
    rātryai sīcāpū, rahorātrayoḥ saṃdhibhyoḥ jatū, rmāsebhyo dā-
    tyauhān, saṃvatsarāya mahataḥ suparṇān 25 . bhūmyā ākhūnā
    labhate, 'ntarikṣāya pāṅktrān, dive kaśān, digbhyo nakulān,
    babhrukānavāntaradiśābhyaḥ 26 . vasubhya ṛśyānālabhate,
    rudrebhyorurūn, ādityebhyonyaṅkūn, viśvebhyo devebhyaḥ pṛṣa-
    tān, sādhyebhyaḥ kuluṅgān 27 . īśānāya parasvata ālabhate,
    mitrāya gaurān, varuṇāya mahiṣān, vṛhaspataye gavayāṃ, stvaṣṭra-
    uṣṭrān 28 . prajāpataye puruṣān hastina ālabhate, vāce
    plum̐ṣī, ścakṣuṣe maśakā, ñchotrāya bhṛṅgāḥ, 29 . prajāpataye
    ca vāyave ca gomṛgo, varuṇāyāraṇyomeṣo, yamāya
    kṛṣṇo, manuṣyarājāya markaṭaḥ, śārdūlāya rohid, ṛṣabhāya
    gavayī, kṣipraśyenāya vartikā, nīlaṅgoḥ kṛmiḥ, samudrāya
    śiśumārī, himavate hastī 30 . mayuḥ prājāpatya, ulo
    halikṣṇo vṛṣadaṃśaste dhātre, diśāṃ kaṅko, dhuṅkṣāgneyī
    kalaviṅko lohitāhiḥ puṣkarasādaste tvāṣṭrā, vāce
    kruñcaḥ 31 . somāya kuluṅga, āraṇyo'jo nakulaḥ śakā te
    pauṣṇāḥ, kroṣṭā māyo, rindrasya gauramṛgaḥ, pidvonyaṅkuḥkakkaṭaḥ,
    ste'numatyai, pratiśrutkāyai cakravākaḥ 32 . saurī balākā,
    śārgaḥ sṛjayaḥ śayāṇḍakaste maitrāḥ, sarasvatyai, śāriḥ puruṣa
    vāk, śvāvidbhaumī, śārdūlo vṛkaḥ pṛdākuste manyave, sarasvate
    śukaḥ puruṣavāk 33 . suparṇaḥ pārjanya, ātirvāhaso
    darvidā te vāyave, vṛhaspataye vācaspataye, paiṅgarājo, 'laja
    āntarikṣaḥ, plavomadgurmatsyaste nadīpataye, dyāvāpṛthivīyaḥ
    kūrmaḥ 34 . puruṣamṛgaścandramaso, godhā kālakā dārvāghāṭaste
    vanaspatīnāṃ, kṛkavākuḥ sāvitro, haṃso vātasya, nākro makaraḥ
    kulīpayaste'kūpārasya, hriyai śallakaḥ 35 . eṇyahno, maṇḍūko
    mūṣikā tittiriste sarpāṇāṃ, lopāśa āśvinaḥ . kṛṣṇo
    rātryā, ṛkṣo jatūḥ muṣilīkā taitarajanānāṃ, jahakā
    vaiṣṇavī 36 . anyavāpo'rdhamāsānāmṛśyo mayūraḥ surpaṇaste
    gandharvāṇā, sapāmudro māsāṃ, kaśyapo rohit kuṇḍṛṇācī
    golattikā te'psarasāṃ, mṛtyave'sitaḥ 2 . 7 . varṣāhū rṛtū-
    nā, mākhuḥ kaśo mānthālaste pitṝṇāṃ, balāyājagaro,
    vasūnāṃ kapiñjalaḥ, kapota ulūkaḥ śaśaste nirṛtyai,
    varuṇāyāraṇyo meṣaḥ 38 . śvitra ādityānā, muṣṭro
    ghṛṇīvān vārdhrīnasaste matyā, araṇyāya sṛmaro, rurū raudraḥ,
    kvayiḥ kuṭarurdātyauhaste vājināṃ, kāmāya pikaḥ 39 .
    khaḍgo vaiśvadevaḥ, śvā kṛṣṇaḥ karṇo gardabhastarakṣuste
    rakṣasā, mindrāya sūkaraḥ . siṃho mārutaḥ, kṛkalāsaḥ
    pippakā śakunisteśaravyāyai viśveṣāṃ devānāṃ pṛṣataḥ . 40 .
    evaṃ ṣaṣṭyadhikaṃ śatadvayamāruṇyāḥ paśava uktāḥ . ma-
    dhyamayūpe dvau ekādaśinau anyeṣu ekaike ekādaśinaḥ
    iti ekaviṃśatiyūpeṣu dvāviṃśatirekādaśinaḥ . ataḥ saptaviṃ-
    śatyadhikaśatatrayam aśvādi sauryyāntaṃ dvāviṃśatyā saha mili-
    tām sat ūnapañcāśadadhikaṃ śatatrayam! tāḥ grāmyāpaśavaḥ
    āraṇyāstu 260 militāḥ 609 paśavo'śvamedhe rvihitāḥ
    taduktaṃ śloke . “ṣaṭ śatāni niyujyante paśūnāṃ madhyame-
    'hani . aśvamedhasya yajñasya navamiścādhikāni ca” . teṣu
    grāmyā ālabhyā āraṇyā bandhanānmocyā na tu hiṃsyā
    iti . evañcātrāśvasya pradhānyāt aśvamedhatvam . aśvalakṣa-
    ṇaṃ tu” kālāmbhodharasaṅkāśaḥ svarṇavarṇamukhobalī . yasya
    pārśvāvubhāvarddhacandrākārau suśobhanau . pucchaṃ vidyutpratī-
    kāśamudaraṃ kundasannibham . pādāścaiva haridvarṇāḥ karṇau
    sindūrasannibhau . jvaladagninibhā jihvā cakṣuṣī bhā-
    skaropame, virājito romarājyā sānulomavilomayā .
    vicitrairvividhairvarṇaiścitrorajatavindubhiḥ . yo vege vāyu
    tulyaḥ syāduccairuccaiḥśravāyathā . yasya gātrodbhavogandho
    gandharvvamapi mohayet . evaṃ lakṣaṇasaṃyukto yajñiyaḥ paśuru-
    cyate” vāśi0 rā0 . “gokṣīrasamavarṇañca kundenduhimasannibha-
    m . pītapucchaṃ śyāmakarṇaṃ sarvatogatimattamam . śyāmaṃ vāpi
    mahīpāla . yajñe'smiṃsturagaṃ viduriti” purā0 . śata0 brāhmaṇe
    tu “dvirūpaevaiṣo'śvaḥ syāt kṛṣṇasāraṅgaḥ prajāpatervāeṣo-
    'kṣṇaḥ samamavat dvirūpaṃ vā idaṃ cakṣuḥ śuklaṃ caiva kṛṣṇaṃca tadenaṃ
    svena rūpeṇa samardhayatīti . atha hovāca sātyayajñiḥ
    trirūpa evaiṣo'śvaḥ syāttasya kṛṣṇaḥ pūrvārdhaḥ śuklo'parārdhaḥ
    kṛttikāñjiḥ purastāttadyat kṛṣṇaḥ pūrvārdho bhavati yadevedaṃ
    kṛṣṇamakṣṇastadasya tadatha yacchuklo'parārdho bhavati yadevedaṃ śukla-
    makṣṇa stadasya tadatha yatkṛttikāñjiḥ purastātsā kanīnikā
    sa evaṃ rūpasamṛddhvo'tī yatamo'syopakalpeta bahurūpo vā
    dvirūpo vā trirūpo vā kṛttikāñjistamālabheta javena tveva
    samṛddhaḥ syāt” . “kṛttikākāraṃ kṛttikāntikarohiṇīśakaṭā
    kāramañjiṃ puṇmraṃ lalāṭhe yasya bhā0 . lalāmam” . kā
    tyā0 20 . 1 . 33 . “nīlapauṇḍrakayuktamiti” karka0 .
    tasyotsarjjanaṃ cottarapūrvvadiśi . “paśuvadutsarjjanaṃ niraṣṭe
    'śvaśate” kātyā0 20 . 2 . 1 . “paśuvadityuttarapūrvvā dig
    lakṣyate niraṣṭe niramaṇe vṛddhatayā . adhvaryuyajamānau a-
    śvaśate śatānāmapyaśvānāṃ madhye paśuvadutsarjjanaṃ kurutaḥ
    kīdṛśe niraṣṭe aśvasya vayovyañjanāni ekaikaṃ trīṇi
    trīṇi varṣāṇi anuvarttante tāni nirgatānyasmāditi
    niraṣṭam atītacaturviṃśativarṣamityarthaḥ” karkaḥ . tena vṛddhatayā
    skandanasāmarthyarāhityaṃ sūcitam tathā hi tasyāśvasya “baḍa-
    vābhyo vāraṇam” “prasneyāccodakāt” kātyā0 20 . 2 . 1 .
    2 . 3 . vākyena vaḍavābhyo nivāraṇaṃ, prasneyāt yathecchasnā-
    nārhādudakācca mivāraṇam vihitam . ataeva “prajāte
    vāyavyam” kātyā0 20 . 3 . 20 . baḍavāyāṃ retaḥskandane
    prajātaityucyate tasmin vāyavyapayonirvāpovihitaḥ .
    tasya rakṣakāśca yathārūpāḥ karttavyāstathāha śata0 brā0 .
    “tasyaite purastādrakṣitāra upakḷptā bhavanti . rājaputrāḥ
    kavacinaḥ śataṃ rājanyā niṣaṅgiṇaḥ śataṃ sūtagrāmaṇyāḥ
    puttrā iṣuparṣiṇaḥ śataṃ kṣātrasaṃgṛhītṝṇāṃ puttrā daṇḍinaḥ
    śatamaśvaśataṃ niraṣṭaṃ niramaṇaṃ yasminnenamapisṛjya rakṣanti”
    avadhikālamāha “tasmāt pāriplavaṃ ṣaṭtriṃśataṃ daśāhā
    nācaṣṭe” iti śata0 brā0 sāvanagaṇanayā saṃvatsare gate
    dīkṣā . “aśvāpadījyā carubhiḥ sāvitram” ityādinā
    “mṛtecādarśane ca” ityantena kātyā0 20, 3, 20 . prāyattavi-
    śeṣānuktvā “anyasya raśanādānādi karotyaśvayuktam” mṛte
    aśvasyādarśane ca” kā0 20, 4, 1 . apunarāgamasambhave ca a-
    nyasyāśvasya raśanādānādi aśvayuktamaśvasaṃbandhi aśvopakārakaṃ
    sarvvaṃ karmma punaḥ karoti” karkaḥ . aśvamedhārambhakālaśca .
    “aṣṭamyāṃ navamyāṃ cā phālgunīśuklasya” kātyā0 20, 1, 2,
    phālgunaśuklapakṣe'ṣṭamyāṃ navamyāṃ vā prārambhaḥ . “yā'sau
    phālgunī paurṇṇamāsī bhavatīti” prakṛtya “tasyai purastāt
    ṣaḍahe vā saptāhe vā ṛtvija upasamāyantīti” śata0
    brā0 grīṣmetveke” kātyā0 20, 1, 3, “jyaiṣṭhāṣāḍa-
    yoḥ śuklāṣṭamyāṃ navamyāṃ vetyeke” karkaḥ . ekaviṃśatipūpasanni-
    veśamānādi yathā “ekaviṃśatiryūpāḥ sarvva ekaviṃśatya
    ratnayorājjuddālo'gniṣṭho bhavati paitatudāravāvabhitaḥ,
    ṣaḍbailvāstraya itthāttraya itthāt, ṣaṭ khādirāstraya
    evetthāttraya itthāt, ṣaṭ pālāśāstraya evetthāttraya itthāt,
    śata0 brā0 . eteṣāṃ nāmanirvvacanaṃ tatraiva dṛśyam .

    aśvamedhasya yaugikāni dvādaśa nāmāni darśitāni śa-
    ta0 brā0 13 kāṇḍe . “eṣa vai prabhūrnāma yajñaḥ 1 . yatraitena
    yajñena yajante sarvvameva prabhūtaṃ bhavati . eṣa vai vibhūrnāma
    yajñaḥ 2 . yatraitena yajñena yajante sarvva meva vibhūtaṃ mavati .
    eṣa vai vyaṣṭirnāma yajñaḥ 3 . yatraitena yajñena yajante sarvva-
    meva vyaṣṭaṃ bhavati . eṣa vai vidhṛtirnāma yajñaḥ 4 . yatrai-
    tena yajñena yajante sarvvameva vidhṛtaṃ bhavati . eṣa rva vyāvṛ-
    ttirnāma yajñaḥ 5 . yatraitena yajñena yajante sarvameva vyāvṛttaṃ
    bhavati . eṣa vā ūrjasvannāma yajñaḥ 6 . yatraitena yajñena yajante
    sarvvamevorjasvadbhavati . eṣa vai payasvānnāma yajñaḥ 6 . yatraite
    na yajñena yajante sarvvameva payasvadbhavati . eṣa vai brahma
    varcasī nāma yajñaḥ 8 . yatraitena yajñena yajanta ābrāhmaṇo
    varcasī jāyate . eṣa vāativyāghirnāma yajñaḥ 9 . yatraitena
    yajñena yajanta ārājanyo'tivyādhirjāyate . eṣa vai
    dīrgho nāma yajñaḥ 10 . yatraitena yajñena yajanta'ādīrghā-
    raṇyaṃ jāyate . eṣa vai kḷptirnāma yajñaḥ 11 . yatraitena
    yajñena yajante sarvvameva kḷptaṃ bhavati . eṣa vai pratiṣṭhā nāma
    yajñaḥ 12 . yatraitena yajñena yajante sarvvameva pratiṣṭhitaṃ
    bhavati” . “tarati brahmahatyāṃ yo'śvamedhena yajate” śata0 brā0
    “aśvamedhe na śudhyanti mahāpātakinastvime” bhā0 aśva0 pa0 .

    ☞ p. 511, col. 2.
    aśvamedha pu0 aśvamedho'styasya arśa0 ac . rājarṣibhede .
    “yo maiti pravocatyaśvamedhāya sūraye” ṛ0 5, 27, 4 .
    aśvamedhāya rājarṣaye” bhā0 .

    Index to the Names in the Mahābhārata

    ☞ p. 8, col. 1.
    Aśvamedha (“the Horse-sacrifice”). § 4 (Anukram.): I,

    1, 91 (°āmṛtarasaḥ, sc. Bhāratadrumaḥ), i.e. Āśvamedhika-

    parvan.

    Caland & Henry Termes techniques de l’Agniṣṭoma

    ☞ p. XXV.

    The Vedic Index of Names and Subjects

    ☞ vol. 1, p. 44.
    Aśva-medha (‘offering a horse-sacrifice’) is a prince men-

    tioned in a hymn of the Rigveda,1 which contains a Dānastuti

    (‘Praise of Gifts’) of Tryaruṇa, and to which three verses have

    been added in praise of Aśvamedha. See also Āśvamedha. [Footnote] 1) v. 27, 4-6. Cf. Ludwig, Translation of the Rigveda, 3, 275.
    ☞ vol. 1, p. 69.
    Aśva-medha is the patronymic of an unnamed prince, who

    occurs in a Dānastuti (‘Praise of Gifts’) in the Rigveda (viii. 68,

    15. 16).

    The Purāṇa Index

    ☞ vol. 1, p. 127.
    Aśvamedha — Thrice performed by Yudhiṣṭhira.1 One

    hundred performed by Bali;2 of Ambarīṣa where Vasiṣṭha

    and Gautama were present.3 Thrice performed by Parīkṣit.4

    Performed by Aṅga when gods did not respond to his call.5

    A hundred were performed by Pṛthu. But in the last

    Indra stole away the horse.6 Performed by Indra.7 Per-

    formed by Kṛṣṇa at Dvārakā. The sacrificial horse was sent

    out with a number of warriors to watch its course. All

    kings including the Pāṇḍavas attended the sacrifice. In the

    course of the sacrifice a Brāhmaṇa complained of the death

    of his children immediately after birth. At this Arjuna

    (s.v.) offered to give succour and recovered them with

    Kṛṣṇa's aid, from Nārāyaṇa's abode. Nārāyaṇa said that he

    took the children as a means to see Kṛṣṇa and Arjuna in

    their human form. The Avabhṛta of the sacrifice was cele-

    brated in the Yamunā.8 A remedy for brahmicide.9 Per-

    formed by Śūdra kings in Kali age;10 of other kings;11 of

    Ikṣvāku, of Dakṣa, of Suyajña, of Nala, of Śatānīka of Purū-

    ravas;12 equal to going to Gayā, bath in the Prayāga and

    Ganges, koṭihoma, grahabali, etc.13 100 of them performed

    by Somadatta;14 as efficacious as reading the Viṣṇu Purāṇa;15

    performed by other sages.16 [Footnote] 1) Bhā. I. 8. 6; 10. 2. [1]; 12. 34. [Footnote] 2) Ib. VIII. 15. 34. [Footnote] 3) Ib.

    IX. 4. 22. [Footnote] 4) Ib. I. 16. 3. [Footnote] 5) Ib. IV. 13. 25. [Footnote] 6) Ib. IV. 16. 24; 19, 1. [Footnote] 7) Ib. VI. 13. 18-20; Br. II. 30. 10; M. 143. 6-26. [Footnote] 8) Bhā. X. 89. 22-64. [Footnote] 9) Ib. VI. 13. 6-9. [Footnote] 10) Br. II.

    31. 67; M. 144. 43. [Footnote] 11) Br. II. 34. 24; III. 5. 7; 7.

    268; 11. 13-16; 64. 17; 68. 26; 70. 24 and 27; 71. 119; 72. 28;

    IV. 12. 31. [Footnote] 12) M. 12. 10; 12. 15; 44, 23 and 64; 24. 10; Vā. 105.

    10. 32; 111. 17, 51; 112. 31-2. [Footnote] 13) M. 22. 6; 28. 6; 53. 15; 58.

    54; 106. 29; 183. 71 and 80. [Footnote] 14) Vi. IV. 1. 56. [Footnote] 15) Vi. VI. 8. 28 & 34. [Footnote] 16) Vā. 20. 16; 32. 52; 30. 291; 50. 221; 57. 52; 60. 23; 67. 50, 53-8;

    71. 77; 75. 60, 75; 99. 456; 104. 84; Bhā. IX. 22. 39.

    Renou Vocabulaire du rituel védique

    ☞ p. 23.

    Aufrecht’s Catalogus Catalogorum

    ☞ vol. 1, p. 34, col. 2.
    aśvamedha śr. Oppert II, 5310. 7304. 9552. 10283 (Āpast.).
    ☞ vol. 3, p. 8, col. 2.
    aśvamedha nāṭaka by Sumatijitāmitramalladeva, king of
    Bhātgāon in Nepāl. Rep. p. 18.

    Indian Epigraphical Glossary

    ☞ p. 34.
    aśvamedha (CII 3, 4), a sacrificial ceremony centering

    in a horse, generally performed by independent monarchs.

    Kings celebrating the sacrifice sometimes assumed suitable

    titles (cf. Aśvamedha-parākrama and Aśvamedha-Mahendra claimed

    respectively by Samudragupta and Kumāragupta I on their

    coins). Some kings performed two, four or more horse-sacri-

    fices. For a list of the performers of aśvamedha known form

    epigraphic and numismatic records, see Sundaram Pillai Com.

    Vol., pp. 93 ff.

    Puranic Encyclopedia

    ☞ p. 67, col. 2.
    AŚVAMEDHA I . A country of ancient India which was

    ruled by a King named Rocamān. Bhīmasena conquered

    him during the world-wide conquering campaign.

    (Śloka 8, Chapter 29, Sabhā Parva).
    ☞ p. 67, col. 2.
    AŚVAMEDHA II . A yāga. Kings used to conduct this

    in order to get absolved of all sins. Fixing a victory

    card on the head of a horse it is allowed to roam about

    freely. If anybody stops the horse and ties it, the King

    should go and defeat him in battle and bring back the

    horse. If you do a hundred such yāgas you can become

    Indra. [Footnote] *) Aśvamedha or horse sacrifice was performed by autocrats to establish their supreme sovereignty. For this the horse let out to roam

    about should go into all countries. Those who opposed the sovereignty of the King could stop the horse and tie it. Then the King had

    to defeat him before conducting the yāga. The vedas enjoin that the sacrificial horse should be followed by a hundred young men ready

    to fight those who opposed the King. Indra had conducted a hundred such yāgas.
    ☞ p. 67, col. 2.
    AŚVAMEDHA . Son of King Sahasrānīka (Refer under

    Sahasrānīka).

    Mahābhārata Cultural Index

    ☞ p. 510, col. 2.
    Aśvamedha m.: Name of a town (?).

    In the east (prācīm diśam) 2. 26. 1,

    7; Bhīma, in his expedition before the

    Rājasūya, conquered Rocamāna, king of

    Aśvamedha (so 'śvamedheśvaraṃ rājan

    rocamānam … /jigāya samare vīraḥ … //)

    2. 26. 8.