• Blog
  • Sanskrit
  • About
  • aśokaḥ

    See also aśoka.


    Śabdakalpadruma

    ☞ vol. 1, p. 137.
    aśokaḥ , puṃ, (nāsti śoko yasmāt .) svanāma-
    khyātapuṣpavṛkṣaviśeṣaḥ . tatparyyāyaḥ . śokanāśaḥ 2
    viśokaḥ 3 vañjuladrumaḥ 4 vañjalaḥ 5 madhupuṣpaḥ 6
    apaśokaḥ 7 kaṅkelliḥ 8 kelikaḥ 9 raktapallavaḥ
    10 citraḥ 11 vicitraḥ 12 karṇapūraḥ 13 subhagaḥ
    14 dohalī 15 tāmrapallavaḥ 16 rogitaruḥ 17
    hemapuṣpaḥ 18 rāmā 19 vāmāṅghrighātanaḥ 20
    piṇḍīpuṣpaḥ 21 naṭaḥ 22 pallavadruḥ 23 . asya-
    guṇāḥ śītalatvaṃ . hṛdyatvaṃ . pittadāhaśramāpahatvaṃ .
    gulmaśūlodarādhmānanāśitvaṃ . kṛmikārakatvañca .
    iti rājanirghaṇṭaḥ .. asya paryyāyaguṇāḥ .
    “aśoko hemapuṣpaśca vañjulastāmrapaplavaḥ .
    kaṅkelliḥ piṇḍapuṣpaśca gandhapuṣpo naṭastathā ..
    aśokaḥ śītalastikto grāhī varyyaḥ kaṣāyakaḥ .
    doṣāpacītṛṣādāhakṛmiśoṣaviṣāsrajit” ..
    iti bhāvaprakāśaḥ ..
    asya kalikābhakṣaṇavidhiraśīkāṣṭamīśabde dra-
    ṣṭavyaḥ .. (yoṣitāṃ sanūpuracaraṇaprahāreṇa aśo-
    kānāṃ puṣpodgamo bhavatīti kavisamayaprasiddhiḥ .
    yaduktam .
    “pādāghātādaśokaṃ vikasati vakulaṃ yoṣitā-
    māsyamadyaiḥ” . iti sāhityadarpaṇe . aparañca .
    “pādāhataḥ pramadayā vikasatyaśokaḥ
    śokaṃ jahāti vakulo mukhaśīdhusiktaḥ” .
    aparañca .
    “sanūpuraraveṇa strīcaraṇenābhitāḍanam .
    dohadaṃ yadaśokasya tataḥ puṣpodgamo bhavet” ..
    kumārasambhave 'pi .
    “asūta sadyaḥ kusumānyaśokaḥ” . iti ..
    “kusumaṃ kṛtadohadastvayā
    yadaśoko'yamudīrayiṣyati” .
    iti raghuvaṃśe .
    “aśokavalkalakvāthaṃ śṛtaṃ dugdhaṃ suśītalaṃ .
    yathābalaṃ pibetprātastīvrāsṛgdaranāśanaṃ’ ..”
    iti vaidyakacakrapāṇisaṃgrahaḥ ..
    “aśokavalkalaprasthaṃ toyāḍhake vipācitaṃ .
    tena pādāvaśeṣeṇa jīrakeṇa tathaiva ca ..
    ghṛtaprasthaṃ pacedetatprakṣipya ca tathāparaṃ .
    taṇḍulāmbūnyajākṣīraṃ prasthaṃ prasthaṃ pṛthak pṛthak ..
    keśarājarasasyāpi prasthamekaṃ bhiṣagvaraḥ .
    jīvanīyaiḥ piyālaiśca parūṣasaralāñjanaiḥ ..
    yaṣṭyāhvāśokamūlañca mṛdvīkā ca śatāvarī .
    taṇḍulīyakamūlañca kalkairetaiḥ palārddhakaiḥ ..
    śarkarāyāḥ palānyaṣṭau garbhadantvāśucūrṇitaṃ .
    puṣyāyogena tatpītaṃ nihanyāt sarvvadoṣajaṃ ..
    śvetaṃ kṛṣṇaṃ tathā nīlaṃ pradaraṃ hanti dustaraṃ .
    kukṣiśūlaṃ yoniśūlaṃ pṛṣṭhaśūlañca dāruṇaṃ ..
    mandāgnimaruciṃ pāṇḍuṃ kṛśatāṃ śvāsakāsināṃ .
    aśokaghṛtametattu vikhyātaṃ strīgadeṣu ca” .. * ..
    aśokaghṛtaṃ .. * ..
    iti vaidyakasnehamālikāyāṃ ..)
    ☞ vol. 1, p. 137.
    aśokaḥ , tri, (nāsti śokoṃ yasyeti vācyaliṅgaḥ .)
    śokarahitaḥ . yathā,
    “tvāmaśoka harābhīṣṭa madhumāsasamudbhava .
    pibāmi śokasantapto māmaśokaṃ sadā kuru” ..
    iti tithyāditattvaṃ .. (svanāmakhyāto daśarathasya
    mantrī . uktaṃ rāmāyaṇe .
    “dhṛṣṭirjayanto vijayaḥ siddhārtho'pyarthasādhakaḥ .
    aśoko dharmmapālaśca sumantraścāṣṭamo'bhavat” ..
    svanāmakhyāto nṛpatiśca, yathā bhārate .
    “aśoko nāma rājābhūnmahāvīryyo'parājitaḥ .
    tasmādavarajo yastu rājannaśvapatiḥ smṛtaḥ” ..