aśokaḥ
See also
aśoka.
Śabdakalpadruma
☞
vol. 1,
p. 137.
aśokaḥ , puṃ, (nāsti śoko yasmāt .) svanāma-
khyātapuṣpavṛkṣaviśeṣaḥ . tatparyyāyaḥ . śokanāśaḥ 2
viśokaḥ 3 vañjuladrumaḥ 4 vañjalaḥ 5 madhupuṣpaḥ 6
apaśokaḥ 7 kaṅkelliḥ 8 kelikaḥ 9 raktapallavaḥ
10 citraḥ 11 vicitraḥ 12 karṇapūraḥ 13 subhagaḥ
14 dohalī 15 tāmrapallavaḥ 16 rogitaruḥ 17
hemapuṣpaḥ 18 rāmā 19 vāmāṅghrighātanaḥ 20
piṇḍīpuṣpaḥ 21 naṭaḥ 22 pallavadruḥ 23 . asya-
guṇāḥ śītalatvaṃ . hṛdyatvaṃ . pittadāhaśramāpahatvaṃ .
gulmaśūlodarādhmānanāśitvaṃ . kṛmikārakatvañca .
iti rājanirghaṇṭaḥ .. asya paryyāyaguṇāḥ .
“aśoko hemapuṣpaśca vañjulastāmrapaplavaḥ .
kaṅkelliḥ piṇḍapuṣpaśca gandhapuṣpo naṭastathā ..
aśokaḥ śītalastikto grāhī varyyaḥ kaṣāyakaḥ .
doṣāpacītṛṣādāhakṛmiśoṣaviṣāsrajit” ..
iti bhāvaprakāśaḥ ..
asya kalikābhakṣaṇavidhiraśīkāṣṭamīśabde dra-
ṣṭavyaḥ .. (yoṣitāṃ sanūpuracaraṇaprahāreṇa aśo-
kānāṃ puṣpodgamo bhavatīti kavisamayaprasiddhiḥ .
yaduktam .
“pādāghātādaśokaṃ vikasati vakulaṃ yoṣitā-
māsyamadyaiḥ” . iti sāhityadarpaṇe . aparañca .
“pādāhataḥ pramadayā vikasatyaśokaḥ
śokaṃ jahāti vakulo mukhaśīdhusiktaḥ” .
aparañca .
“sanūpuraraveṇa strīcaraṇenābhitāḍanam .
dohadaṃ yadaśokasya tataḥ puṣpodgamo bhavet” ..
kumārasambhave 'pi .
“asūta sadyaḥ kusumānyaśokaḥ” . iti ..
“kusumaṃ kṛtadohadastvayā
yadaśoko'yamudīrayiṣyati” .
iti raghuvaṃśe .
“aśokavalkalakvāthaṃ śṛtaṃ dugdhaṃ suśītalaṃ .
yathābalaṃ pibetprātastīvrāsṛgdaranāśanaṃ’ ..”
iti vaidyakacakrapāṇisaṃgrahaḥ ..
“aśokavalkalaprasthaṃ toyāḍhake vipācitaṃ .
tena pādāvaśeṣeṇa jīrakeṇa tathaiva ca ..
ghṛtaprasthaṃ pacedetatprakṣipya ca tathāparaṃ .
taṇḍulāmbūnyajākṣīraṃ prasthaṃ prasthaṃ pṛthak pṛthak ..
keśarājarasasyāpi prasthamekaṃ bhiṣagvaraḥ .
jīvanīyaiḥ piyālaiśca parūṣasaralāñjanaiḥ ..
yaṣṭyāhvāśokamūlañca mṛdvīkā ca śatāvarī .
taṇḍulīyakamūlañca kalkairetaiḥ palārddhakaiḥ ..
śarkarāyāḥ palānyaṣṭau garbhadantvāśucūrṇitaṃ .
puṣyāyogena tatpītaṃ nihanyāt sarvvadoṣajaṃ ..
śvetaṃ kṛṣṇaṃ tathā nīlaṃ pradaraṃ hanti dustaraṃ .
kukṣiśūlaṃ yoniśūlaṃ pṛṣṭhaśūlañca dāruṇaṃ ..
mandāgnimaruciṃ pāṇḍuṃ kṛśatāṃ śvāsakāsināṃ .
aśokaghṛtametattu vikhyātaṃ strīgadeṣu ca” .. * ..
aśokaghṛtaṃ .. * ..
iti vaidyakasnehamālikāyāṃ ..)
☞
vol. 1,
p. 137.
aśokaḥ , tri, (nāsti śokoṃ yasyeti vācyaliṅgaḥ .)
śokarahitaḥ . yathā,
“tvāmaśoka harābhīṣṭa madhumāsasamudbhava .
pibāmi śokasantapto māmaśokaṃ sadā kuru” ..
iti tithyāditattvaṃ .. (svanāmakhyāto daśarathasya
mantrī . uktaṃ rāmāyaṇe .
“dhṛṣṭirjayanto vijayaḥ siddhārtho'pyarthasādhakaḥ .
aśoko dharmmapālaśca sumantraścāṣṭamo'bhavat” ..
svanāmakhyāto nṛpatiśca, yathā bhārate .
“aśoko nāma rājābhūnmahāvīryyo'parājitaḥ .
tasmādavarajo yastu rājannaśvapatiḥ smṛtaḥ” ..