aśleṣāśānti
Vācaspatyam
☞
p. 498, col. 1.
aśleṣāśānti strī aśleṣājanananimittā śāntiḥ śāka0 ta0 .
aśleṣājanananimittaśāntau . tatra aśleṣājanane doṣa-
māha” jyo0 ta0 . “aśvinīmaghamūlānāṃ gaṇḍāādyāstri
nāḍikāḥ . antyāḥ pauṣṇoragendrāṇāṃ pañcaiva yavanāḥ jaguḥ”
mūlendrayordivā gaṇḍoniśā ca pitṛsarpayoḥ . sandhyādvaye
tathā jñeye revatīturagarkṣayoḥ” sandhyārātridivābhāge
gaṇḍayogodbhavaḥ śiśuḥ . ātmānaṃ mātaraṃ tātaṃ
vittaṃ hanti yathākramam . sarveṣāṃ gaṇḍajātānāṃ parityāgī
vidhīyate . tātenādarśanaṃ vāpi yāvat ṣāṇmāsiko
bhavet” jyo0 ta0 . tyāgāsāmarthye ṣaṇmāsaparyyantaṃ mukhaṃ na
paśyet śāntyā sarvatra śubham . tripañcādighaṭiketyukti
rdoṣabāhulyārthā vastutaḥ sarvacaraṇeṣveva doṣaviśeṣaḥ
yathāha nāradaḥ . “ādye pitā nāśamupaiti mūlapāde
dvitīye jananī tṛtīye . dhanaṃ caturthe'sya śubho'sya śāntyā
sarvatra tatsyādahibhe vilomam” . sandhyādiviśeṣokti-
radhikadoṣārthā . yathāha jyotirnibandhaḥ . “mūlāśvipitrya
caraṇe prathame ca nūnaṃ pauṣṇondrayośca phaṇinaśca turīyapāde .
mātuḥ pituḥ svavapuṣośca karoti nāśaṃ jāto yadā niśi-
dine'pyatha sandhyayorvā” . kanyāyāṃ viśeṣaḥ vidhānapāri-
jāte . “na bālā hanti mūlarkṣe pitaraṃ mātaraṃ tathā .
mūlajā śvaśuraṃ hanti vyālajā ca tadaṅganām . mahendra-
jā'grajaṃ hanti devarantu dvidevajā . śāntirvā puṣkalā-
syāccettarhi doṣo na kaścana” . dvidevajā aśvinījātā
tasyāḥ aśvinīsutadevatākatvena tayośca dvitvāt tathātvam .
tacchāntiśca “aśleṣāyāntu jātānāṃ śāntiṃ vakṣyāmyataḥ param
jātasya dvādaśāhe ca śāntihomaṃ samācaret . vibhave pañca
kumbhāṃstu dvayaṃ vā tadaśa ktitaḥ” ityādinā mānavasaṃhitoktā .
sā ca vidhānapārijāte aśleṣāśāntividhānaprakaraṇe
dṛśyā . tatphalaṃ ca mantraliṅgāt jñeyam mantro yathā .
“aśleṣāṛkṣajātasya mātāpitrordhanasya ca . bhrātṛjñāti-
kūlasthānāṃ doṣaṃ sarvaṃ vyapohatu . yo'sau vāgīśvaro devo
hyadhidevo vṛhaspatiḥ . mātrāpitroḥ śiśoścaiva gaṇḍadoṣaṃ
vyapohatu . pitaraṃ sarvabhūtānāṃ rakṣantu pitaraḥ sadā .
sarpanakṣatrajātasya vittaṃ jñātiṃ ca bāndhavān” vi0 pā0
purā0 .